Lãi suất sẽ giảm nhanh?

Tâm điểm của thị trường tiền tệ thời gian vừa qua là do chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, khẩn trương hạ lãi suất huy động xuống khoảng 10% và lãi suất cho vay khoảng 12%.

Trong Nghị quyết số 23, Chính phủ yêu cầu các địa phương triển khai quyết liệt các giải pháp đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, không để lạm phát cao và đạt được tăng trưởng kinh tế khoảng 6,5% trong năm nay. Mục tiêu “phấn đấu kiềm chế chỉ số lạm phát khoảng 8%”, thay vì khoảng 7% đưa ra từ đầu năm.

Tiền tệ thắt chặt quá?

Chính phủ yêu cầu NHNN có biện pháp phù hợp để khẩn trương hạ lãi suất huy động xuống khoảng 10%, lãi suất cho vay khoảng 12% và điều hành tỷ giá ở mức hợp lý. Tăng tính thanh khoản cho nền kinh tế thông qua việc tăng tổng phương tiện thanh toán và tổng dư nợ tín dụng.

Ủy ban Kinh tế của Quốc hội nhận định khi thẩm tra tình hình thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2010: tổng dư nợ tín dụng trong năm 2009 tăng 37,53% (bình quân 3,13%/tháng), trong đó tín dụng bằng VND tăng khoảng 43%. Nhưng tháng 1/2010 chỉ tăng 0,26%, tháng 2 tăng 1,14%, tháng 3 tăng 1,49% và quý 1 chỉ tăng 3,52%, trong đó dư nợ tín dụng bằng VND tăng 0,57% so với tháng 12/2009. Những con số trên cho thấy, tốc độ sụt giảm quá nhanh của mức tăng tổng dư nợ tín dụng làm cho các doanh nghiệp khó tiếp cận đủ vốn để duy trì sản xuất và thanh khoản của nền kinh tế trở nên khó khăn. Báo cáo thẩm tra đánh giá: Tổng phương tiện thanh toán thấp chính là nguyên nhân làm tín dụng tăng thấp và làm lãi suất tăng cao không bình thường (lãi suất vay ngân hàng trong quý 1/2010 đã lên tới 17-18%/năm, cá biệt lên tới 19 -20%/năm). Cơ quan thẩm tra cũng dẫn một nhận định từ báo cáo của Bộ Công Thương, theo đó các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu rất khó khăn để tiếp cận vốn vay tín dụng của NH.

Trước đó, tại phiên họp thường kỳ tháng 3, Chính phủ cũng đã có chỉ đạo về vấn đề này. Ngay sau đó, Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) vận động, các ngân hàng thương mại đã đồng loạt giảm lãi suất cho vay VND từ phổ biến trên 16%/năm xuống còn 13% - 15%/năm, đối với các khoản vay phục vụ sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu… Tuy nhiên, một giám đốc DN cho biết, mặc dù có doanh thu xuất khẩu lớn khoảng gấp đôi so với nhập khẩu nguyên liệu để sản xuất nhưng vẫn không được ngân hàng ưu đãi. Trong các tháng từ tháng 4/2010 trở về trước lãi suất vay 12%/năm nhưng phải trả thêm phí ngoài thêm gần 4%/ năm. Sau khi có lãi suất thỏa thuận thì lãi suất vay được hợp thức hóa chính thức là 16%/ năm (lãi suất tiền gửi 1 năm + 4 – 4.5%). Trong khi DN phải chật vật với lãi vay NH cao, thì các NHTM đều thông báo lãi lớn sau những tháng đầu năm.

Lần này, với tín hiệu mạnh mẽ từ Chính phủ, với yêu cầu “khẩn trương”, có thể các mức lãi suất sẽ sớm tiếp tục được điều chỉnh theo xu hướng giám và mở rộng hơn ở các đối tượng doanh nghiệp vay vốn. Đi cùng với đó, chỉ đạo tăng tính thanh khoản cho nền kinh tế qua việc tăng tổng phương tiện thanh toán và tổng dư nợ tín dụng cũng sẽ tạo thêm cơ hội tiếp vốn cho doanh nghiệp.

Khó khăn dồn về NH nhỏ

Các NH nhỏ vẫn bị cáo buộc là thủ phạm làm rối loạn thị trường tiền tệ, vì đẩy lãi suất huy động lên cao, cạnh tranh thu hút vốn. Họ không có lợi thế như các NH quốc doanh về tên tuổi và uy tín, có thể thu hút được nguồn vốn giá rẻ và qua đó, cho vay rẻ hơn. Vì là các NH quy mô nhỏ, ít tiếng tăm, họ buộc phải đẩy các mức lãi suất lên cao để cạnh tranh. Trước kia, các NH thỏa thuận lãi suất huy động không quá 10,5%/năm, vừa qua là 11,5%/năm, Các NH nhỏ không đủ khả năng để huy động được vốn rẻ và dồi dào như các NH lớn nhưng họ vẫn phải kinh doanh cho nên họ buộc phải huy động với giá vốn cao hơn. Hiện vẫn còn rất nhiều NH đang áp dụng các chương trình khuyến mãi, lãi suất thưởng... để thu hút vốn. Khi Chính phủ vừa yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực thi giải pháp để có thể hạ lãi suất huy động xuống 10%/năm và lãi suất cho vay không quá 12%/năm, lợi thế cạnh tranh về lãi suất không còn, các NH nhỏ sẽ đối mặt với khó khăn khi huy động vốn.

Trả lời phỏng vấn của báo chí, ông Lê Đức Thúy - Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính quốc gia, cho rằng: “Với lãi suất huy động khoảng 10%, lãi suất cho vay 12%, tức là biên độ chênh lệch lãi suất đầu vào - đầu ra 2%, các NH sẽ đứng trước thách thức lớn khi vừa phải kinh doanh có lãi nhưng vẫn đảm bảo được các chỉ số an toàn về rủi ro theo quy định. Đặc biệt các NH thương mại cổ phần quy mô nhỏ sẽ chịu áp lực hơn khi phải cạnh tranh với các NH nhà nước, NH quy mô lớn.”

Một vấn đề nữa được các chuyên gia tài chính đặt ra là việc nới lỏng tiền tệ có thể làm tăng áp lực lạm phát. Một khi lãi suất giảm xuống, gửi tiền vào NH để hưởng lãi không còn hấp dẫn, nguồn tiền nhàn rỗi có thể tìm đến các kênh đầu tư khác. Thị trường bất động sản vẫn là kênh ưa chuộng, nhất là cơn sốt nhà đất ở Hà Nội, thị trường chứng khoán lên điểm khá ấn tượng thời gian qua và được kỳ vọng trong thời điểm từ nay đến cuối năm, giá vàng lên mạnh và là lựa chọn truyền thống của người Việt Nam… Bài toán khó của NH là làm sao huy động được vốn để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế. Nếu NH thiếu vốn, thì việc nâng lãi suất huy động và tăng lãi suất cho vay để bảo đảm lợi nhuận tối thiểu là sự hợp lý của thị trường. Thị trường có những lực lượng khách quan mà nhiều khi không tuân theo mục tiêu và phương pháp của những người điều hành chính sách.

Thống đốc Lê Đức Thúy đánh giá về khả năng hạ lãi suất của hệ thống NH: Chính phủ có thể có những biện pháp mạnh tay hơn nếu những thông tin về lạm phát trong tháng 5 tăng không lớn, ví dụ mức 0,3% trở lại. Như vậy, NHNN có thể yên tâm hơn để nới lỏng cung ứng tiền cho nền kinh tế, góp phần giảm bớt căng thẳng về huy động vốn của các NH thương mại và hạ được lãi suất. Còn lãi suất huy động nằm ở mức 10%/năm, cho vay 13%/năm và bình quân lạm phát 8% - 9%, đó là con số lý tưởng cho một nền kinh tế vĩ mô lành mạnh, còn lý tưởng đó có thể thực hiện hay không thì không ai dám chắc.

Minh Châu