Doanh nghiệp tư nhân sẽ được sử dụng vốn ODA

Đáp lại sự tin tưởng của các nhà tài trợ, Việt Nam vẫn đang tiếp tục hoàn thiện khung thể chế để sử dụng tốt hơn nữa các đồng vốn từ nguồn viện trợ nước ngoài. Đó là những chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư – ông Cao Viết Sinh với phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum bên lề diễn đàn Hiệu quả (AEF) lần thứ 5 được tổ chức tại Hà Nội. Anh Phương thực hiện.

Trong bối cảnh nền kinh tế trong nước và quốc tế có nhiều biến động, Thứ ông có thể cho biết tình hinh thu hút các nguồn viện trợ dành cho Việt Nam ?

Trong bối cảnh quốc tế không thuận lợi, các nhà tài trợ đã thay đổi các hình thức hợp tác, có nhà tài trợ tăng thêm nguồn vốn ưu đãi, có nhà tài trợ điều chỉnh giảm viện trợ cho Việt Nam. Riêng về nguồn vốn ODA và vốn vay ưu đãi của các nhà tài trợ giai đoạn 2011-2015 được dự kiến cam kết khoảng 32-34 tỷ USD, vốn giải ngân khoảng 14-16 tỷ USD (tương đương khoảng 6% tổng đầu tư xã hội), trong đó khoảng 50% vốn giải ngân từ các chương trình và dự án đã ký trong giai đoạn 2006-2010 chuyển sang. Như vậy, bình quân hàng năm trong thời kỳ 2011-2015 vốn ODA và vốn vay ưu đãi giải ngân sẽ đạt khoảng 2,8-3,2 tỷ USD. Việc thực hiện cam kết và giải ngân vốn ODA và vốn vay ưu đãi nêu trên có ý nghĩa quan trọng để hỗ trợ thực hiện kế hoạch 5 năm phát triển kinh tế xã hội 2011-2015.

Đâu là khó khăn lớn nhất trong việc giải ngân nguồn vốn ODA trong thời gian qua, thưa ông ?

Trong thời gian qua, mặc dù Chính phủ cũng như Bộ Kế hoạch và Đầu tư rất coi trọng công tác vận động, thu hút, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA. Tuy nhiên, công tác giải ngân vốn ODA vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đề ra. Ngoài các nguyên nhân khách quan mang lại thì chúng ta phải thừa nhận vẫn còn những nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng lớn đến tiến độ giải ngân nguồn vốn ODA. Trước hết đó chính là những vướng mắc về thể chế, chính sách liên quan đến ODA, như hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam về thu hút, quản lý và sử dụng vốn ODA còn thiếu đồng bộ, chưa phù hợp với các thông lệ quốc tế. Bên cạnh đó, thời gian chuẩn bị dự án và chuẩn bị thực hiện dự án còn kéo dài, dẫn đến việc dự án phải điều chỉnh...

Ông có thể đưa ra dự báo về tình hình thu hút vốn ODA trong thời gian tới, khi Việt Nam cơ bản đã trở thành một nước có mức thu nhập trung bình ?

Rõ ràng khi Việt Nam trở thành một nước có mức thu nhập trung bình thì cộng đồng quốc tế, cũng như các nhà tài trợ sẽ có những thay đổi để phù hợp với bối cảnh Việt Nam đã đứng trong hàng ngũ những nhóm nước có mức thu nhập trung bình thấp. Theo đó, một số nhà tài trợ song phương sẽ chuyển đổi hình thức quan hệ hợp tác phát triển chính thức với Việt Nam sang hỗ trợ trực tiếp để phát triển quan hệ hợp tác giữa các đối tác, như quan hệ trực tiếp giữa các trường đại học, các viện, các trung tâm nghiên cứu, hoặc giữa các tổ chức của hai bên...; một số nhà tài trợ có thể chấm dứt chương trình cung cấp ODA cho Việt Nam.

Do những thay đổi đó, thời gian tới, nguồn vốn viện trợ không hoàn lại sẽ giảm, trong khi vốn vay ưu đãi có chiều hướng tăng lên. Chính vì vậy, cần có cách tiếp cận linh hoạt theo hướng sử dụng tối đa các khoản vay ODA với các điều kiện ưu đãi, đặc biệt trong giai đoạn 2011 - 2015.

Một trong những chủ để được nhiều nhà kinh tế quan tâm là VN đối xử ra sao việc cho khu vực kinh tế tư nhân dần tiếp cận với nguồn vốn ODA, quan điểm của ông về vấn đề này ?

Phải nói rằng, thời gian qua Chính phủ Việt Nam đã rất thành công trong việc ổn định nền kinh tế vĩ mô, đặc biệt là khống chế lạm phát. Nguyên nhân chính là việc chúng ta đã áp dụng chính sách tiền tệ thắt chặt. Song điều này lại gây ra khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn của doanh nghiệp. Do đó trong bối cảnh này, các nguồn vốn từ bên ngoài như ODA đóng vai trò rất quan trọng. Hiện tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng như các nhà tài trợ rất quan tâm đến việc đẩy nhanh tốc độ giải ngân của dòng vốn này. Tuy nhiên, chúng ta đang gặp phải một số điểm nghẽn, gây cản trở tiến độ giải ngân. Thứ nhất, vốn đối ứng không đảm bảo đúng yêu cầu trong các dự án ODA. Thứ hai, khó khăn về mặt bằng và năng lực của các ban quản lý dự án cũng cản trở tiến độ giải ngân. Chính phủ vừa qua đã chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cũng như các bộ, ngành có liên quan phải tăng cường rà soát những dự án chậm tiến độ để có giải pháp tháo gỡ vướng mắc. Chúng tôi cũng đã chủ động làm việc với những đối tác nước ngoài, như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và sứ quán của các nước Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm rà soát từng dự án, để đưa ra danh sách các dự án chậm tiến độ.

Một khía cạnh khác, về bản chất vốn ODA là vốn vay với lãi suất thấp và thời gian trả nợ dài, không phải vốn cho không, cấp không. Vì vậy, sử dụng ODA sao cho hiệu quả là trách nhiệm của người sử dụng đồng vốn vay. Hiện tại, Chính phủ cũng đang chỉ đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cũng như các bộ, ngành liên quan làm rất tích cực để cải thiện lại và nâng cao hiệu quả sử dụng dòng vốn ODA. Bên cạnh các biện pháp bảo đảm tiến độ dự án, sắp tới, Nghị định 131/2006/NĐ-CP sẽ được sửa đổi theo hướng tháo gỡ vướng mắc trong quản lý vốn ODA. Thậm chí, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang nghiên cứu khả năng cho doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sử dụng vốn ODA tại một số lĩnh vực cần được khuyến khích ở một chừng mực nhất định, để tạo ra sự cạnh tranh và sử dụng hiệu quả hơn nguồn vốn.