Các ngân hàng không đề cập chuyện nợ xấu làm giảm lợi nhuận, mà chỉ kêu trần lãi suất cho vay làm ảnh hưởng lớn đến lợi nhuận. Các số liệu 6 tháng đầu năm cho thấy lợi nhuận NH quả thực đang trong xu hướng giảm, trái ngược xu hướng tăng nhanh của nợ xấu.

Thời điểm này, các NHTM bắt đầu tổng kết hoạt động 6 tháng đầu năm, trong đó có thể nhìn rõ con số lợi nhuận sụt giảm và nợ có khả năng mất vốn gia tăng.

Những con số không đẹp

Đến thời điểm này, Ngân hàng Công Thương VN (Vietinbank) giảm lợi nhuận nhiều nhất. Sau 6 tháng, lãi sau thuế của Vietinbank chỉ đạt hơn 1.959 tỷ đồng - giảm gần 30% so với con số gần 2.735 tỷ cùng kỳ năm ngoái. Ách tắc dòng chảy tín dụng có thể nhìn thấy qua báo cáo tài chính của NH này: Mặc dù được giao chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng 17% ở nhóm cao nhất, nhưng tốc độ tăng tín dụng của Vietinbank lại âm 3,1% .

Thuộc nhóm NHTMCP quy mô lớn, có tốc độ phát triển nhanh và ngày càng khẳng định uy tín thương hiệu, nhưng mức lãi của NHTMCP Á Châu (ACB) cũng giảm nhẹ sau 6 tháng. ACB đạt lợi nhuận 1.392 tỷ đồng sau 6 tháng, giảm 4% so với cùng kỳ.

Mặc dù có tỷ lệ nợ xấu tăng nhanh lên con số 4% trong số các NHTM đã công bố báo cáo tài chính 6 tháng, nhưng lợi nhuận của NH Ngoại thương VN (Vietcombank) chỉ bị ảnh hưởng giảm 6% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt 2.155 tỷ đồng.

Mức tăng trưởng tín dụng tại các NH đạt rất thấp, ngoài Vietinbank công bố mức tăng trưởng âm 3,1%, các NH báo tăng trưởng rất khiêm tốn, như Vietcombank là 2,96%, ACB tăng trưởng 0,8%, Eximbank tăng trưởng gần 1%.

Một cái tên sáng giá trong giai đoạn này là NHTMCP Quân đội (MB) dường như NH này đã lội ngược dòng với mức tăng trưởng lợi nhuận hiện dẫn đầu thị trường, tăng 30% trong 6 tháng đàu năm, đạt 1.391 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế. Dư nợ tín dụng của NH cũng tăng ở mức cao so với mặt bằng chung thị trường, tính đến30/6, dư nợ tín dụng của MB đạt 65.256 tỷ đồng, tăng 11,5% so với cuối năm 2011.

Eximbank cũng đạt kết quả đáng ngưỡng mộ trong bối cảnh chung khá ảm đảm. Dù tăng trưởng tín dụng ở mức rất thấp, chưa tới 1% sau 6 tháng, nhưng Eximbank lại có mức tăng trưởng lợi nhuận gần 10%, đạt 1.392 tỷ đồng.

Tăng trưởng tín dụng thấp, nợ xấu tăng, NH vẫn lãi

Ngoài chuyện giảm lãi đáng kể, có thể nhìn thấy những khoản nợ xấu thuộc nhóm 4, 5 của các NH tăng nhanh, với con số tuyệt đối đáng giật mình. Vietcombank có nợ xấu vọt lên 3,47% , tính đến ngày 30/6 nợ có thể mất vốn của Vietcombank đã tăng thêm hơn 1.600 tỷ đồng so với thời điểm đầu năm 2012 lên gần 3.900 tỷ đồng.

Một ông lớn khác là Vietinbank cũng có số nợ “khủng” có nguy cơ mất vốn, được phân vào nợ nhóm 5. Sau 6 tháng, loại nợ này tại Vietinbank tăng gần 1.400 tỷ, trong tổng nợ xấu của Vietinbank gần 3.000 tỷ đồng.

Ngân hàng thương mại cổ phần Nam Việt (Navibank) cũng có những con số không đẹp, tỷ lệ nợ xấu đã leo từ 2,4% thời điểm đầu năm lên 3,87%. Tổng nợ xấu là 511 tỷ đồng, trong đó nợ có khả năng mất vốn lên tới 231 tỷ đồng chiếm 45% tổng nợ xấu.

Có một mâu thuẫn là số nợ xấu thì tăng lên nhưng phần lớn các ngân hàng thương mại đều công bố lãi, vậy lãi ở đâu ra?

Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa - thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia phân tích: Khi phân tích cơ cấu, bản chất lợi nhuận thì đừng nhìn vào con số lãi của các ngân hàng công bố để rồi tin rằng ngân hàng nào cũng lãi thật. Tôi biết rất nhiều ngân hàng bị dính nợ xấu rất lớn nhưng đã “ăn” vào vốn. Con đường hạch toán này như sau: một món vay không thể đòi được nhưng ngân hàng vẫn hạch toán vào sổ, vẫn ghi lãi dưới hình thức “dự thu” nhưng thực chất đã “ăn” vào vốn tự có, cổ đông vẫn nhận cổ tức bình thường. Đáng lẽ, nếu hạch toán đúng theo thông lệ quốc tế, nợ nhóm 4,5 phải coi là lỗ.

Một vấn đề khác, con số lãi của NH thì không nên chỉ nhìn vào số tuyệt đối. Khi Nh quản lý một khối lượng tài sản khổng lồ, so sánh tỷ lệ lãi trên vốn chủ sở hữu, hay tổng tài sản thì không thực sự cao như nhiều loại hình doanh nghiệp khác.

Tiến sĩ Nghĩa cho biết ông đã báo cáo với Thủ tướng việc nợ xấu hiện đã ở mức báo động và ngấp nghé ở mức 10% GDP. Nếu để số nợ này cho hệ thống NH xử lý thì mỗi năm chỉ xử lý được từ 1,5-2% và phải mất 5-7 năm sau mới xử lý được. Trong chừng đó thời gian, các NH sẽ chơi bài: Nghiêm ngặt cho vay mới, chủ yếu tập trung đòi nợ cũ. NH cũng đồng thời duy trì lãi suất cao để bù vào tổn thất do nợ xấu, kể cả khi NHNN muốn áp đặt lãi suất tiền vay theo hướng có lợi cho DN.

Lê Minh