Gỡ mớ bòng bong nợ xấu

Xử lý nợ xấu không phải là nhiệm vụ bất khả thi nhưng đó là công việc cực khó khăn khi buộc phải đụng tới những khoản nợ lớn, chồng chéo giữa tổ chức tín dụng và doanh nghiệp và giữa tổ chức tín dụng với nhau. Đó là việc buộc phải làm trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.

Việc xử lý nợ trong nền kinh tế hiện nay được coi là vấn đề nóng bỏng nhất. Vấn đề nợ xấu còn được coi cốt yếu nhất hiện nay trong điều hành của Chính phủ, theo phân tích của ông Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ Quốc gia. Theo ông, Chính phủ nên bỏ ra vài tỷ USD mua lại các khoản nợ xấu của DN, làm lành mạnh hóa bảng cân đối tài sản của doanh nghiệp nhằm khơi thông dòng tín dụng từ hệ thống ngân hàng.

Mở đường mua bán nợ

Tín dụng 4 tháng đầu năm tăng trưởng âm là một chỉ báo quan trọng cho thấy khó khăn của DN và toàn bộ nền kinh tế. Tổng giám đốc 1 NHTMCP lớn thuộc nhóm 1 cho biết, với chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng nhận được 17% trong năm nay rất khó đạt được, tín dụng tăng trưởng âm 5% trong 4 tháng đầu năm và nhiều khả năng tình hình này khó được cải thiện trong những tháng tới. Lãnh đạo Eximbank thì cho biết, tiến độ giải ngân vốn hiện khá chậm, kể cả với các gói vốn lãi suất ưu đãi dành cho khách hàng DN trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu, DN nhỏ và vừa… nếu khách hàng đáp ứng tốt điều kiện tín dụng, Eximbank còn cho vay với mức lãi suất thấp hơn trần áp dụng hiện nay. Thế nhưng, rất khó tìm được khách hàng tốt để trao vốn trong bối cảnh này.

Tại sao xảy ra tình trạng DN giảm hấp thụ vốn nghiêm trọng như vây? Sức khoẻ của DN đã trở nên yếu hơn, không có khả năng vay vốn để mở rộng sản xuất, hoặc không có tài sản bảo đảm cho các khoản vay mới, trong khi các khoản vay cũ còn đó. Thị trường suy giảm sức cầu, tiêu thụ hàng hoá của DN khó khăn nên những DN có sức khoẻ tốt đáp ứng điều kiện vay vốn và có dự án kinh doanh khả thi cũng chưa muốn đẩy mạnh sản xuất, kinh doanh trong lúc này.

Trong khi sức khoẻ DN suy giảm, nợ xấu có xu hướng tăng nhanh, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản. Xử lý nợ xấu là tiền đề để tái cơ cấu hệ thống NH, khơi thông dòng chảy tín dụng và tăng trưởng dư nợ. Cơ quan quản lý cũng không muốn xảy ra một tình huống khác, khi nguồn vốn dư thừa nhiều, NHTM phải nâng khả năng chấp nhận rủi ro để cho DN vay và phải cho vay giá rẻ hơn để giải ngân vốn, nhằm đảm bảo chỉ tiêu lợi nhuận đã xây dựng và trả cổ tức cho cổ đông, điều này rất nguy hiểm đối với sự ổn định của hệ thống.

NHNN đã thể hiện quyết tâm và những bước đi trên con đường tái cơ cấu hệ thống NH, bằng việc hỗ trợ thanh khoản, phân loại các NHTM và mở đường cho các cuộc mua bán sáp nhập nhằm tăng sức mạnh và sự lành mạnh trong hoạt động của các NHTM.

Nợ xấu được coi là vấn đề lớn nhất hiện nay của nền kinh tế, là một thách thức lớn của quá trình tái cơ cấu, NHNN vừa có một bước đi quan trọng nhằm giải quyết vấn đề này bằng chủ trương cho phép tổ chức tín dụng mua bán nợ lẫn nhau.

Bằng văn bản số 2871/NHNN-TD, NHNN cho phép 14 NHTM lớn nhất hệ thống thực hiện mua bán nợ. Điểm quan trọng nhất trong chủ trương này là NHNN cho phép 14 ngân hàng này mua bán nợ dưới dạng cho DN vay và nợ của các tổ chức tín dụng vay lẫn nhau.

Điều này có nghĩa là một NH có thể bán các khoản nợ xấu cho một NH khác, làm lành mạnh hoá các khoản nợ xấu của mình. ngân hàng bán nợ thu được tiền và thoát khỏi vùng ách tắc vốn; còn với ngân hàng mua nợ, dĩ nhiên họ bỏ ra một khoản tiền chịu thiệt trước mắt nhưng nhờ tiềm lực mạnh hơn, họ sẽ hưởng lợi nhuận kỳ vọng trong tương lai. những doanh nghiệp đang là con nợ bị đem bán, họ không bị thúc bách trả nợ ngay như từng với chủ cũ mà được hưởng cơ chế mới của chủ nợ mới. Cơ chế của chủ nợ mới đem lại hy vọng bớt bi đát hơn cho những DN có những khoản nợ xấu, và vì nó DN ngày càng chìm sâu hơn trong khủng hoảng.

Ngoài việc mua bán nợ của DN, các tổ chức tín dụng cũng được mua lại các khoản nợ lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng. Việc xử lý này cho phép giải quyết các khoản nợ chồng chéo, làm sổ sách tài chính của các NH sẽ lành mạnh hơn.

Áp lực của các khoản vay mới

Thực ra việc mua bán nợ giữa các tổ chức tín dụng đã được quy định trong quy chế mua bán nợ của các tổ chức tín dụng ban hành năm 2006 nhưng cho đến nay, hoạt động trên không được liên kết giữa các tổ chức tín dụng với nhau. Lần này, NHNN nhắc lại vấn đề để mở đường cho các NHTM chủ động trong việc cơ cấu lại nợ xấu. Con số DN phá sản ngừng hoạt động tăng nhanh, trong khi thị trường bất động sản chưa thoát khỏi đáy khủng hoảng, đã đẩy nợ xấu trong nền kinh tế đến mức đáng lo ngại, buộc NHNN phải mở hướng giải quyết. Trong tình hình thanh khoản được cải thiện đáng kể trong hệ thống NH, nhiều tín hiệu cho thấy Nh đang dư tiền mà thiếu các khách hàng đáng tin cậy để rót vốn. Chủ trương cho phép mua bán nợ sẽ mở đường để 14 NH hàng đầu nghiên cứu mua lại các khoản nợ của các NH nhỏ hơn đang mắc kẹt với khoản vay, nhiều nhất là các khoản vay bất động sản. Tiền sẽ đổ vào các NH nhỏ đang mắc kẹt với nợ xấu, trong khi các NH lớn lại có cơ hội kiếm bộn tiền với việc mua lại được các khoản nợ chắc chắn với giá tốt. Rất nhiều dự án bất động sản đang ngắc ngoải hiện nay là các dự án tốt có khả năng sinh lời cao trong tương lai.

Việc mở đường cho phép các NH mua bán nợ lẫn nhau lúc này là hành động khôn ngoan của nhà quản lý, thúc đẩy quá trình xử lý nợ trong hệ thống mà không làm phát sinh chi phí. Đó không chỉ là phao cứu sinh cho các NH nhỏ nhiều nợ xấu, mà còn là cơ hội kiếm tiền của các NH lớn. Đó là cái giá phải trả cho những NH vàDN đặt lợi nhuận lên trên quản trị rủi ro.

Và một khi quá trình này được thúc đẩy mạnh mẽ, dòng vốn sẽ được khơi thông, tiền sẽ được đổ thêm vào khu vực sản xuất kinh doanh. Vấn đề lúc này được đặt ra là sau khi cơ cấu các khoản nợ cũ, theo quy chế phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro hiện nay, tất cả các khoản nợ mới nối tiếp khoản nợ cũ thì phải phân loại theo nhóm nợ cũ. Điều đó có nghĩa là việc trích lập dự phòng của tổ chức tín dụng phải cao thêm, đương nhiên lãi vay phải tăng tương ứng. Đó là áp lực tài chính nặng thêm cho cả NH và DN.

Lê Minh