FTA Việt Nam – EU: Thách thức và cơ hội cho ngành gỗ, lâm sản

Nếu FTA Việt Nam - EU được ký kết với mức cắt giảm thuế về 0% với ít nhất 90% số mặt hàng xuất khẩu sẽ là cơ hội bứt phá tuyệt vời cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang thị trường lớn EU; đặc biệt là ngành sản xuất, chế biến gỗ và lâm sản.

Năm 2012, công nghiệp chế biến gỗ được coi là điểm sáng và tiếp tục đóng góp quan trọng vào tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam. Mặc dù các thị trường xuất khẩu chủ lực có giảm nhưng xuất khẩu đồ gỗ vẫn đạt 4,5 tỷ USD, tăng 19% so với năm 2011. Về thị trường xuất khẩu, EU là thị trường xuất khẩu đồ gỗ lớn thứ hai của Việt Nam, sau Hoa Kỳ. Đặc biệt các loại gỗ rừng trồng có chứng nhận FSC như gỗ keo, bạch đàn, teak…luôn hấp dẫn người tiêu dùng EU nhờ tính bền vững, thân thiện môi trường, chất lượng đảm bảo và giá cả phù hợp tình hình thu nhập hiện tại. Do đó FTA Việt Nam – EU sẽ có tác động tích cực, tăng cường sự hiểu biết và thâm nhập sâu hơn vào thị trường của các bên thông qua tự do hóa, tạo thuận lợi cho thương mại hàng hóa, loại bỏ dần các rào cản thương mại và tạo môi trường thuận lợi để gia tăng đầu tư, phát triển hài hòa và mở rộng thương mại toàn cầu.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến Gỗ và Thủ công mỹ nghệ TP.HCM (HAWA) Huỳnh Văn Hạnh cho biết hiện tại ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam và EU có tính bổ sung cho nhau rất tốt, EU là thị trường nhập khẩu đồ gỗ lớn thứ hai của Việt Nam; đồng thời EU cũng là nhà cung cấp máy móc thiết bị chế biến gỗ hàng đầu thế giới. Do đó FTA Việt Nam – EU sau khi có hiệu lực sẽ tác động lớn tới cả hai quốc gia. Cụ thể hàng hóa EU nhập khẩu vào Việt Nam sẽ tăng lên, nhất là các thiết bị máy móc chế biến gỗ có hàm lượng công nghệ cao sẽ có giá cả phù hợp hơn, giúp cải thiện năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp ngành gỗ.

Ngoài ra khi FTA Việt Nam – EU được kí kết, nhà đầu tư từ các nước EU vào Việt Nam sẽ gia tăng, tạo vị thế công xưởng và chuỗi sản phẩm đồ gỗ giá trị gia tăng trên bản đồ thế giới; nâng cao năng suất tổng hợp và lợi thế cạnh tranh quốc gia cho Việt Nam nhờ gia tăng thương mại hai chiều, nâng cấp chất lượng cơ sở hạ tầng dịch vụ, giảm giá thành sản phẩm….

Ông Nguyễn Văn Thâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Bình Định cho biết mặt hàng đồ gỗ thuộc mã HS 94 nhập khẩu vào EU hầu hết đều có thuế suất bằng 0, chỉ một số ít có thuế suất lên đến 4%. Ông Thâm nhấn mạnh: “Do đó khi đàm phán FTA Việt Nam – EU, chúng tôi mong muốn toàn bộ mặt hàng đồ gỗ sẽ được hưởng ngay mức thuế 0%”.

Cũng liên quan đến vấn đề thuế quan, Tổng thư ký Hiệp hội Sản xuất chế biễn Gỗ và Lâm sản Nguyễn Tôn Quyền cho biết mức thuế suất với ngành xuất khẩu gỗ khi được hưởng ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) cũng tương đương mức thuế suất nếu FTA được thiết lập giữa EU và Việt Nam. Tuy nhiên, nếu FTA được hình thành, mức thuế được hưởng sẽ ổn định và các doanh nghiệp không phải lo ngại EU xếp mình vào diện không được hưởng GSP như họ vẫn thường làm.

Tuy nhiên FTA không chỉ đơn thuần là giảm thuế hay cắt giảm thuế quan, loại bỏ rào cản thương mại, gia tăng đầu tư. Ông Thâm cho rằng FTA Việt Nam – EU cũng sẽ tác động vào những vấn đề tồn tại, hạn chế của Việt Nam – một nước đang phát triển có trình độ còn thấp về nhiều mặt. Cụ thể việc giảm thuế sẽ thu hút các nhà đầu tư nước ngoài trong khu vực đầu tư mạnh vào Việt Nam nhằm mục đích lách thuế ở nước sở tại. Làn sóng FDI chắc chắn cạnh tranh mạnh mẽ và áp đảo các doanh nghiệp chế biến đồ gỗ trong nước.

Ngoài ra Việt Nam cũng buộc phải dịch chuyển các khung pháp lý theo hướng bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, chỉ dẫn địa lý đối với các sản phẩm trong nước, thực thi môi trường và pháp luật lao động…một cách đầy đủ và hiệu quả. Điều này một mặt sẽ giúp những nhà đầu tư EU vào Việt Nam thấy hấp dẫn hơn nhưng mặt khác sẽ đặt gánh nặng chi phí, trách nhiệm lên các doanh nghiệp trong nước, sẽ làm giảm sức cạnh tranh của sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu.

Tuy nhiên theo ông Hạnh, khó khăn ở chỗ các biện pháp tự vệ nông nghiệp, chống bán phá giá và thuế đối kháng, hàng rào kỹ thuật trong thương mại…là những lĩnh vực mà ngành chế biến gỗ còn mơ hồ, thực thi những quy định pháp luật này trong nước còn hạn chế và chưa có những bước chuẩn bị cơ bản để đối phá khi xảy ra vụ việc tranh chấp với nước ngoài. Hiệp định FTA thường sẽ có hiệu lực vô thời hạn nhưng đến một thời điểm nhất định, nền kinh tế Việt Nam sẽ có nhiều điểm tương đồng với các nước EU, dẫn đến sự cạnh tranh gay gắt giữa các doanh nghiệp Việt Nam và EU nói chung cũng như doanh nghiệp ngành gỗ nói riêng. Do đó ông Hạnh khuyến nghị: “Việc xác định lộ trình cụ thể và khả năng cập nhật, điều chỉnh FTA Việt nam – EU trong tương lai là cần thiết”.

Mỹ Châu