Minh bạch và trách nhiệm giải trình để chống tham nhũng

“Thông điệp chính của báo cáo này là tham nhũng là một vấn đề nghiêm trọng, nhưng không phải là không giải quyết được. Minh bạch và trách nhiệm giải trình thực sự là những thể chế hiện đại cần thiết cho Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo”. Đó là chia sẻ của bà Victoria Kwakwa, Giám đốc quốc gia WB tại Lễ công bố Báo cáo khảo sát xã hội học ‘Tham nhũng từ góc nhìn của người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức, viên chức’ do Thanh tra Chính phủ và WB phối hợp tổ chức tại HN vừa qua.

Theo báo cáo này, 4 lĩnh vực bị đánh giá tham nhũng nhiều nhất là cảnh sát giao thông, quản lý đất đai, hải quan và xây dựng. Trên 75% số người tham gia điều tra cho rằng tham nhũng trong những ngành này là phổ biến.

Cuộc khảo sát quy mô này được tiến hành trên 5.460 người, trong đó có 2.601 người dân, 1.058 doanh nhân và 1.801 cán bộ công chức tại 10 tỉnh thành và 5 bộ ngành. 10 tỉnh trong cuộc khảo sát này có dân số chiếm 30% dân số cả nước và đóng góp 65% GDP.

Kết quả khảo sát cho thấy, tham nhũng là một trong 3 vấn đề được quan tâm nhất của dư luận, bên cạnh mối quan tâm về giá cả sinh hoạt, an toàn thực phẩm. 82% người được hỏi cho rằng tham nhũng phổ biến hoặc rất phổ biến ở phạm vi cả nước. Hơn 75% người được hỏi cho rằng tham nhũng là một vấn đề nghiêm trọng, 45% cán bộ công chức chứng kiến hành vi tham nhũng, 44% doanh nghiệp và 28% người dân trả chi phí không chính thức.

Có 63% doanh nghiệp cho rằng cán bộ công chức cố tình dây dưa, 22% số cán bộ công chức đã chứng kiến cán bộ công chức khác cố tình trì hoãn công việc để đòi nhận hối lộ và 29% số người dân đưa hối lộ vì công việc bị cố tình dây dưa. Bên cạnh đó, 59% số doanh nghiệp nói đôi khi họ xử lý khó khăn bằng cách đưa tiền hoặc quà biếu, 37% số người dân khi gặp khó khăn là đưa tiền ngay để giải quyết công việc. Có 63% số doanh nghiệp nói các khoản chi không chính thức tạo ra cơ chế “bất thành văn” để giải quyết công việc và 58% số người không chính thức nói sau đó công việc được quyết trọn vẹn.

Tuy nhiên, cũng theo báo cáo, có 52% số doanh nghiệp đã có các hoạt động phòng chống tham nhũng, 43% người dân sẽ tố cáo tham nhũng và 85% số cán bộ công chức cho biết nhận thức về tham nhũng đã được nâng cao.

90% số người được hỏi tin rằng đối tượng tham nhũng chưa phải chịu những hình phạt thích đáng, 80% người cho rằng chưa có sự chú trọng làm trong sạch đội ngũ cán bộ, ngoài ra các biện pháp chống tham nhũng còn dàn trải, thiếu trọng tâm trọng điểm và người có thẩm quyền chưa thực sự quyết tâm. Người dân còn gay gắt khi tin rằng có sự tiếp tay giữa công chức và đối tượng tham nhũng, cấp trên bao che cho cấp dưới và cán bộ thiếu năng lực.

“Chiếu một tia sáng” làm giảm tham nhũng

Theo Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Trần Đức Lượng, việc nhận định tình hình tham nhũng ở một quốc gia luôn là công việc khó khăn, phức tạp bởi tham nhũng là hành vi vi phạm pháp luật có độ ẩn cao.

Thực tế là tham nhũng xẩy ra ở khá nhiều nơi, nhiều lĩnh vực, tuy nhiên việc phát hiện tham nhũng ngày càng giảm, điều đó không có nghĩa là tham nhũng giảm mà trái lại, do tham nhũng ngày càng tinh vi hơn, khó phát hiện hơn và được che giấu dưới nhiều vỏ bọc, hình thức mới. Điều này đang gây khó khăn cho công tác phòng, chống tham nhũng, ảnh hưởng đến nỗ lực nâng cao ý thức và trách nhiệm phòng, chống tham nhũng của người dân, doanh nghiệp và đội ngũ cán bộ công chức.

Tuy nhiên, theo ông Lượng, kết quả trong báo cáo khảo sát không đại diện cho ý kiến của tổng thể nhân dân, doanh nghiệp và đội ngũ cán bộ công chức của Việt Nam và cũng không phải là ý kiến đánh giá của cơ quan nhà nước, nhưng kết quả này có ý nghĩa để các cơ quan, tổ chức, cá nhân, những người làm công tác hoạch định chính sách về phòng, chống tham nhũng tham khảo, phục vụ nghiên cứu nhằm mục tiêu ngăn chặn, từng bước đẩy lùi nạn tham nhũng ở Việt Nam.

Bà Victoria Kwakwa đánh giá, báo cáo mà Thanh tra Chính phủ và Ngân hàng thế giới công bố đã “chiếu một tia sáng” vào tham nhũng. Hệ thống tham nhũng được nuôi dưỡng bằng cả cầu và cung, trong một vòng tròn luẩn quẩn của các vấn đề quan liêu và các khoản chi trả không chính thức bị đòi hỏi hoặc mời chào để giải quyết những vấn đề này. Thông thường, các khoản tiền này bắt nguồn từ phía cung.

“Đây không phải là đổ lỗi hoặc buộc tội ai, mà là chỉ là nêu ra vấn đề một cách trung thực và từ đó suy nghĩ để đưa ra giải pháp một cách sáng tạo. Khi các vấn đề tham nhũng bắt nguồn từ phía cung, sự cần thiết phải thay đổi thái độ của xã hội, thậm chí còn trở nên rõ ràng hơn. Doanh nghiệp và người dân cần biết rằng họ có những lựa chọn khác ngoài việc hối lộ; và nếu không có lựa chọn khác, các nhà lãnh đạo của Việt Nam cần tạo ra các lựa chọn thay thế đó. Các cuộc khảo sát cũng cho thấy các công ty tìm kiếm những lựa chọn thay thế cho việc hối lộ thực sự hoạt động tốt hơn”, bà Victoria Kwakwa nói.

Lương Tuấn