Thu hút đầu tư Nhật Bản: Cần chú trọng cải thiện môi trường đầu tư

"Việt Nam sẽ đánh mất cơ hội đón sóng đầu tư từ Nhật Bản nếu không tiếp tục cải thiện, gia tăng sức hút cho môi trường đầu tư" – Đây là cảnh báo mà ông Yasuzumi Hirotaka, Giám đốc điều hành Văn phòng xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO) tại Tp. Hồ Chí Minh đưa ra tại Diễn đàn Xúc tiến thương mại và đầu tư Việt Nam - Nhật Bản năm 2013 do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với JETRO, Hiệp hội các doanh nghiệp Nhật Bản tại TP. Hồ Chí Minh tổ chức mới đây.

Tại Diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương - bà Hồ Thị Kim Thoa nhận định, sau 40 năm kể từ ngày chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao, quan hệ kinh tế thương mại, đầu tư Việt Nam-Nhật Bản đã có những bước phát triển vượt bậc, trở thành một trong những hình mẫu điển hình của quan hệ giữa một quốc gia phát triển và một quốc gia đang phát triển năng động. Hiện Nhật Bản là đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam, là nước G7 đầu tiên công nhận quy chế kinh tế thị trường của Việt Nam. Để góp phần thắt chặt thêm quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản, Thứ trưởng đề nghị cộng đồng doanh nghiệp cần chú trọng khai thác hiệu quả các cơ hội từ những Hiệp định thương mại được ký kết giữa hai nước, đặc biệt là tận dụng hiệu quả điều kiện thuận lợi về thuế suất ưu đãi.

Theo số liệu mới nhất từ Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Nhật Bản hiện là đối tác thương mại lớn thứ 3 của Việt Nam, sau Trung Quốc và Mỹ. Việc tranh thủ tận dụng những thuận lợi trong chính sách thương mại giữa hai nước, những ưu đãi căn bản của Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam-Nhật Bản (VJEPA) đã góp phần nâng kim ngạch thương mại song phương ngay khi Hiệp định có hiệu lực với mức tăng bình quân đạt xấp xỉ 20% và dự kiến sẽ tiếp tục đạt mức tăng trưởng cao trong thời gian tới. Năm 2012, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Nhật Bản đạt 25 tỷ USD trong; 8 tháng đầu năm 2013 đạt 16,3 tỷ USD và dự kiến cả năm 2013 sẽ đạt 29 tỷ USD. Bên cạnh những mặt hàng xuất khẩu truyền thống đã chiếm được thị phần nhất định, hiện nay nhiều sản phẩm mới của Việt Nam đã thâm nhập thành công vào thị trường Nhật Bản gồm đồ gỗ và thủ công mỹ nghệ, thực phẩm, nông sản, rau củ, quả…

Riêng trong lĩnh vực đầu tư, trong 5 năm qua, Nhật Bản luôn là quốc gia dẫn đầu trong số các nước đầu tư vào Việt Nam (chiếm tới 15% tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam). Phần lớn đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam là trong lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo (chiếm 83,7% tổng đầu tư của Nhật Bản và chiếm 24% tổng vốn FDI trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo); qua đó giúp Việt Nam phát triển các ngành công nghiệp, phục vụ mục tiêu CNH - HĐH của Việt Nam. Tính đến hết ngày 20/9/2013, Nhật Bản có 2.047 dự án FDI còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng lý hơn 33,4 tỷ USD. Bên cạnh đó, Nhật là quốc gia cung cấp vốn ODA lớn nhất cho Việt Nam, chiếm khoảng 30% tổng cam kết ODA của cộng đồng quốc tế dành cho Việt Nam. Hiện hai nước đã ký kết Hiệp định về tự do xúc tiến và bảo hộ đầu tư; cùng phối hợp triển khai "Sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản" nhằm cải thiện môi trường đầu tư, tăng khả năng cạnh tranh của Việt Nam.

Với dân số trẻ, tài nguyên dồi dào, thị trường tiêu thụ rộng lớn, nguồn nhân lực giá rẻ, môi trường đầu tư thông thoáng…, hiện Việt Nam là địa điểm đầu tư hàng đầu của Nhật Bản và các doanh nghiệp Xứ sở hoa anh đào đang có kế hoạch mở rộng hoạt động đầu tư vào thị trường tiềm năng này trong thời gian tới, trong đó tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp phụ trợ. Tuy nhiên cơ hội này vẫn chưa có gì gọi là chắc chắn, nhất là trong bối cảnh các quốc gia khác trong khu vực như Myanmar, Campuchia, Indonesia... đang có những động thái tích cực nhằm nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư. Ông Yasuzumi Hirotaka cảnh báo: "Việt Nam sẽ đánh mất cơ hội đón sóng đầu tư từ Nhật Bản nếu không tiếp tục cải thiện, gia tăng sức hút cho môi trường đầu tư".

Ông Yasuzumi Hirotaka cho biết hiện doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam vẫn còn vướng nhiều rào cản như: hành lang pháp lý chưa minh bạch, thiếu nhất quán; chính sách về thuế chưa thông thoáng; hạ tầng yếu kém; giá thuê nhân công ngày càng tăng… Đặc biệt một trong những lực cản lớn khiến các doanh nghiệp Nhật Bản dè dặt khi đầu tư vào Việt Nam là ngành công nghiệp phụ trợ chưa phát triển tương xứng và còn rất manh mún, nhỏ lẻ. Để gia tăng hiệu quả thu hút các nhà đầu tư Nhật Bản, ông Yasuzumi Hirotaka khuyến nghị Việt Nam cần quan tâm cải thiện, gia tăng sức hút của môi trường đầu tư thông qua: xây dựng hành lang pháp lý ổn định; tăng cường minh bạch ở lĩnh vực thuế, hải quan; hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ về cơ sở hạ tầng, tiếp cận vốn; ưu đãi về thuế suất, thủ tục đầu tư, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao… Ngoài ra Việt Nam cũng cần đầu tư hơn nữa cũng như có các những quy định, chính sách cụ thể cho phát triển công nghiệp phụ trợ; nâng mức ưu đãi đủ sức hấp dẫn các dự án đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp phụ trợ….

Về tình hình thu hút đầu tư Nhật Bản tại TP.HCM, bà Nguyễn Thị Hồng - Phó Chủ tịch UBND Thành phố cho biết, hiện Nhật Bản đang là nước dẫn đầu về đầu tư nước ngoài tại Thành phố. Ngoài ra nguồn vốn vay ưu đãi từ Nhật Bản cũng đã giúp Tp.HCM xây dựng nhiều công trình trọng điểm như: dự án đại lộ Đông Tây, tuyến đường sắt đô thị số 1, dự án cải thiện môi trường nước… với số vốn cam kết hỗ trợ đến nay hơn 1,8 tỷ USD. Thành phố cũng đã kết nghĩa với các thành phố Osaka, Okinawa, Yokohama của Nhật Bản nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp hai nước có cơ hội gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm, kỹ thuật và công nghệ mới; tiến tới ký kết hợp tác thương mại - đầu tư. Bà Hồng bày tỏ: "Thông qua Diễn đàn hôm nay, tôi hy vọng cộng đồng doanh nghiệp hai nước Việt Nam - Nhật Bản có thể tìm được đối tác tâm đắc, tiến tới hợp tác lâu dài và hiệu quả, góp phần nâng quan hệ hợp tác thương mại, đầu tư giữa hai nước lên một tầm cao mới".

Hồng Hạnh