“60% doanh nghiệp Nhật Bản đang làm ăn có lãi tại Việt Nam”

Đó là thông tin được ông Hirokazu Yamaoka, Trưởng đại diện JETRO tại Hà Nội đưa ra tại cuộc họp báo công bố kết quả cuộc điều tra tình hình hoạt động của doanh nghiệp Nhật Bản tại Châu Á và Châu Đại Dương. Bên lề cuộc họp, phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Hirokazu Yamaoka để làm rõ thêm suy nghĩ cũng như các dự định đầu tư trong năm 2013 của các doanh nghiệp Nhật Bản. Anh Phương thực hiện.

Xin ông cho biết một số định hướng cơ bản của cuộc điều tra lần này của JETRO?

Với sự hợp tác của Viện nghiên cứu chiến lược (DSI), dựa trên kết quả “Điều tra về tình hình hoạt động của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Châu Á-Châu Đại Dương” lần thứ 26 của JETRO, chúng tôi rất vui mừng được tổ chức Cuộc họp báo công bố kết quả điều tra: Tình hình kinh doanh của các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, tăng cường thu hút hơn nữa các doanh nghiệp Nhật Bản vào đầu tư tại Việt Nam. Cơ sở của đề án mà JETRO chia sẻ lần này chính là kết quả điều tra sau khi phân tích tình hình hoạt động kinh doanh của hơn 4000 doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Châu Á-Châu Đại Dương, bao gồm khoảng 250 doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam. Tôi nghĩ rằng đây sẽ là tiếng nói chân thực của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Ngoài ra, năm 2011 và năm 2012 cũng là hai năm ghi kỷ lục mới, cao nhất về đầu tư của các doanh nghiệp Nhật Bản vào Việt Nam. Tôi nghĩ rằng đầu tư vào Việt Nam của Nhật Bản đang ở cục diện cao, và hiện là sự bùng nổ lần thứ 3. Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhận thấy các khía cạnh khác như những dấu hiệu bất ổn của nền kinh tế Việt Nam về môi trường đầu tư, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, thiếu nguồn nhân lực cũng như kỹ năng trong công việc, về phía Nhật Bản có sự biến động của môi trường kinh tế thế giới, nên cũng có những quan điểm cho rằng việc tăng cường hơn nữa đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam trong năm 2013 là khá khó khăn.

Tôi cũng đồng cảm với quan điểm của Chính phủ Việt Nam rằng mức đầu tư này chưa xứng tầm với tiềm năng của Việt Nam. Việc quan trọng cần làm bây giờ là đặt ra mục tiêu cho các dự án đầu tư mới ở mức khoảng 20 tỷ USD mỗi năm, chỉ ra phương hướng để tăng cường các nhân tố có lợi và giảm thiểu các nhân tố bất lợi.

Vậy đâu là những số liệu cho biết chính xác tình hình thu hút đầu tư giữa hai nước, thưa ông ?

Hiện tại, theo kết quả điều tra của Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), đã xuất hiện nhiều tín hiệu vui đáng ghi nhận. Cụ thể như, có 65,9% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam cho biết có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới, cao hơn tỷ lệ chung là 57,8%. Mặc dù tỷ lệ này có giảm trong hai năm qua, nhưng cần thấy được là trong cùng thời điểm thì tỷ lệ này tại Thái Lan và Trung Quốc còn giảm mạnh hơn.

Về lợi nhuận kinh doanh, có 60,2% số doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam trả lời là có lãi, thấp hơn tỷ lệ trung bình là 67,5% của khối các nước ASEAN, nhưng cao hơn mức 57,2% tại Trung Quốc. Tuy nhiên, có 34,2% số doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam tin rằng năm 2013 sẽ tốt hơn đối với họ, tăng 13,8% so với năm ngoái.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp Nhật Bản cũng chỉ ra các điểm hạn chế khi đầu tư tại Việt Nam như trong khi đánh giá cao triển vọng kinh tế và tiềm năng của thị trường, các doanh nghiệp Nhật Bản lại không đánh giá cao Việt Nam vì chi phí nhân công hiện nay là 18,3%, cao hơn mức 16,8% của toàn khối ASEAN. Vấn đề tăng lương cũng là một gánh nặng cho các doanh nghiệp Nhật Bản. Theo đó năm 2012 lương tăng 19,7% và dự kiến sẽ tiếp tục tăng 17,5% trong năm 2013. Cho dù, về giá trị tuyệt đối, thì tiền lương ở Việt Nam vẫn thuộc mức thấp so với các quốc gia khác trong khu vực. Một điểm khác bị đánh giá thấp là tỷ lệ nội địa hóa chỉ ở mức 27,9%, thấp hơn nhiều so với mức bình quân chung là 47,8% và so với mức 60,8% của Trung Quốc hay 52,9% của Thái Lan, thậm chí Indonesia cũng đã đạt mức 43,3%.

Theo ông, môi trường đầu tư của Việt Nam - Nhật Bản so với các nước trong khu vực ASEAN có những khác biệt nào?

Nếu phân tích kỹ việc thu hút đầu tư đối với các DN Nhật Bản thì hiện Việt Nam đang phải chịu rất nhiều cạnh tranh từ các nước trong khu vực. Cụ thể, theo kết quả điều tra của JETRO, 81,5% DN Nhật Bản lo ngại việc tăng tiền lương cho người lao động. Trong khi đó, lương của công nhân trong ngành sản xuất chế tạo của Cam-pu-chia chỉ bằng một nửa của Việt Nam nên nếu chỉ xét về tiền lương thì có thể thấy Cam-pu-chia là đối thủ nặng ký của Việt Nam. Việc này cũng kéo theo áp lực tăng lương cho người lao động khiến chi phí nhân công ở Việt Nam tăng cao. Do đó, Việt Nam cần có lộ trình tăng lương phù hợp, vừa bảo đảm quyền lợi của người lao động vừa duy trì được lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài. Ngoài ra, năng lực, ý thức của người lao động địa phương, chất lượng của người lao động, khó khăn trong việc tuyển chọn nhân lực làm lãnh đạo cũng là những vấn đề lớn đang tồn tại ở Việt Nam. Có tới 60,5% DN Nhật Bản than phiền về năng lực, ý thức của người lao động tại địa phương và 54,7% DN Nhật Bản gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân tài ứng cử làm lãnh đạo. Một rào cản khác mà các nhà đầu tư Nhật Bản đang phải tháo gỡ là tìm kiếm nguyên liệu, linh kiện ở Việt Nam. Chi phí mua nguyên liệu, linh kiện chiếm hơn một nửa giá thành sản xuất của các DN Nhật Bản nên việc giảm chi phí nguyên liệu đang là thách thức chung đối với các DN Nhật Bản. Trong khi đó, tỷ lệ nội địa hóa nguyên liệu, linh kiện của Việt Nam chỉ là 27,9%, thấp hơn mức bình quân chung 47,8%, thấp hơn nhiều so với Trung Quốc (60,8%), Thái Lan (52,9%), In-đô-nê-xi-a (43,3%)

Riêng trong lĩnh vực thu hút FDI của Việt Nam so với một số nước cũng có nhiều điểm khác biệt khá lớn. Như trường hợp thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài của Thái Lan - một quốc gia phát triển trong số các nước công nghiệp của ASEAN, năm 2011, đầu tư trực tiếp nước ngoài của các nước trên thế giới vào nước này là 904 dự án, tổng số vốn đầu tư khoảng 9,1 tỷ USD. Nếu so sánh với vốn đầu tư FDI vào Việt Nam thì FDI đầu tư vào Thái ít hơn khoảng 20 % cả về số dự án và tổng vốn đầu tư. Thế nhưng, nếu chỉ so sánh FDI của riêng Nhật Bản thì FDI của Nhật Bản vào Thái Lan nhiều gấp khoảng 2,3 lần số dự án, và gấp khoảng 2,8 lần tổng vốn FDI của Nhật vào Việt Nam. Con số này giúp chúng ta hiểu được tại sao Thái Lan thu hút mạnh mẽ vốn đầu tư FDI từ Nhật Bản như vậy. Đây cũng chính là lý do mà JETRO luôn nói rằng rằng chính phủ Việt Nam cần học hỏi từ những ví dụ của Thái Lan, để có thể không làm giảm đi khí thế đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam.

Một địa chỉ khác là Indonesia-một quốc gia cũng khá sôi động về việc thu hút vốn đầu tư FDI trong những năm gần đây. Nếu so sánh vốn FDI của các nước trên thế giới vào Việt Nam, thì số vốn đầu tư vào Indonesia nhiều gấp khoảng 4 lần số dự án, gấp khoảng 1,7 lần tổng số vốn đầu tư. Nếu so sánh vốn đầu tư FDI của Nhật Bản vào Indonesia và Việt Nam, thì tổng số vốn đầu tư vào Việt Nam nhiều hơn 20%, nhưng số dự án đầu tư vào Indonesia gấp 2 lần Việt Nam. Khác với Thái Lan, Indonesia không thiết lập một chế độ khuyến khích nào đối với vốn đầu tư FDI như thế này. Tôi nghĩ rằng vốn đầu từ FDI của các nước trên thế giới vào Indonesia tập trung vào nguồn tài nguyên và thị trường rộng lớn hơn 200 triệu dân này, và môi trường tiếp nhận vốn FDI của Indonesia và Việt Nam sẽ có sự khác biệt lớn do sự khác nhau về tình hình mỗi quốc gia.

Do đó, trong dài hạn Việt Nam khi nhận biết được các điểm mạnh điểm yếu của mình, Việt Nam cần thiết lập các chính sách thu hút FDI để vượt qua các quốc gia trong khu vực và ASEAN.