Thị trường bán lẻ: Doanh nghiệp nước ngoài chiếm ưu thế

Trên “sân nhà” các doanh nghiệp Việt Nam dường như có đủ “thiên thời, địa lợi” để phát triển hệ thống bán lẻ của mình, nhưng dường như tất cả những lợi thế ấy vẫn chưa được các doanh nghiệp tận dụng một cách triệt để khiến cho hàng loạt doanh nghiệp Việt hiện nay đang bị thất thế so với các doanh nghiệp ngoại ngay trên mảnh đất của mình.

Doanh nghiệp Việt lép vế

Mặc dù tiềm năng phát tiển của thị trường bán lẻ Việt Nam là rất lớn bởi dân số đông và trẻ, nhu cầu lớn nhưng các doanh nghiệp bán lẻ nội vẫn hoạt động một cách èo uột, cầm chừng, các siêu thị có quy mô nhỏ, hàng hóa không những không phong phú mà giá cả còn đắt đỏ, thiếu sức cạnh tranh. Trong khi hệ thống bán lẻ trên nền các cửa hàng mậu dịch truyền thống thuộc Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) gần như “sống” nhờ vào việc cho thuê mặt bằng… thì các doanh nghiệp phân phối bán lẻ có vốn đầu tư nước ngoài ồ ạt mở rộng phạm vi hoạt động tại Việt Nam như Big C, Metro, Parkson…

Nhận định thị trường Việt Nam cơ hội còn rất lớn, nhiều tập đoàn bán lẻ đã nhanh chân tham gia vào thị trường này, đến nay đã có trên 10 nhà phân phối lớn trên thế giới có mặt tại Việt Nam, tất cả những nhà phân phối này đều có quy mô lớn được xây dựng hiện đại với lượng hàng hóa đa dạng (từ 40.000- 50.000 mặt hàng), điều này đã thu hút một lượng lớn khách hàng (trung bình có khoảng 7.000 lượt khách/ngày; trong khi đó, các siêu thị Việt chỉ thu hút được khoảng 2.000- 3.000 lượt khách/ngày). Số lượng các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam đã ít lại còn yếu, chính vì thế việc các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài, mặc dù mới tham gia thị trường Việt Nam nhưng đã chiếm thế thượng phong cũng không phải là điều quá bất ngờ. Có chăng, chỉ có một vài doanh nghiệp Việt như Sài Gòn Co.opMart, Nguyễn Kim hay Trần Anh là còn đủ sức cạnh tranh với các hãng bán lẻ nước ngoài.

Thôn tính và chuyển giao

Theo quy định của Bộ Công Thương, các nhà bán lẻ có 100% vốn ngoại sẽ được tạo điều kiện thuận lợi để mở điểm bán đầu tiên, nhưng từ điểm bán thứ hai trở lên, nhà đầu tư sẽ chịu sự điều chỉnh của ENT (những tiêu chí đưa ra để quyết định cấp phép cho nhà đầu tư nước ngoài) quy định.

Đây được xem là chính sách bảo hộ đối với các doanh nghiệp bán lẻ trong nước có thêm thời gian, cơ hội để phát triển, điều chỉnh kế hoạch kinh doanh để đủ sức đương đầu với các doanh nghiệp bán lẻ nước ngoài.

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực bán lẻ, mặc dù Bộ Công Thương tạo ra ENT, với mục đích nhằm giãn thêm thời gian và cơ hội cho các hãng bán lẻ hội nâng cao năng lực cạnh tranh, trước khi mọi rào cản bị gỡ bỏ vào năm 2015; nhưng trên thực tế, các doanh nghiệp nước ngoài vẫn có thể “lách luật” một cách đơn giản bằng việc thiết lập hệ thống phân phối thông qua thương hiệu Việt Nam, nhằm tránh sự điều chỉnh của ENT. Điều này đã được minh chứng, khi các liên doanh mới đây được thành lập giữa các thương hiệu bán lẻ nổi tiếng của Hàn Quốc, Nhật Bản… với các công ty bán lẻ nội như Tập đoàn Temasek Holding liên kết với SaigonCoop; Tập đoàn bán lẻ E-Mart thiết lập liên doanh với Tập đoàn U&I Việt Nam; Itochu liên doanh với Phú Thái để thành lập FamilyMart… Và điển hình nhất là liên doanh Lotte và Minh Vân. Liên doanh này sau 6 năm liên kết đã tan rã, với việc nhà bán lẻ Hàn Quốc mua lại 20% vốn điều lệ của Minh Vân, chính thức trở thành công ty bán lẻ 100% vốn ngoại.

Đánh giá về “cuộc hôn nhân” giữa Lotte và Minh Vân, nhiều chuyên gia trong ngành bán lẻ cho rằng, Lotte đã có được món hời sau những hợp tác với Minh Vân, cũng như trường hợp của nhiều liên doanh trong quá khứ. Bởi nếu đầu tư vào Việt Nam với 100% vốn ngoại, hãng này không những gặp phải những hàng rào kỹ thuật ENT, mà còn chịu sự cạnh tranh khố liệt của một thị trường bán lẻ mới nổi còn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Doanh nghiệp Việt cần xây dựng chiến lược cạnh tranh dài hạn

Nguồn lực về vốn yếu cộng với kinh nghiệm không có nhiều đã khiến các doanh nghiệp Việt Nam thua ngay trên “sân nhà”. Các doanh nghiệp nước ngoài, bên cạnh kinh nghiệm lâu năm hoạt động trong lĩnh vực bán lẻ thì họ còn có những tập đoàn tài chính lớn đứng sau lưng chính vì thế họ mạnh dạn hơn trong vấn đề đầu tư và đầu tư có bài bản, tầm nhìn xa hơn…

Theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong: “Các nhà bán lẻ Việt Nam chủ yếu nặng về xây trụ sở, sau đó mới tìm kiến nguồn hàng đó là cái dở nhất, vì nguồn hàng không phong phú, giá cao nên sức cạnh tranh kém đi. Còn các nhà bán lẻ nước ngoài như BigC hay Metro, họ rất khôn ngoan, họ xây dựng hệ thống nguồn hàng trước (nhằm tạo hệ thống nguồn hàng đầy đủ và rẻ), sau đó mới áp dụng các biện pháp bày biện rồi phát triển nguồn hàng. Điều thứ 2 là công tác quản trị bên trong của chúng ta kém hơn nên cạnh tranh về giá cả, về công tác quảng bá…”.

Ông Vũ Vĩnh Phú, Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội cho rằng: “Các đại gia bán lẻ quốc tế đang không ngừng “thôn tính” thị trường trong nước bằng cách liên tục mở các đại siêu thị tại các tỉnh, thành phố. Trong khi phần lớn các siêu thị trong nước vẫn “thủy chung” với các mô hình nhỏ. Có quá ít hệ thống phân phối đủ mạnh, bảo đảm kiểm soát và chi phối đươc thị trường trong nước, nhất là trong những tình huống khan hàng và sốt giá. Do đó, ngay lúc này, các doanh nghiệp nội cần xác định rõ mặt mạnh và yếu của mình để có chiến lược cạnh tranh phù hợp. Với quy mô nhỏ, siêu thị nội địa sẽ không đủ sức cạnh tranh với các đại siêu thị vốn nước ngoài với nhiều thế mạnh. Thực hiện chính sách liên kết các siêu thị nhỏ thành hệ thống siêu thị chuỗi nhằm tập trung nguồn vốn, nguồn hàng, tránh tình trạng ép giá khi khan hàng, là một trong những biện pháp có thể ngăn được sự “bành trướng”của các “đại gia” bán lẻ. Hơn nữa, để các siêu thị trong nước được tiếp thêm sức mạnh, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phù hợp”.

Về giải pháp, ông Nguyễn Minh Phong cho rằng, các nhà bán lẻ Việt Nam cần học tập kinh nghiệm, hệ thống tổ chức, cách quản trị… của các nhà bán lẻ nước ngoài. Thêm vào đó, cần phát huy tính tổ chức, liên kết với nhau nhiều hơn. Bản thân các nhà đầu tư Việt Nam cần phải xây dựng chiến lược một cách bài bản, bao gồm cả sự phát triển hệ thống và xây dựng nguồn hàng cùng cơ chế bán hàng cạnh tranh, cung cấp các dịch vụ hậu mãi… Đồng thời cần tăng cường thông tin quảng bá, tuyên truyền… Nhà nước cần đưa ra nhiều chính sách khuyến khích ngành bán lẻ cũng như có sự hỗ trợ về mặt ngân sách, kinh phí đào tạo nguồn nhân lực cho ngành bán lẻ.

Đình Thanh