Việt Nam - Nhật Bản: Quan hệ khăng khít cả chiều rộng và chiều sâu

Việt Nam-Nhật Bản có lịch sử quan hệ lâu đời. Những tư liệu cổ cho thấy ngay từ thế kỷ thứ 8 đã từng có nhà sư Việt Nam sang Nhật Bản. Đặc biệt, trong thế kỷ 17-18, thuyền buôn và thương gia Nhật Bản đã thường xuyên cập bến các thương cảng Đàng Trong và Đàng Ngoài của Việt Nam để buôn bán, trao đổi hàng hoá. Nhiều người Nhật Bản đã ở lại lập phố, mở cửa hàng buôn bán tại Việt Nam. Nhiều dấu tích của người Nhật mà tiêu biểu là phố cổ Hội An với kiến trúc Cầu Nhật Bản được người dân Việt Nam trân trọng bảo tồn minh chứng cho sự phát triển mạnh mẽ của mối giao lưu giữa hai nước trong thời kỳ này. Tuy quan hệ hai nước cũng có những lúc thăng trầm nhưng chính mối quan hệ lâu đời giữa người dân hai nước đã tạo nền tảng xã hội quan trọng cho quan hệ hai nước phát triển sau này.

Kể từ khi hai nước chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973 đến nay, quan hệ giao lưu, hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản đã không ngừng phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu và có những bước tiến vượt bậc trên tất cả các lĩnh vực từ chính trị, ngoại giao, kinh tế, thương mại, đầu tư, viện trợ phát triển đến phát triển nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, văn hóa, giao lưu nhân dân… Việc hai bên nhất trí nâng khuôn khổ quan hệ lên thành “Đối tác chiến lược vì hòa bình và phồn vinh ở Châu Á” năm 2009 là dấu mốc rất quan trọng, mở ra một chương mới phát triển về chất trong lịch sử bang giao Việt-Nhật. Điều quan trọng nhất là việc không ngừng tăng cường, củng cố quan hệ hữu nghị, hợp tác toàn diện giữa hai nước đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của lãnh đạo cấp cao, sự ủng hộ của người dân hai nước cũng như đồng thuận cao của tất cả các đảng phái của Nhật Bản.

Thủ Tướng Nguyễn Tấn Dũng (bên phải) cũng có buổi tiếp và làm việc với Thủ Tướng Nhật Bản Shinzo Abe trong chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ Tướng Nhật Bản vào tháng 1/2013

Về chính trị, lãnh đạo cấp cao hai nước duy trì thường xuyên các chuyến thăm, tiếp xúc, góp phần củng cố sự tin cậy chính trị giữa hai nước và đưa ra những chỉ đạo về phương hướng lớn cũng như các biện pháp cụ thể thúc đẩy hợp tác toàn diện giữa hai nước. Việc Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã chọn Việt Nam là nước đến thăm đầu tiên sau khi nhậm chức Thủ tướng (1/2013) cho thấy cả hai nước đều hết sức coi trọng việc duy trì, tăng cường các chuyến thăm và tiếp xúc giữa lãnh đạo cấp cao hai nước và Việt Nam là một trong những ưu tiên đối ngoại của Nhật Bản. Đồng thời, trong những năm qua, hai bên đã hình thành nhiều cơ chế đối thoại và hợp tác khác nhau. Cùng với Ủy ban hợp tác Việt Nam-Nhật Bản, các cơ chế đối thoại trên các lĩnh vực hợp tác cụ thể cũng đã góp phần đưa hợp tác giữa hai nước trên tất cả các lĩnh vực ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất hơn. Hai bên cũng tích cực phối hợp tại các diễn đàn, tổ chức quốc tế và khu vực như Liên hợp quốc, ASEAN+, ARF, EAS, APEC, hợp tác Mê Công-Nhật Bản… góp phần duy trì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.

Về kinh tế, Nhật Bản đã trở thành đối tác quan trọng hàng đầu của Việt Nam với vị trí là nhà đầu tư lớn nhất cả theo vốn đăng ký cũng như số vốn thực hiện và là đối tác thương mại song phương lớn thứ 3. Trong 20 năm qua, Nhật Bản là nước cung cấp ODA lớn nhất, chiếm khoảng một phần ba tổng cam kết ODA của cộng đồng quốc tế dành cho Việt Nam. Sự trợ giúp và hợp tác của Nhật Bản đã đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế-xã hội của Việt Nam, nhất là trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng, năng lượng... Đồng thời, Nhật Bản còn tích cực hỗ trợ Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế như trong việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và là nước đầu tiên trong nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) công nhận quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam.

Một nét rất đặc biệt trong quan hệ giữa hai nước là sự giao lưu mật thiết giữa các tầng lớp nhân dân hai nước cũng như sự giao thoa về văn hóa giữa hai bên. Trong năm 2012, đã có hơn 500.000 lượt người Nhật Bản sang Việt Nam và hàng chục nghìn lượt người dân Việt Nam sang Nhật Bản và hiện có trên 4.000 sinh viên, 18.000 tu nghiệp sinh, thực tập sinh Việt Nam đang sinh sống, lao động và học tập tại Nhật Bản. Các hoạt động giao lưu về văn hóa, nghệ thuật, thi đấu thể thao đã được tổ chức thường xuyên. Người dân Nhật rất hứng thú với văn hóa truyền thống đặc sắc của các dân tộc Việt Nam cũng như thích thú những món ăn truyền thống như “phở”, “nem” trong khi người dân Việt Nam yêu thích văn hóa Nhật, từ truyện tranh Nhật Bản đến lễ hội hoa Anh Đào cũng như Sake được nấu bằng giống gạo Nhật trồng tại Việt Nam...

Điều hết sức ấn tượng là trong những lúc khó khăn, thiên tai, người dân hai nước đã thực sự “chia ngọt sẻ bùi” với nhau. Đông đảo những người dân Việt Nam, từ các cụ già đến các em nhỏ, đã tự nguyện quyên góp giúp đỡ nhân dân Nhật Bản trong thảm họa động đất sóng thần tháng 3/2011. Người Việt Nam khâm phục tinh thần quật cường của người dân Nhật nhưng cũng hết sức cảm động khi thấy trên bức tường Đại sứ quán Nhật Bản tại Hà Nội lúc đó có treo khẩu hiệu "Xin chân thành cám ơn" bằng tiếng Việt Nam. Cũng chính trong năm 2011, mặc dù phải tập trung vào việc khắc phục hậu quả động đất, sóng thần, ODA của Nhật Bản dành cho Việt Nam không những không giảm mà còn tăng hơn năm 2010. Đây chính là nền tảng xã hội quan trọng gắn bó người dân hai nước với nhau và là cơ sở lòng dân vững chắc của quan hệ hai nước trong thời gian tới.

Trong tiến trình xây dựng và phát triển quan hệ, Việt Nam và Nhật Bản đã phát huy những thế mạnh riêng để bổ trợ cho nhau trên tinh thần hai bên cùng có lợi. Nhật Bản có ưu thế về vốn, công nghệ, trình độ quản lý, có nhu cầu tăng cường mạnh mẽ hơn nữa hợp tác kinh tế quốc tế, nhất là với khu vực Châu Á. Việt Nam có lực lượng lao động dồi dào, cần cù, môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện và là một thị trường nhiều tiềm năng với dân số sẽ đạt quy mô 100 triệu trong thời gian tới. Đặc biệt, để hoàn thành mục tiêu cơ bản trở thành nước công nghiệp hóa vào năm 2020, việc tranh thủ các nguồn lực từ bên ngoài trong đó có Nhật Bản về vốn, công nghệ có ý nghĩa rất quan trọng.

Triển vọng quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản chắc chắn sẽ còn phát triển hơn nữa. Hai nước đã thực sự coi nhau là cơ hội phát triển của mình và có lợi ích chung trong nhiều vấn đề. Trong “Năm Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản 2013” nhân dịp kỷ niệm 40 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao, có rất nhiều hoạt động được hai bên phối hợp tổ chức, góp phần làm sâu sắc thêm sự gắn bó giữa hai dân tộc. Với đà phát triển quan hệ mạnh mẽ như hiện nay, trên cơ sở sự tin cậy về chính trị cùng quyết tâm, nỗ lực của cả hai bên, chắc chắn quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam-Nhật Bản sẽ tiếp tục phát triển toàn diện, sâu rộng, đem lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước, đóng góp tích cực cho hoà bình, ổn định, phồn vinh ở khu vực và trên thế giới.

Đặng Minh Khôi

Vụ trưởng Vụ Đông Bắc Á, Bộ Ngoại giao