Mong manh lợi nhuận ngân hàng

Trong bối cảnh doanh nghiệp “chết như rạ” thì những con số lợi nhuận ngân hàng lên tới hàng ngàn tỷ gây phản cảm và làn sóng phản đối ngân hàng “ăn trên ngồi chốc” ngày càng tăng. Nhưng hàng ngàn tỷ lợi nhuận này vẫn được đánh giá là mong manh bởi nợ xấu ngày càng nóng bỏng, và việc phân loại nợ xấu sẽ được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) giải quyết trong tháng 8.

Nhưng cũng có thể nhận ra lợi nhuận ngân hàng dù rất lớn trên nền chung của một bối cảnh kinh tế khó khăn, cũng rất mong manh, do ám nợ xấu. Tuy vậy, nợ xấu không hoàn toàn đáng sợ, khi được xử lý tốt, nó làm lợi nhuận ngân hàng tăng mạnh vào cuối năm nay, đồng thời là miếng bánh ngon cho các tổ chức mua nợ.

Nghìn tỷ lợi nhuận còn ít

Trong hoạt động NH kể từ đầu năm, nổi lên là tình trạng suy giảm lợi nhuận so với năm trước, không đạt được mục tiêu kế hoạch đề ra. Vietcombank (VCB) vẫn là cái tên hàng đầu, nhưng lợi nhuận trước thuế quý II của Ngân hàng mẹ Vietcombank chỉ đạt 1.124 tỷ đồng, giảm 10% so với quý II/2011; lũy kế 6 tháng giảm 8% so với cùng kỳ 2011. Tăng trưởng tín dụng của VCB rất khiêm tốn, chỉ ở mức 2,96%, trong khi nợ xấu đột ngột tăng lên 3,47%, trong đó nợ có khả năng mất vốn lên đến gần 3.900 tỷ đồng. Nợ xấu tăng làm tăng trích lập dự phòng lên trên 2000 tỷ đồng, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận.

Một cái tên khác nổi tiếng không kém là VietinBank (CTG). Với 1.453 tỷ đồng trích lập dự phòng do nợ xấu tăng mạnh, nên lãi sau thuế quý II/2012 của Ngân hàng chỉ còn 565 tỷ đồng, giảm 70% so với cùng kỳ năm trước. Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng của CTG chiếm hơn 66% lợi nhuận trước dự phòng. Nợ có khả năng mất vốn của CTG đến cuối quý II/2012 của ngân hàng mẹ lên tới 2.254 tỷ đồng, so với con số gần 1.000 tỷ đồng hồi đầu năm.

Tuy lợi nhuận giảm mạnh do tín dụng tăng trưởng thấp, và nợ xấu gia tăng, nhưng có con số tuyệt đối hàng nghìn tỷ lợi nhuận cho thấy NH vẫn sống khỏe, trong khi các ngành khác đều “chết”.

6 tháng đầu năm, NHTMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) lãi sau thuế 1.296 tỷ đồng, tăng 14% so với cùng kỳ năm ngoái. Các lĩnh vực kinh doanh của Sacombank đều có lãi, trong đó mảng thu nhập lãi thuần vẫn đóng vai trò chủ chốt trong cơ cấu nguồn lợi nhuận với 1.433 tỷ đồng quý 2 và gần 2.900 tỷ đồng 6 tháng.

Eximbank (EIB) có lợi nhuận trước thuế 6 tháng đạt 1.857 tỷ đồng, tăng 9,9% so với 6 tháng đầu năm 2011; lợi nhuận sau thuế đạt 1.391 tỷ đồng.

Lãi thuần 6 tháng đầu năm nay của ACB đạt trên 3.611 tỷ đồng, tăng 18,05% so với cùng kỳ năm 2011.

Ngôi sao thời gian này có thể kể tới NHTMCP Quân đội (MB). Nguồn thu chính của MB đến từ mảng thu nhập lãi thuần với 1.590 tỷ đồng, lũy kế 6 tháng đạt 3.187 tỷ đồng. Lợi nhuận sau thuế 6 tháng đạt 1.391 tỷ đồng, tăng 27% so với cùng kỳ năm ngoái. MB tự tin với kế hoạch 3.580 tỷ đồng lợi nhuận 2012.
Tuy công bố hàng nghìn tỷ lợi nhuận, nhưng có thể thấy, các khoản trích lập dự phòng đã bào mòn các khoản lợi nhuận này, nếu không chúng sẽ là các con số ấm tượng hơn, lớn hơn rất nhiều. Nếu tỷ lệ nợ xấu cuối năm sụt giảm, các ngân hàng sẽ được hoàn nhập dự phòng và lợi nhuận sẽ tăng trở lại. Bức tranh “ăn trên ngồi trốc” của ngân hàng càng rõ rang.

Gỡ nút nợ xấu

Trong khi báo lãi nghìn tỷ, thì những khoản nợ xấu của NH vẫn tăng nhanh, và trở thành nút cổ chai của nền kinh tế. Theo chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành, nợ xấu trong những tháng qua tăng nhanh, với tỷ lệ 8 - 9%/tháng. Do đó, việc xử lý nợ xấu là vấn đề cấp bách, không thể đình hoãn.

Cho tới thời điểm này, chưa chốt phương án xử lý nợ xấu, nhưng động thái cho thấy khả năng thành lập công ty mua bán nợ quốc gia (AMC) là giải pháp duy nhất. Chỉ có AMC mới đủ công cụ dọn nợ xấu và khi đó, vốn mới thực sự chảy ra nền kinh tế. Một chuyên gia kinh tế tiết lộ, theo định hướng của Chính phủ, AMC sẽ là một công ty, mà trong đó Nhà nước giữ cổ phần chi phối (không dưới 50%), hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia, trong trường hợp các ngân hàng thương mại trây lỳ không chịu bán nợ theo giá mà AMC đã định, NHNN có thể áp dụng các biện pháp, như buộc tăng dự trữ bắt buộc, tăng trích lập dự phòng rủi ro, buộc áp dụng chuẩn kế toán mới (nợ xấu có thể sẽ bị trừ vào vốn tự có của ngân hàng…).

Tiến sĩ Nguyễn Đại Lai, NHNN, đánh giá: Trong thực tế, chưa có một tổ chức mua nợ nào mà lỗ, họ đều có lãi và lãi rất lớn. Vì thế kinh doanh các khoản nợ này nhận được nhiều sự quan tâm của các tổ chức tài chính, kể cả các tổ chức tài chính quốc tế.

Một lãnh đạo của Bộ Tài chính cho hay, hiện có rất nhiều doanh nghiệp nước ngoài đặt vấn đề muốn được mua lại nợ xấu của hệ thống NH. Tuy nhiên, đây là vấn đề lớn, cần phải cân nhắc.

Tiến sĩ Lê Xuân Nghĩa cho biết: “Hiện có nhiều doanh nghiệp nước ngoài nhòm ngó thị trường mua, bán nợ Việt Nam, nhưng lại vướng thủ tục sở hữu tài sản. Để giải quyết vướng mắc, trong nghị định hướng dẫn về AMC sắp tới, phải có quy định về vấn đề này”.

Theo quy định hiện nay, nhà đầu tư nước ngoài chỉ được thuê đất dự án 50 năm, không có quyền sở hữu. Nhiều doanh nghiệp nước ngoài cho biết, nếu mua nợ, họ sẵn sàng chấp nhận không có quyền sở hữu, mà chỉ được quyền thuê 50 năm. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này đề nghị được làm thủ tục chuyển từ sổ đỏ sang thuê đất 50 năm ngay tại AMC.

Lê Minh