“Việt Nam nên tham gia CISG trong thời gian sớm nhất”

Đó là ý kiến của nhiều chuyên gia và luật sư tại cuộc toạ đàm “Việt Nam và Công ước Viên về mua bán hàng hoá quốc tế” do Uỷ ban tư vấn về chính sách thương mại quốc tế - VCCI tổ chức vừa qua tại Hà Nội. Với 74 quốc gia thành viên, trong đó có các đối tác thương mại đặc biệt lớn như Hoa Kỳ, Pháp, Đức, Canada, Australia, Nhật bản…

Công ước Viên về mua bán hàng hoá quốc tế - CISG đang điều chỉnh khoảng 2/3 giao dịch thương mại thế giới và là Công ước về thương mại có diện áp dụng rộng rãi nhất...

CISG đem lại nhiều lợi ích cho DNVN

Theo TS Nguyễn Thu Hằng, Đại học Ngoại thương cho biết, việc gia nhập Công ước Viên năm 1980 về hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế sẽ đem lại cho Việt Nam và DNVN nhiều lợi ích.

Với tính chất là một văn bản thống nhất luật, Công ước Viên đã thống nhất hoá được nhiều mâu thuẫn giữa các hệ thống pháp luật khác nhau trên thế giới, đóng vai trò quan trong trong việc giải quyết các xung đột pháp luật trong thương mại quốc tế và thúc đẩy thương mại quốc tế phát triển. Vì vậy, khi Việt Nam gia nhập CISG, Việt Nam cũng sẽ được hưởng những lợi ích do văn bản thống nhất luật này mang lại, đó là giảm bớt xung đột pháp luật trong lĩnh vực mua bán hàng hoá quốc tế, tạo khung pháp luật thông nhất, hiện đại trong lĩnh vực mua bán hàng hoá, một lĩnh vực vẫn luôn chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại quốc tế của Việt Nam.

Những lợi ích này càng được nhấn mạnh khi mà hầu hết các cuờng quốc thương mại trên thế giới đều đã gia nhập Công ước Viên, trong đó có rất nhiều quốc gia là bạn hàng lớn và lâu dài của Việt Nam như Pháp, Mỹ, Italia, Nga, Canada, Đức, Hà Lan, Australia, TQ… Các quốc gia châu Á đã gia nhập Công ước Viên gồm TQ, Triều Tiên, New Zilân, Singapore, Nhật Bản. Thái Lan cũng đang trong quá trình chuẩn bị gia nhập Công ước.

Đối với các DNVN, khi Việt Nam gia nhập CISG, các DNVN có thể tiết kiệm được chi phí và tránh được các tranh chấp trong việc lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng. Ví dụ như theo điều 1.1.a. của Công ước Viên, Công ước này sẽ được áp dụng cho các hợp đồng mua bán giữa các bên có trụ sở thương mại tại các quốc gia thành viên, trừ phi các bên thoả thuận về việc không áp dụng công ước này. Như vậy, khi Việt Nam trở thành thành viên của Công ước Viên, các thương nhân Việt Nam và các đối tác của họ tại 74 quốc gia khác trên thế giới (con số này sẽ tăng lên trong thời gian tới) sẽ có một khung pháp lý thống nhất, được áp dụng một các tự động cho hợp đồng của mình. Các công ty, DNVN khi giao kết hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế, nhờ vậy, sẽ tránh được một vấn đề luôn gây tranh cãi và khó khăn trong đàm phán, đó là vấn đề lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng. Tránh được vấn đề này, các DNVN sẽ có những lợi ích như: giảm bớt chi phí và thời gian đàm phán để thống nhất lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng. Đây là lợi ích lớn nhất khi các bên đã có một nguồn luật thông nhất để áp dụng. Dù các bên trong hợp đồng không thoả thuận gì về luật áp dụng thì Công ước Viên vẫn được tự động áp dụng cho hợp đồng mua bán giữa các bên.

Ngoài ra, tham gia CISG, DNVN có thể giảm bớt các khó khăn và chi phí có thể phát sinh do luật được lựa chọn để áp dụng cho hợp đồng là luật nước ngoài khá phổ biến. Nếu không thực hiện hợp đồng theo CISG, thương nhân Việt Nam có thể mất thời gian để tự mình tìm hiểu hoặc mất chi phí thuê tư vấn luật để tìm hiểu luật nước đó. Ngoài ra, luôn tiềm ẩn những rủi ro pháp lý cho thương nhân Việt Nam do thiếu sự hiểu biết đầy đủ về luật nước ngoài cũng như cách áp dụng luật nước ngoài.

Đặc biệt, theo bà Hằng, các DNVN sẽ tránh được việc phải sử dụng đến quy phạm xung đột trong tư pháp quốc tế để xác định luật áp dụng cho hợp đồng. Khi các bên trong hợp đồng không lựa chọn, hoặc không thể lựa chọn được luật áp dụng cho hợp đồng, cơ quan giải quyết tranh chấp (trọng tài, toà án) dẫn chiếu đến quy phạm luật xung đột để chọn một nguồn luật nhằm giải quyết tranh chấp có liên quan. Quy phạm luật xung đột thương là khác nhau ở các quốc gia, vì thế, việc áp dụng các quy phạm này thường dẫn đến tính khó dự đoán trước được về nguồn luật áp dụng, gây khó khăn đáng kể cho các bên tranh chấp.

Cần nhấn mạnh rằng, những lợi ích trên có ý nghĩa rất lớn đối với các DNVN khi tham gia vào các hoạt động kinh doanh quốc tế. Các DN này ít có điều kiện tiếp cận các dịch vụ tư vấn pháp lý cũng như có ít thế và lực trong vấn đề đàm phán lựa chọn luật áp dụng cho hợp đồng, vì thế thường gặp nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến vấn đề này.

Mặt khác, DNVN sẽ có được một khung pháp lý hiện đại, công bằng và an toàn để thực hiện hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế và có căn cứ hợp lý để giải quyết tranh chấp nếu phát sinh và tránh được những tranh chấp phát sinh trong kinh doanh quốc tế.

Tuy nhiên, theo bà Hằng, có một số vấn đề quan trọng mà các DNVN cần chú ý khi Việt Nam gia nhập CISG. Đó là các quy định của CISG không bao trùm mọi vấn đề pháp lý có liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế. Vì vậy, để những hợp đồng như thế này được ký kết và triển khai thuận lợi và an toàn về pháp lý, các bên ký kết hợp đồng vẫn đồng thời phải quan tâm đến các nguồn luật khác. Ví dụ CISG không điều chỉnh các vấn đề như: trách nhiệm của các bên trong giai đoạn đàm phán, điều kiện hiệu lực của hợp đồng, vấn đề uỷ quyền, thời hiệu, vấn đề chuyển quyền sở hữu của hàng hoá. Điều này nếu không làm rõ có thể dẫn tới những lầm tưởng ở cả DN lẫn người làm luật, khiến các chủ thể này lơ là trong việc tìm hiểu và áp dụng các văn bản pháp luật cần thiết khác, và kết quả là có thể bị động khi xảy ra tranh chấp liên quan đến hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế ngay cả khi đã có CISG.

Không khó khăn khi tham gia CISG

Theo quy định của CISG cũng như từ các quy định của pháp luật Việt Nam về việc ký kết, gia nhập các điều ước quốc tế, có lẽ việc gia nhập Công ước đối với Việt Nam hiện nay không có gì khó khăn đáng kể.

Theo quy định, CISG không có quy định gì về điều kiện gia nhập đối với các quốc gia không tham gia ký kết như Việt Nam. Các quốc gia thành viên không có nghĩa vụ đóng góp về tài chính, không phải thành lập một cơ quan riêng để thực thi Công ước, cũng không có bất kỳ nghĩa vụ báo cáo định kỳ.

Theo pháp luật Việt Nam về ký kết, gia nhập điều ước quốc tế, việc gia nhập Công ước là phù hợp với các nguyên tắc tại điều 3 Luật ký kết và thực hiện điều ước quốc tế của Việt Nam năm 2005.

Nhìn chung, bà Hằng khẳng định, các nguyên tắc của CISG phù hợp với các nguyên tắc chung của pháp luật hợp đồng Việt Nam.

Tuy nhiên, cần chú ý rằng, vẫn tồn tại một số điểm khác biệt trong các điều khoản chi tiết của CISG với các quy phạm tương ứng trong pháp luật về mua bán hàng hoá quốc tế của Việt Nam (ví dụ quy định của hợp đồng, về các chế tài khi vi phạm hợp đồng). Một số vấn đề được CISG quy định, nhưng chưa có trong pháp luật Việt Nam (như kéo dài thời hạn hiệu lực của chào hàng, huỷ hợp đồng khi chưa đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ).

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia luật, mối quan hệ giữa CISG và pháp luật Việt Nam về mua bán hàng hoá là bổ sung chứ không đối kháng. Có những trường hợp khác biệt giữa 2 nguồn luật này là tất yếu, do mối quan hệ được điều chỉnh có tính chất khác nhau. Những trường hợp còn lại, sự khác biệt không gây bất cập do đối tượng và chủ thể áp dụng của CISG và pháp luật Việt Nam trong trường hợp này là không giống nhau.

Tuy nhiên, theo bà Hằng, sẽ thích hợp và chặt chẽ hơn nếu có thể bổ sung khái niệm “mua bán hàng hoá quốc tế” theo quan niệm của CISG vào Điều 27 Luật thương mại năm 2005 (điều này mới nêu các hình thức của mua bán hàng hoá quốc tế mà chưa đưa ra khái niệm chung về mua bán hàng hoá quốc tế).

TS Đinh Thị Mỹ Loan, Chuyên gia Luật thương mại quốc tế, Thành viên Uỷ ban tư vấn về chính sách thương mại quốc tế cho biết, Việt Nam gia nhập Công ước Viên càng sớm, các DN và nền kinh tế càng sớm được hưởng lợi từ những lợi ích không thể chối cãi của Công ước này. Thủ tục để một quốc gia gia nhập Công ước này đơn giản và dễ dàng, không phải quan quá trình phê duyệt, phê chuẩn. Theo Điều 100 Công ước thì Công ước sẽ có hiệu lực vào ngày đầu tiên của tháng sau 12 tháng kể từ ngày văn bản gia nhập Công ươc được đề trình. Như vậy, ví dụ nếu tháng 12/2010 Chính phủ Việt Nam đệ trình văn bản gia nhập cho Tổng thư ký LHQ ( người giữ lưu chiều Công ước) thì Công ước sẽ có hiệu lực đối với Việt Nam vào ngày 01/01/2012. Khoảng thời gian 1 năm này là cần thiết và hợp lý để Việt Nam thực hiện việc tuyên truyền và chuẩn bị cho việc áp dụng CISG tại Việt Nam.