Nợ xấu: Ai ôm?

Trên diễn đàn Quốc hội hôm 8/6, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Văn Bình cho biết nợ xấu trong hệ thống ngân hàng đã tăng từ 6% lên 10%, khiến chi phí vốn đắt đỏ, ngân hàng không có điều kiện đẩy mạnh cho vay. Giờ đây NH đang tìm cách giải quyết cục nợ này để khơi thông dòng vốn tín dụng, vấn đề là ai mua nợ? Và tiền nào sẽ dùng để mua nợ mà không phải từ bầu sữa ngân sách?

Trần lãi suất huy động 9%/năm vừa có hiệu lực hôm 11/6, sau khi được cắt giảm từ 11%/năm trước đó, và đây là đợt cắt giảm thứ 4 trong vòng chưa đầy 3 tháng qua. Lãi suất thị trường cũng ghi nhận có mức giảm mặc dù diễn biến không được nhanh, mạnh mẽ như các mức lãi suất điều hành. Diễn biến lãi suất cùng các chính sách nới tín dụng đang tạo điều kiện để NH đẩy vốn vào khu vực DN, song tín dụng vẫn tắc, tín dụng tăng trưởng âm 0,76% trong vòng 5 tháng qua và vẫn chưa có dấu hiệu khởi sắc trong ngắn hạn. Tháng 6 đi qua với không khí trầm lắng và được nhận định khả năng tăng trưởng tín dụng không nhiều. Hy vọng dồn vào 6 tháng cuối năm, nhưng mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15-17% trong năm nay khó lòng thực hiện được.

Bài toán của ngành NH lúc này là giải quyết cục nợ xấu đã trở nên quá lớn, cản trở hoạt động lành mạnh của hệ thống. Vào cuối tháng 5, NHNN đã triệu tập cuộc họp nhóm 14 NHTM lớn nhất nhằm tìm ra giải pháp thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, giải bài toán nợ xấu. Đã có hàng loạt giải pháp được đưa ra trong cuộc họp G14 như: tiếp tục hạ lãi suất huy động và cho vay, NHNN đứng ra tái cấp vốn để cho vay tam nông và những lĩnh vực ưu tiên, giảm lãi suất với hợp đồng vay cũ, thành lập Công ty Mua bán nợ xấu ngân hàng, thành lập quỹ hỗ trợ cho vay mua nhà thu nhập thấp… Trong đó, giải pháp thành lập Công ty Mua bán nợ xấu NH được đặc biệt chú ý.

Tính đến cuối năm 2011, theo tính toán của NHNN, nợ xấu toàn hệ thống chiếm 3,5%. Nợ xấu có xu hướng tăng nhanh, thể hiện qua báo cáo tài chính quý I/2012 của các NHTM niêm yết, tính đến hết tháng 3/2012, tỷ lệ nợ xấu của cả 9 NH niêm yết đều tăng so với đầu năm, cá biệt có Habubank, nợ xấu lên tới 9,7%. Và con số đáng chú ý nhất là ngày 8/6 trên diễn đàn Quốc hội, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình cho biết nợ xấu trong hệ thống NH đã tăng từ 6% lên 10%.

Bước đầu tiên là NHNN mở đường và khuyến khích các NH mua bán lại nợ xấu trong hệ thống, nợ giữa các NH mới nhau và nợ giữa NH và DN.

Giải pháp tiếp theo mà NHNN đưa ra là cơ quan này phối hợp với các bộ, ngành thành lập Công ty mua bán nợ quốc gia, góp phần xử lý trên dưới 100.000 tỷ đồng nợ xấu của hệ thống NH. Nguyên tắc hoạt động của công ty này là tạo ra một thanh khoản nhất định cho các tổ chức tín dụng, trên cơ sở đó có lượng vốn cần thiết cho vay.

Dự kiến quy mô của Công ty Mua bán nợ xấu NH ước khoảng 100.000 tỷ đồng. Cơ chế mua lại nợ xấu của công ty này được hy vọng sẽ thoáng hơn cơ chế hoạt động của Công ty Mua bán nợ và tài sản tồn đọng thuộc Bộ Tài chính, đối tượng được mua nợ cũng rộng hơn và hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.

Tiến sĩ Cao Sĩ Kiêm, nguyên Thống đốc NHNN cho rằng, cần phải làm thận trọng trên cơ sở đánh giá rủi ro của từng khoản nợ xấu, tránh tổn thất. Dĩ nhiên, việc NHNN đứng ra mua, bán nợ xấu là cần thiết vì NHNN có nhiều công cụ để xử lý.

Tiến sĩ Vũ Viết Ngoạn, Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, cũng ủng hộ phương án này: Việc thành lập công ty này cũng có thể góp phần giúp tăng trưởng tín dụng, bởi giải quyết nợ xấu sẽ làm sạch bảng tổng kết tài sản của ngân hàng và của doanh nghiệp, khiến DN có điều kiện tiếp cận vốn, NH cũng có điều kiện cho vay. Tuy nhiên, đây chỉ là một trong những biện pháp xử lý nợ xấu, chứ không thể giải quyết nợ xấu của toàn bộ hệ thống NH.

Tuy nhiên, chủ trương thành lập công ty mua bán nợ xấu nhằm dọn dẹp cục nợ đang trở thành nút cổ chai của tín dụng và toàn bộ nền kinh tế, đã gặp phải nhiều ý kiến trái chiều. Lo ngại đầu tiên là tiền ở đâu để mua lại các khoản nợ xấu này.

Mặc dù thông tin thanh lập công ty mua bán nợ rất được quan tâm, nhưng đây vẫn chỉ là đề xuất, chưa ai nói số tiền 100.000 tỷ đồng sẽ lấy ở đâu, mô hình tổ chức công ty như thế nào. Mô hình tổ chức công ty mua bán nợ cũng phải lường trước nguy cơ các nhóm lợi ích sẽ “chạy chọt” để đẩy cục nợ sang đó với giá hời nhất, miễn là rũ sạch nợ xấu, còn hậu quả là chuyện của công ty mua bán nợ, và là chuyện của Chính phủ.

100.000 tỷ được phân tích sẽ là từ nguồn NHNN và từ Chính phủ, có thể thông qua phát hành Trái phiếu đặc biệt để huy động vốn. Các NHTM cũng có thể tham gia đóng góp tài chính cho công ty mua.

Ở một số nước, Chính phủ đứng ra mua lại nợ xấu, chỉ trong vòng mấy tháng là xử lý xong nợ xấu, tái cơ cấu xong hệ thống NH. Nhưng nguồn lực tại VN không đủ sử dụng biện pháp mạnh này. Một “vấn đề kỹ thuật” là không thể mua các khoản nợ xấu với giá trị 100%, trong khi pháp luật quy định không cho phép bán tài sản quốc gia dưới giá trị sổ sách. Cần sửa đổi các quy định của pháp luật liên quan đến vấn đề này trước khi tiến hành dọn dẹp các khoản nợ xấu.

Các chuyên gia khẳng định, nợ xấu cần được phân loại và bán với các mức giá khác nhau. Những khoản nợ xấu không phải là mất vốn, trên thế giới nhiều thương vụ mua bán nợ xấu với giá 10 – 20% giá trị tài sản, nhưng sau đó lại hoàn toàn có thể trở thành các khoản đầu tư tốt. Theo dự kiến của NHNN, công ty mua bán nợ hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Nhưng nhiều ý kiến phản biện cho rằng, nguyên tắc hàng đầu cầu cần đặt ra là công ty này phải là một DN kinh doanh thực sự, hoạt động có lợi nhuận. Nếu kinh doanh mua bán nợ xấu mà không có lãi, thì ai mua? Nế́u kinh doanh lỗ, lại đổ dồn lên ngân sách thì hậu quả rất lớn cho nền kinh tế.

Lê Minh