Cần hạn chế trông chờ hỗ trợ và bệnh thành tích

Tại hội thảo Đổi mới công tác kế hoạch và đầu tư công đã đề cập đến một chủ đề lớn, là nội dung quan trọng của tái cơ cấu nền kinh tế.

Thay đổi công tác kế hoạch

Ông Lê Viết Thái, Trưởng ban Thể chế Kinh tế, Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) cho rằng, một trong những yếu tố quan trọng nhất để xác định mô hình phát triển kinh tế xã hội chính cách chúng ta quy định, chức năng, nhiệm vụ chính xác tinh giản đến mức tối đa của các bộ ban ngành, hay các cơ quan giúp việc cho Nhà nước, Chính phủ. Cũng nằm trong mối tương quan đó về bản chât công tác kế hoạch phát triển kinh tế ở các cấp các ngành chính là lập và điều hành thực hiện nhiệm vụ ở các cấp đó phục vụ các nhiệm vụ mà nhà nước giao. Do đó, việc xây dựng mô hình phát triển mới và quá trình đổi mới kế hoạch phát triển kinh tế xã hội thực sự có sự liên hệ mật thiết. Và đổi mới công tác kế hoạch cũng là một phần quan trọng trong xây dựng và thực hiện mô hình phát triển mới của Việt Nam.

Tuy nhiên, ông Thái cũng chỉ ra những bất cập trong việc thực thi công tác kế hoạch trong bối cảnh hiện nay. Cụ thể như việc triển khai công tác kế hoạch ở nhiều địa phương vẫn còn gặp rất nhiều hạn chế. Sự tồn tại này thể hiện một cách tư duy, nhìn nhận về kế hoạch phát triển kinh tế xã hội ở các cấp lãnh đạo địa phương vẫn theo kiểu luôn trông chờ sự hỗ trợ của cấp trên. Một căn bệnh khá phổ biến khác là bệnh thành tích vẫn còn tồn tại khá lớn theo cách suy nghĩ thành tích năm sau phải cao hơn năm trước hoặc tỉnh ta phải tốt hơn tỉnh bạn vẫn luôn luôn tồn tại trong đầu các nhà lãnh đạo, cũng như các cán bộ làm kế hoạch. Một vấn đề khác là sự công khai minh bạch thông tin thu hút sự quan tâm của tất cả các tầng lớp trong xã hội còn kém. Hiện ở cấp Trung ương như Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã làm tương đối tốt song ở địa phương thì vẫn còn tình trạng gần như mọi thành viên gần như không biết công tác kế hoạch của địa phương mình là gì để tham gia. Điểm cuối cùng là đề ra kế hoạch thì hoành tráng song công tác giám sát và đánh giá tính hiệu quả lại rất thấp.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Quốc Tuấn nguyên thành viên Ban Nghiên cứu của Thủ tướng Chính phủ nhìn nhận, chức năng, nhiệm vụ của kế hoạch hóa trong điều kiện hiện nay chính là kế hoạch hóa công cuộc cơ cấu lại nền kinh tế, thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng nhằm mục đích nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực xã hội, nâng cao năng suất các yếu tố tổng hợp và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Ngoài ra, trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều diễn biến phức tạp như hiện nay thì việc nâng cao trình độ của mỗi cán bộ làm công tác kế hoạch cụ thể như các phần việc dự báo, phân vùng kinh tế, việc tính toán các bản cân đối,… là hết sức quan trọng.

Đầu tư công bị chia cắt

Giáo sư Tiến sĩ khoa học Đào Quang Thái đặt vấn đề muốn nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về đầu tư công thì mục tiêu đổi mới đầu tư trung hạn là một trong những nội dung đổi mới công tác kế hoạch hóa, góp phần bảo đảm cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc nâng cao chất lượng đầu tư, nhất là đầu tư công. Ông Thái phân tích, lâu này mọi người vẫn hiểu kế hoạch đầu tư là một phần quan trọng của kế hoạch phát triển hàng năm của đất nước. Ngoài ưu điểm đóng góp cho sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế, kế hoạch với thời gian ngắn hàng năm có nhược điểm là không bao quát hết chu kỳ dự án, nên sự lựa chọn các ưu tiên bị phân khúc. Trong khi đó, khi nền kinh tế gặp những điều kiện bất lợi thì các khoản đầu tư năm sau rất có thể đáp ứng nhu cầu vốn của các dự án chuyển tiếp, trong khi các dự án mới rất cấp bách lại đang đặt ra ở các vùng miền khác nhau và để cân bằng các ngành và địa phương cứ kéo dài thêm danh mục dự án, nhưng vốn không thể đáp ứng nổi. Hệ quả là, tình trạng đầu tư dàn trải là phổ biến và thời hạn xây dựng các dự án thường vượt mức đề ra. Đó cũng là nguyên nhân chính làm giảm hiệu quả đầu tư công.

Từ cách phân tích trên ông Thái cho rằng, để hạn chế triệt để việc chia cắt đầu tư công và đầu tư toàn xã hội thì Dự thảo đầu tư công trung hạn để mọi tầng lớp nhân dân doanh nghiệp biết ngay từ giai đoạn đầu, tham gia ý kiến đóng góp, đặc biệt đối với những dự án chương trình có ảnh hưởng đến nhiều dự án hoặc đời sống của nhân dân, an ninh quốc, tài nguyên môi trường. Từ đó đẩy mạnh công tác phản biện giám sát đối với việc xây dựng và thực hiện kế hoạch đầu tư trung hạn và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Anh Phương