Cần các cuộc “đại phẫu thuật”

Dưới góc nhìn của một chuyên gia kinh tế - Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu và Quản lý kinh tế Trung ương, năm 2013 nhiều thách thức không thể lơ là chủ quan. Xung quanh chủ đề này, ông đã có cuộc trò chuyện với phóng viên Tạp chí Vietnam Business Forum. Anh Phương thực hiện.

Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung cho biết: Trong việc điều hành chỉ đạo thì mục tiêu lớn nhất trong năm 2013 vẫn là giữ vững ổn định nền kinh tế vĩ mô và giải quyết khó khăn của hệ thống tài chính và tái cấu trúc tổng thể nền kinh tế Việt Nam....

Năm 2012 đi qua có được như kỳ vọng không, thưa ông?

Nếu nhìn ở mức độ số liệu như trong buổi công bố thông tin mới đây do Tổng cục Thống kê đưa ra thì vẫn có nhiều chuyện đáng phải nói tới. Đầu tiên là chỉ số tăng trưởng GDP chỉ ở mức khiêm tốn là 5,03%. Con số này được coi là khá thấp so với mặt bằng của một số quốc gia trong khu vực. Và cũng thấp hơn so với mục tiêu mà Quốc hội đặt ra. Trong khi như mọi người đều biết, trong những tháng đầu năm chúng ta đã kỳ vọng ở mức 5,7% rồi 5,3%, 5,2%. Ngoài ra, chỉ số hàng tồn kho của nhiều mặt hàng vẫn còn cao, thể hiện sự đình trệ khá lớn của nền kinh tế. Bên cạnh đó, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) có chu kỳ thay đổi thất thường không như dự đoán mọi năm. Tuy nhiên gam màu của nền kinh tế vẫn có những điểm sáng, phải kể đến đó là sự trở lại sau gần 20 năm của xuất siêu; thu hút vốn FDI vẫn đạt khá cao mặc dù so sánh chưa bằng năm 2011 song bối cảnh khó khăn như năm nay đây vẫn là điều dễ chấp nhận. Cũng dễ dàng nhìn nhận sự lên ngôi của các nhà đầu tư đến từ Nhật Bản với các khoản đầu tư lớn, xếp hàng thứ nhất trong các nhà đầu tư quốc tế. Trọng tâm đầu tư cũng chuyển dần từ các ngành có tính chất “ăn xổi” như bất động sản, chứng khoán, cổ phiếu sang các lĩnh vực đầu tư cơ bản như công nghiệp chế tạo, cảng biển, hạ tầng giao thông...

Nhìn toàn diện, nền kinh tế vẫn giữ được nhịp tăng trưởng, ổn định tình hình kinh tế vĩ mô. Đây chính là điều kiện tiên quyết cho điều hành chính sách trong năm 2013.

Như vậy, phải chăng Việt Nam đang đi đúng hướng, và hướng này sẽ tiếp tục trong năm tới, thưa ông?

Chúng ta đồng ý nhìn nhận các điểm mạnh kinh tế trong năm 2012, song vẫn phải thẳng thắn nhận thức rằng trong bối cảnh hiện tại và tương lai nếu muốn phát triển ổn định bền vững, Việt Nam vẫn rất cần các cuộc đại phẫu thuật, tách bóc các nhiệm vụ kinh tế - xã hội. Trước hết đó là việc phải làm sao trong năm 2013 nâng cao được sức khỏe của hệ thống ngân hàng. Bởi trong năm cũ, nền kinh tế đã phải chứng kiến sự đổ vỡ của không ít các ngân hàng của cả khối ngân hàng thương mại lẫn việc làm ăn không hiệu quả của một số ngân hàng nhà nước. Việc tăng tính thanh khoản, hạ trần lãi suất đều là các biện pháp giải cứu song chỉ được sử dụng trong ngắn hạn. Về lâu dài cần có các chế tài đủ mạnh nâng cao năng lực của toàn bộ hệ thống ngân hàng. Thậm chí sẵn sàng xóa bỏ hoặc sáp nhập các ngân hàng yếu kém lại để tạo ra mô hình ngân hàng mới hoạt động hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, cần có sự thay đổi trong chiến lược thực thi các chính sách tài khóa. Một mặt nhà nước cần giảm chi tiêu hơn nữa giúp giảm thu, từ đó mới có thể để lại nguồn lực cho phát triển kinh tế tư nhân và xã hội.

Ngoài ra, chúng ta cũng cần nhìn nhận nghiêm túc về câu chuyện tái cơ cấu nền kinh tế, mà theo tôi vấn đề chính là phân bổ lại nguồn lực trong toàn bộ nền kinh tế nhằm hình thành cơ cấu kinh tế theo hướng cạnh tranh của thị trường, tăng trưởng cao và bền vững. Về cách làm thì nhà nước chỉ đóng vai trò là cơ quan xây dựng thể chế và chính sách giúp thị trường này vận hành hiệu quả để quay về nhiệm vụ tái cơ cấu. Tuyệt đối nhà nước không làm thay doanh nghiệp. Nhà nước cũng cần xóa bỏ dần “miếng bánh bao cấp” trong một số ngành nghề, lĩnh vực hoạt động kém hiệu quả. Cụ thể trong lĩnh vực đầu tư công, khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) hiện đang chiếm gần 40% đầu tư toàn xã hội nhưng hoạt động rất thiếu hiệu quả. Trong cách làm này, cần vận dụng tư duy theo kiểu đột phá trong nhiều khâu, nhiều ngành, lấy cộng đồng doanh nghiệp làm hạt nhân thì mới mong thành công.

Ông vừa nhắc tới cộng đồng doanh nghiệp, vậy trong năm 2013 liệu họ có “vượt vũ môn” để tồn tại và phát triển?

Quay lại với chỉ số CPI vừa được Tổng cục Thống kê công bố mới đây cho thấy đã có những biến đổi không mấy khả quan. Theo đó, nếu ở các năm trước, thời điểm cuối năm nhu cầu mua sắm của người dân luôn tăng cao. Dự đoán trong những tháng đầu năm 2013 nhu cầu này sẽ không có nhiều đột biến bởi tác động xấu của trong nước và quốc tế. Điều này có tác động trực tiếp đến cộng đồng doanh nghiệp vốn đã phải chịu những khó khăn như sức mua giảm mạnh, chi phí vốn tăng cao và giá nguyên vật liệu biến động.

Những khó khăn trên có thể dẫn đến tình trạng gia tăng số lượng doanh nghiệp đình đốn phá sản và tạm ngưng hoạt động sản xuất. Theo ghi nhận, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện vẫn là việc khó tiếp cận được nguồn vốn vay để tái đầu tư cho sản xuất kinh doanh. Muốn vượt cạn tốt thì chỉ có những doanh nghiệp có cách làm ăn bài bản, có nguồn nhân lực được đào tạo, cộng với trình độ quản trị tốt, có chiến lược trong phát triển mới có thể trụ vững. Và chính các doanh nghiệp này nếu chịu đựng được “sóng gió” vào thời điểm hiện tại thì chắc chắn sẽ có những thành công không nhỏ một khi nền kinh tế phát triển ổn định trở lại. Còn đối với những doanh nghiệp yếu kém thì cũng không nên thiết tha giữ lại mà cứ coi như đây là một cuộc sàng lọc tất yếu của quy luật thị trường.

Xin cảm ơn ông!