Tạo niềm tin để DN định hướng đầu tư dài hạn

Xung quanh chủ đề những khó khăn và thách thức của cộng đồng DN Việt Nam trong năm 2012 và triển vọng trong năm 2013, Tạp chí Vietnam Business Forum đã có cuộc phỏng vấn Tiến sĩ Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI. Quỳnh Anh thực hiện.

Năm 2012 vừa qua tiếp tục là một năm đầy khó khăn, nhiều biến động tiêu cực đối với nền kinh tế và các DN Việt Nam. Ông có thể cho biết cụ thể những khó khăn mà DN đã gặp phải?

Theo khảo sát Động thái DN Việt Nam trong năm 2012 của VCCI, các chỉ số về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều có chiều hướng xấu đi, đặc biệt là chỉ số về lợi nhuận trên đơn vị sản phẩm, tổng doanh số và hàng tồn kho.

Trong những khó khăn hiện nay, vấn đề tiếp cận vốn vẫn luôn là khó khăn lớn nhất mà DN gặp phải trong năm 2012. Điều tra năm 2012 của VCCI cho thấy tỷ lệ DN đang vay vốn là 49,23%, giảm so với tỷ lệ 54,45% của điều tra năm 2011. Điều đáng chú ý là có hơn 3% tổng DN được điều tra đang vay vốn từ thị trường “chợ đen” với lãi suất bình quân cao hơn rất nhiều so với lãi suất ngân hàng. DNNVV vẫn là khu vực gặp khó khăn hơn cả. Dư nợ tín dụng cho DNNVV chiếm 35% dư nợ tín dụng của toàn bộ hệ thống và khó khăn về tài sản thế chấp vẫn là rào cản chính khiến cho khối DN này tiếp tục phải tiếp cận nguồn vốn phi chính thức.

Về các biện pháp và chính sách nhằm khơi thông nguồn vốn cho DN, theo khảo sát có tới 65,3% DN cho rằng việc nới lỏng tín dụng đã có tác động tích cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các DN, trong khi đó, có 24,9% DN cho rằng việc này không có tác động gì vì sức mua của thị trường giảm nên DN cũng không có nhu cầu vay vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh. Chỉ có 9,1% DN cho rằng động thái này sẽ làm cho tình hình kinh tế vĩ mô lành mạnh hơn.

Về mức lãi suất, khảo sát động thái DN quý 3 cho thấy 82,6% số DN hiện đang vay ở mức lãi suất 15% trở xuống. Tuy Chính phủ đang rất nỗ lực để hạ trần lãi suất cho vay đến 15% nhưng chỉ có 0,6% số DN cho rằng mức lãi vay này là hợp lý trong thời điểm hiện tại.

Ngoài việc khó khăn trong tiếp cận vốn, các DN Việt còn gặp phải những vấn đề nổi cộm mà đã được nhắc tới nhiều trong năm qua, đó là hàng tồn kho và nợ xấu, thưa ông?

Đây được gọi là “đặc trưng” khó khăn của DN trong năm 2012. Có 63,1% DN tham gia trả lời khảo sát Động thái DN Việt Nam cho rằng hàng tồn kho thực sự là mối lo ngại của DN trong giai đoạn này. Do ảnh hưởng của thị trường bất động sản, tồn kho vật liệu xây dựng ở mức nghiêm trọng, thị trường tiêu thụ các mặt hàng này giảm đáng kể.

Ngoài ra, vấn đề mà các nhà đầu tư, DN lo ngại hàng đầu là sự ổn định của hệ thống tài chính, tín dụng, đặc biệt là vấn đề nợ xấu trong hệ thống ngân hàng. Mặc dù chia sẻ và tin tưởng vào những giải pháp quản lý của Ngân hàng Nhà nước…nhưng các nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài, kỳ vọng Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần nhanh chóng xóa bỏ những biện pháp hành chính tạm thời đã áp dụng càng sớm càng tốt, trở lại nhanh với xu hướng thị trường.

Và VCCI có những kiến nghị cụ thể gì để gỡ khó cho cộng đồng DN, thưa ông?

Chúng tôi đã đề nghị các cơ quan quản lý nhà nước không tạo thêm khó khăn cho DN, giữ ổn định chính sách, giảm gánh nặng thuế, phí và cải cách thủ tục hành chính mạnh mẽ hơn nữa. Kinh nghiệm tốt của một số địa phương về việc chính quyền đồng hành cùng ngân hàng để rà xét các DN và các dự án, tạo điều kiện cho họ tiếp cận được nguồn vốn vay nên nhân rộng.

Đặc biệt, Chính phủ nên giãn lộ trình tăng hoặc áp dụng các thuế, phí và lệ phí mới, chỉ đạo các địa phương nghiên cứu để giảm tiền thuê đất, bảo đảm giữ ổn định tiền thuê đất của DN trong một vài năm trước mắt.

Trong bối cảnh kinh tế như hiện nay, theo ông, cần phải làm gì để DN có được niềm tin và định hướng cho đầu tư dài hạn?

Hiện nay, chúng ta mới chỉ đề cập đến những bước đi đầu tiên của quá trình tái cấu trúc. Hơn nữa, trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam vẫn đang phải tập trung giải quyết những vấn đề ngắn hạn để có thể từng bước vượt qua giai đoạn khó khăn này. Tuy nhiên, theo tôi cần xử lý những khó khăn ngắn hạn song song với các biện pháp lâu dài, cơ bản. Bên cạnh những biện pháp và nỗ lực ổn định kinh tế vĩ mô, Chính phủ cần tiếp tục ưu tiên hàng đầu cho cải cách thể chế, đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng dài hạn, bền vững chứ không nên bị cuốn vào các giải pháp ngắn hạn.

Việc ổn định kinh tế vĩ mô, sự kiên định, nhất là việc cải cách thể chế và tái cấu trúc nền kinh tế là điều quan trọng mà các DN đang rất quan tâm. Điều này sẽ tạo dựng được lòng tin cho DN và sẽ có ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư dài hạn của các DN. Hơn nữa, Chính phủ cần đẩy nhanh hơn quá trình tái cấu trúc, trong đó, việc tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước, ngân hàng, đầu tư công... cần theo hướng thực sự tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực đối với mọi thành phần kinh tế.

Xin cảm ơn ông!