Hoàn thiện dự thảo Luật Hợp tác xã theo xu hướng mới

Mới đây, tại trụ sở Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã diễn ra buổi họp báo lấy ý kiến tham vấn về Dự thảo Luật Hợp tác xã sửa đổi. Bên lề buổi họp báo phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Đặng Huy Đông xung quanh vấn đề này. Anh Phương thực hiện.

Xin ông cho biết tiến trình xây dựng dự thảo Luật Hợp tác xã sửa đổi lần này ?

Trên cơ sở được Nhà nước giao xây dựng và hoàn thiện Luật Hợp tác xã, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, mà cụ thể là Vụ Hợp tác xã đã tiến hành tổng kết quá trình thực hiện Luật Hợp tác ban hành năm 2003 trong năm 2009 và đến năm 2010 đã có kết quả. Song song với đó, bộ cũng chỉ đạo các cơ quan chuyên môn trực thuộc bộ tiến hành điều tra toàn diện tại 63 tỉnh thành phố về việc thực hiện Luật Hợp tác xã do Tổng cục Thống kê thực hiện. Ngoài ra, các cơ quan chuyên môn cũng đã nghiên cứu nhiều mô hình hợp tác xã trên thế giới, tiếp cận với 7 nguyên tắc của Liên minh HTX thế giới, nghiên cứu các Nghị quyết của Chính phủ, Quốc hội về hợp tác xã. Trong quá trình này, bộ cũng đã tổ chức nhiều hội thảo có sự tham gia của các cơ quan liên quan như, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Hội nông dân, Trung ương Mặt trận tổ quốc. Đặc biệt có sự tham vấn đóng góp ý kiến của các chuyên gia nước ngoài như các chuyên gia của Cộng hòa Liên bang Đức, quốc gia được xem là cái nôi của mô hình hợp tác xã trên thế giới.

Được biết, có nhiều ý kiến của đại biểu quốc hội trong kỳ họp mới đây còn băn khoăn chưa đồng thuận cao về dự thảo luật lần này, ông lý giải sao về vấn đề trên?

Đúng là Dự án Luật HTX (sửa đổi) đã được Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XII và kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XIII. Ngày 25/10/2012 vừa qua tại hội trường, các đại biểu quốc hội tiếp tục cho ý kiến và sẽ biểu quyết thông qua dự án Luật này vào ngày 22/11/2012. Cụ thể, có nhiều ý kiến chưa đồng ý với định nghĩa HTX trong dự thảo Luật nếu không quy định HTX là một loại hình doanh nghiệp đặc thù hoặc doanh nghiệp tập thể thì chưa phù hợp với chủ trương của Nghị quyết Hội nghị TW lần Thứ 5 BCH Trung ương Đảng khóa IX và lo ngại HTX hoạt động sẽ không hiệu quả. Tuy nhiên, trong quá trình biên tập và xây dựng dự án Luật, nổi lên điểm giống nhau của hai chủ này là HTX và các loại hình doanh nghiệp đều là các tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân (trừ doanh nghiệp tư nhân), được thành lập hợp pháp, có điều lệ, có cơ cấu tổ chức, có tài sản và tự chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản của mình. Do đó, HTX cũng phải có được sự quản trị như doanh nghiệp nhắm tiến hành hoạt động kinh doanh có hiệu quả.

Bên cạnh đó, giữa HTX với doanh nghiệp cũng có những điểm khác biệt về bản chất như mục đích hoạt động của HTX là tối đa hóa lợi ích cho thành viên thông qua việc đáp ứng nhu cầu chung của thành viên về sản phẩm, dịch vụ hoặc tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho thành viên một cách hiệu quả hơn so với việc từng thành viên hoạt động đơn lẻ. Hoạt động của HTX tác động trực tiếp vào hoạt động kinh tế của mỗi thành viên. Trong khi đó, mục đích hoạt động của doanh nghiệp và cổ đông doanh nghiệp là lợi nhuận. Hoạt động của doanh nghiệp thông thường không tác động đến hoạt động kinh tế của các cổ đông mà chỉ tác động tới vốn góp nhằm mục đích thu lợi nhuận cho cổ đông.

Mặt khác theo Luật doanh nghiệp, không có quy định loại hình doanh nghiệp tập thể hay đặc thù. Do đó nếu có ý kiến cho rằng HTX hoạt động như một doanh nghiệp là chưa hiểu rõ bản chất của HTX, nhất là đặc trưng phục vụ thành viên của HTX.

Theo ông, việc quy định HTX được cung cấp các sản phẩm, dịch vụ rộng rãi ra thị trường có phù hợp ?

Điều này là hoàn toàn phù hợp trong dự án Luật HTX (sửa đổi) lần này. Bởi lẽ, để đáp ứng nhu cầu chung về cung ứng dịch vụ đầu vào, tiêu thụ sản phẩm đầu ra hoặc tạo việc làm cho thành viên, HTX được toàn quyền chủ động quan hệ với thị trường để tiến hành các hoạt động các hoạt động sản xuất kinh doanh. Do đó mô hình HTX kiểu mới có khác biệt với HTX kiếu mới. Cụ thể, trước hết tập trung cung ứng dịch vụ tạo việc làm cho thành viên sau đó HTX mới có quyền cung ứng dịch vụ, tạo việc làm ra thị trường.

Ông lý giải sao về việc HTX đã bình đẳng với doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế thì tại sao lại có thêm các chính sách hỗ trợ ưu đãi ?

Với việc quy định rõ bản chất tổ chức HTX thì đối tượng tham gia HTX phần đông là những người yếu thế, đặc biệt là nông dân có nhu cầu chung hợp tác với nhau để cạnh tranh trên thị trường. Do vậy, ngoài việc được hưởng các chính sách áp dụng chung cho các thành phần kinh tế, dự thảo Luật quy định chính sách hỗ trợ ưu đãi HTX cao hơn so với doanh nghiệp và so với Luật HTX năm 2003.

Ông có thể nói rõ hơn những điểm ưu việt của dự thảo Luật HTX lần này so với Luật HTX năm 2003 ?

Dự thảo Luật HTX lần này sẽ tạo ra các tiền đề mới như: giảm chi phí, tăng tính hiệu quả hoạt động của các xã viên, xã viên không còn hoạt động đơn lẻ tiến tới có thể mặc cả giá bán với thương lái nhà buôn như trường hợp thu mua hoa quả, rau xanh của Sài Gòn Co.opMart. Chính sách hỗ trợ của nhà nước đến gần hơn với xã viên giúp kích thích kinh tế phát triển. Tác động chính trị vào tất cả các thành phần, vấn đề của HTX tạo tính dân chủ cao. Vị thế của người lao động nghèo mạnh lên. Nếu trước đây ở vị trí làm thuê thì nay ở vị trí làm chủ. Khoảng cách giữa giới chủ và người làm thuê được thu hẹp. Đặc biệt là tạo ra sự hài hòa giữa ba trụ cột kinh tế là khu vực công, khu vực tư và khu vực HTX và các tổ chức phi lợi nhuận.

Ngoài những mặt lợi nhìn thấy của dự án Luật HTX (sửa đổi), trong quá trình thu thập số liệu, khảo sát thực tế, Bộ có nhìn thấy bất cập của mô hình HTX tồn tại trong thực tế ?

Theo nghiên cứu nhiều quốc gia có trình độ phát triển rất cao, thì mô hình HTX vẫn tồn tại và phát triển rất mạnh. Cụ thể như ở Canada cứ 3 người thì có 1 người là xã viên, ở Hoa Kỳ cứ 4 người có 1 người là xã viên, ở Trung Quốc là 180 triệu người trên tống số dân. Tuy nhiên ở Việt Nam tỉ lệ này còn thấp hơn rất nhiều. Trong khi đó lợi dụng chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước, nhiều mô hình HTX trá hình đã mọc lên. Với số liệu thống kê chưa đầy đủ là khoàng 3.000 doanh nghiệp. Với số tiền 180 tỉ đồng được hưởng lợi từ chính sách đất đai ưu đãi. Bởi theo quy định, HTX được miễn giảm 50% giá trị tiền thuê đất. Ngoài ra, chúng ta cũng chưa có một hệ thống quản lý từ Trung ương đến địa phương dành cho HTX.