Hàng Việt và nguy cơ bị thua trên “sân nhà”

Việt Nam là một nước có dân số trẻ, mức tiêu thụ hàng hóa lớn nhưng các doanh nghiệp Việt vẫn chưa nắm bắt được lợi thế để biến “sân nhà” trở thành thế mạnh của mình. Đây cũng chính là nội dung thảo luận trong buổi Hội thảo “Hàng Việt Nam trong hệ thống bản lẻ hiện đại: Cần một chiến lược lâu dài” được Bộ Công thương tổ chức.

Tại Hội thảo, nhiều nhà bán lẻ trong nước đều có chung nhận định, đa số các hàng sản xuất trong nước đều có sức cạnh tranh yếu bởi mẫu mã còn đơn điệu, chất lượng sản phẩm còn thấp, giá thành lại cao hơn các sản phẩm cùng loại ở các nước khác. Việc cung ứng hàng hóa còn quá nhiều khâu trung gian, do đó, giá sản phẩm bị đội thêm nhiều chi phí khi đến tay người tiêu dùng.

Quy mô DN nhỏ, thiếu tính chuyên nghiệp

Bà Lê Việt Nga, Phó Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết sau 3 năm thực hiện cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”, tỉ trọng hàng Việt trong kênh bán lẻ hiện đại đã tăng rõ rệt và hiện chiếm từ 70- 90% lượng hàng hóa kinh doanh của kênh này. Tuy nhiên, sự xâm nhập của hàng Việt tại kênh bán lẻ hiện đại hiện chưa đồng đều ở từng nhà bán lẻ và chưa đồng đều ở mỗi ngành hàng, có một số ngành đồ dùng khá yếu thế với tỉ trọng từ 50- 60%, thấm chí dưới mức 40%.

Một trong những nguyên nhân được bà Nga chỉ ra là do chủng loại hàng hóa sản xuất trong nước chưa phong phú, khối lượng hàng hóa còn hạn chế, chất lượng sản phẩm chưa cao, mẫu mã bao bì chưa hấp dẫn người tiêu dùng như hàng hóa cùng loại nhập từ nước ngoài.

Bà Nga cũng cho biết thêm, các doanh nghiệp phân phối bản lẻ trong nước có quy mô về vốn còn thấp, khả năng chiếm lĩnh thị trường hạn chế. Mặt bằng cơ sở hạ tầng cho thương mại còn thiếu, nhỏ hẹp về quy mô. Các dịch vụ hỗ trợ chưa phát triển, nhất là dịch vụ logistics như hệ thống kho vận, cơ sở bao gói, làm đồng bộ hàng hóa… Phong cách phục vụ thiếu chuyên nghiệp, thậm chí có nơi còn mang dáng dấp của thương nghiệp bao cấp trước đây. Chính sách chăm sóc khách hàng sau bán hàng còn yếu kém. Bên cạnh đó, vẫn còn một số doanh nghiệp lợi dụng khuyến mại để thực hiện hành vi gian lận thương mại, tiêu thụ các mặt hàng tồn, hàng cũ, hàng nhái, sắp hết hạn sử dụng làm ảnh hưởng đến lợi ích, lòng tin của người tiêu dùng.

Thua trên sân nhà

Trong khi đó, ở góc độ nhà phân phối bán lẻ, bà Nguyễn Thị Hạnh, Tổng giám đốc Sài Gòn Co.op bổ sung thêm, hiện nay hàng hóa Trung Quốc đang tràn ngập khắp Việt Nam với giá rất rẻ. Đây cũng chính là một nguyên nhân khiến hàng Việt Nam bị lép vế. “Thị trường nội địa vốn bị các doanh nghiệp trong nước bỏ trống trong một thời gian dài, việc bãi bỏ thuế nhập khẩu từ các nước trong khu vực từ năm 2009 là đòn bẩy cho hàng hóa từ các nước khác như Thái Lan, Trung Quốc, Malaysia… tràn vào Việt Nam. Nếu cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp không đưa ra các chính sách hỗ trợ cụ thể cũng như giải pháp lâu dài thì doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng Việt sẽ thua ngay trên sân nhà”, bà Hạnh nhận định.

Cũng chia sẻ khó khăn của nhà bán lẻ, bà Vụ Thị Hậu, Phó Tổng giám đốc chuỗi siêu thị Fivimart cho biết, nhiều doanh nghiệp sản xuất chỉ phân phối qua các đại lý cấp 1, cấp 2 chứ không chọn thẳng nhà bán lẻ nên các siêu thị phải nhập hàng qua trung gian, khiến giá cả tăng cao hơn ngoài chợ truyền thống. Thêm vào đó, chi phí quảng cáo dường như là gánh nặng rất lớn đối với các nhà bán lẻ thuần Việt.

“Trong lúc đó, hàng nội còn đơn điệu, mẫu mã chưa bắt mắt, giá cả chưa hấp dẫn. Dịp tết, hàng ngoại tràn ngập trong các hệ thống phân phối bởi khách hàng thường có nhu cầu chọn sản phẩm đẹp, sang trọng để đóng hộp hoặc túi quà. Trong khi đó, sản phẩm sản xuất trong nước vẫn chưa theo kịp hàng nhập ngoại nên buộc nhà bán lẻ phải nhập khẩu. Đối với hàng may mặc trẻ em, Fivimart vẫn bán hàng Trung Quốc bởi sản phẩm luôn thay đổi mẫu mã tiện dụng và giá rất rẻ”, bà Hậu nêu thực tế.

Cần nâng cao tính cạnh tranh

Để tháo gỡ những hạn chế trên, bà Lê Việt Nga cho biết, sắp tới Bộ Công Thương sẽ tiếp tục đề xuất với Chính phủ những cơ chế, chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp về đào tạo, tư vấn pháp lý, tiếp thị và xúc tiến thương mại, ưu đãi thuế, phí. Nghiên cứu xây dựng quỹ cho doanh nghiệp phân phối trong nước vau ưu đãi để hỗ trợ đối với việc taoj lập mặt bằng bán lẻ. Tiếp tục đẩy mạnh phát triển đa dạng hết cấu hạ tầng thương mại tại các địa phương, nhấp là các loại hình bán lẻ hiện đại, phấn đấu đưa tỉ trọng các loại hình bán lẻ hiện đại trong tổng mức bán lẻ từ khoảng 20% hiện nay lên 40% vào năm 2020.

Để hàng Việt Nam có thể thâm nhập sâu vào hệ thống bán lẻ hiện đại, TS. Đinh Thị Mỹ Loan, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam cho rằng, “Cần phải xây dựng thương hiệu cho sản phẩm của mình để người dân biết và sử dụng. Truyền thông là công cụ hữu hiệu để quảng bá cho các sản phẩm trong nước các doanh nghiệp cần chú trọng điều đó để người tiêu dùng cảm nhận được chất lượng sản phẩm”.

Ngoài ra, các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành bán lẻ nếu không thì hàng Việt Nam không thể nào tiếp cận được với người tiêu dùng. Bên cạnh đó, Nhà nước phải đưa ra các chính sách cụ thể hỗ trợ tích cực cho cộng đồng doanh nghiệp phân phối, bán lẻ.

Đình Thanh