Thị trường chứng khoán sẽ bội thực vì cổ phiếu pha loãng?

Mùa Đại hội cổ đông năm 2010 sôi nổi bởi hàng loạt các doanh nghiệp công bố kế hoạch phát hành thêm cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu. Nhu cầu tăng vốn của các doanh nghiệp là chính đáng, nhưng phần lớn nhà đầu tư đều “hiểu ngầm” rằng tin phát hành thêm cổ phiếu sẽ khiến giá cổ phiếu tăng cao chóng mặt mà quên mất những mặt trái.

Mốt phát hành thêm cổ phiếu

Nếu như năm 2009, Công ty Vinamilk (VNM) và Công ty cổ phần đầu tư phát triển đô thị và khu công nghiệp Sông Ðà (SJS) nổi lên như một hiện tượng khi giá cổ phiếu tăng gấp đôi với tin phát hành thêm và chia thưởng 1:1, thì năm nay, tỷ lệ phát hành thêm như vậy vẫn còn rất khiêm tốn, không ít doanh nghiệp có kế hoạch tăng vốn với tỷ lệ có 1 được 2, thậm chí được 3 cổ phiếu phát hành thêm.

Theo thống kê của CTCK Thành Công, hiện có khoảng 117 doanh nghiệp công bố kế hoạch kinh doanh năm 2010 trên cả hai sàn. Trong đó, sàn HOSE có 74 doanh nghiệp, sẽ tăng vốn thêm 37,1%, trong khi kế hoạch tăng trưởng lợi nhuận sau thuế chỉ có 11,1%. Trong khi tốc độ tăng trưởng lợi nhuận chỉ bằng chưa đầy 1/3 tốc độ tăng trưởng vốn, thì mức độ pha loãng cổ phiếu trên sàn như vậy là quá lớn.

Hiện nay, sàn Hà Nội có khoảng 43 doanh nghiệp công bố kế hoạch kinh doanh năm tới với giá trị vốn hoá đạt gần 44.000 tỷ đồng, chiếm 42,7% giá trị vốn hoá toàn sàn. Trong khi tốc độ tăng vốn của nhóm doanh nghiệp ở sàn Hà Nội là 21,7%, với mức độ tăng trưởng lợi nhuận sau thuế dự kiến là 24%.

Một doanh nghiệp khi tăng vốn phải có lộ trình kéo dài vài tháng từ khi họp Đại hội cổ đông đến khi được chấp nhận kế hoạch phát hành thêm, vì vậy, các cổ phiếu dạng này cũng có rất nhiều thời gian để tăng giá đón đầu kế hoạch tăng vốn. Điển hình là các cổ phiếu tăng nóng trong thời gian trước khi phát hành thêm như S96, SDH. PVA, SHN… có thể tăng giá từ 200% trở lên.

Chính vì những lợi trước mắt như vậy, rất nhiều cổ đông đã đề xuất với doanh nghiệp phải phát hành thêm cổ phiếu ngay khi đủ điều kiện, hàng loạt các công ty cổ phần lớn nhỏ đã không ngần ngại xem tăng vốn, phát hành cổ phiếu như một kênh huy động vốn tiện lợi, nhanh chóng, không phải chịu áp lực lãi vay.

Nếu vay ngân hàng lãi suất ưu đãi thấp nhất cũng 12-14 %/ năm và có kỳ hạn, còn phát hành cổ phiếu thì thông thường chỉ 20%/ mệnh giá, nhưng với việc giá cổ phiếu cao gấp nhiều lần mệnh giá như hiện nay thì các doanh nghiệp trả lãi thấp hơn nhiều với thời gian vô hạn.

Đối với các doanh nghiệp lớn như ngân hàng thương mại cổ phần ACB, Sacombank, Eximbank, công ty chứng khoán SSI, SBS, KLS… thì mỗi lần tăng vốn cũng không ít hơn 100 tỷ, nghĩa là có 10 triệu cổ phiếu sẽ đưa vào lưu hành. Với nhiều lợi thế khi phát hành thêm cổ phiếu như vậy, nên tăng vốn qua kênh thị trường chứng khoán đã trở thành “mốt”, có doanh nghiệp năm nào cũng tăng vốn như KLS, PVA…

Đâu là mặt trái

Vấn đề chia thưởng cổ phiếu từ lâu đã được nhiều chuyên gia kinh tế khuyến cáo, lợi nhuận của doanh nghiệp có được từ hoạt động sản xuất kinh doanh và đầu tư, chứ không phải do tăng vốn. Bản chất của việc chia thưởng hay phát hành thêm cố phiếu cho cổ đông hiện hữu là việc lấy tiền túi của cổ đông chia cho cổ đông chứ không hỗ trợ cho giá chứng khoán, tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn mạnh tay phát hành thêm với số lượng rất lớn. Nếu không nhìn nhận kỹ vào bản chất của sự việc, thì thiệt hại sẽ không chỉ ở phía cổ đông mà còn cho cả doanh nghiệp tăng vốn.

Vấn đề đầu tiên nảy sinh sau khi phát hành cổ phiếu để tăng vốn là lượng cổ phiếu sẽ bị pha loãng. Đối với doanh nghiệp, khó khăn ở chỗ việc tăng thêm một lượng lớn cổ phiếu sẽ gây áp lực trong vấn đề tạo ra lợi nhuận trong các năm sau để bù đắp sự pha loãng. Theo thống kê của HOSE, kế hoạch tăng trưởng lợi nhuận năm 2010 bình quân là trên 11%, thế nhưng khi phát hành thêm cổ phiếu, việc chia thưởng cổ phiếu đòi hỏi lợi nhuận sau thuế phải tăng thêm gần 20% mỗi năm nhằm bù đắp sự pha loãng này. Trong điều kiện khó khăn về lãi suất, giá nguyên vật liệu như hiện nay, thì đây thực sự là cái gánh quá nặng cho doanh nghiệp. Trên thực tế, chia thưởng là một cách làm không cần thiết, vì gây nhiều áp lực cho ban lãnh đạo trong vấn đề tạo ra lợi nhuận.

Đối với cổ đông, việc “lăn chốt” để có được quyền nhận thưởng, quyền mua thêm cổ phiếu đi đôi với việc nhà đầu tư bị “kẹt”vốn, thông thường là khoảng 1 tháng và một khoảng thời gian lâu hơn nữa để nhận được cổ phiếu. Nếu như thị trường chứng khoán bất ổn, giá cổ phiếu giảm thì nhà đầu tư sẽ không thể “cắt lỗ” ngay, khi đó, họ còn phải chịu thiệt hại tỷ lệ thuận với tỷ lệ chia thưởng.

Theo các chuyên gia lĩnh vực chứng khoán, phía hưởng lợi của việc phát hành thêm cổ phiếu chỉ thuộc về những người nắm giữ cổ phần chi phối, những cổ đông chủ chốt và cổ đông lớn, nhất là các vị trong HĐQT vì họ vừa là người lập kế hoạch, vừa là người sử dụng vốn. Phần lớn nhà đầu tư Việt Nam chỉ chú trọng đến việc tăng vốn với tỷ lệ nào, giá bao nhiêu mà không quan tâm xem doanh nghiệp thu tiền tăng vốn từ họ đầu tư có hiệu quả hay không, bao giờ thu hồi vốn… Những tư duy nguy hiểm như vậy vô hình chung đang bóp méo sự phát triển của thị trường. Với tốc độ phát hành ồ ạt như hiện nay, sẽ đến lúc TTCK “bội thực” vì cổ phiếu phát hành thêm.

Hương Ly