CISG – Bệ đỡ pháp lý của doanh nghiệp Việt trong giao dịch thương mại quốc tế

“Hiện nay hầu hết các đối tác thương mại của Việt Nam đều là thành viên của Công ước viên 1980 của Liên hợp quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa (CISG), chính vì vậy việc Việt Nam tham gia Công ước sẽ tạo tiếng nói chung và cơ sở pháp lý chung, đưa quan hệ thương mại giữa Việt Nam với các đối tác ngày càng khăng khít, bền lâu hơn…”. Đây là khẳng định của ông Nguyễn Sinh Nhật Tân – Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Công Thương) tại Hội thảo “Việt Nam gia nhập Công ước của Liên hợp quốc về hợp đồng mua bán hàng hóa”. Hội thảo do Bộ Công Thương phối hợp với Dự án Hỗ trợ Chính sách Thương mại và Đầu tư của châu Âu (EU – MUTRAP) tổ chức nhằm giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về CISG, tác động của việc tham gia cũng như những điều kiện cần chuẩn bị để đảm bảo gia nhập Công ước một cách có hiệu quả.

CISG là một trong những công ước quốc tế quan trọng nhất về thương mại đa phương, được áp dụng rộng rãi với 80 quốc gia thành viên, điều chỉnh khoảng 2/3 giao dịch thương mại quốc tế. Nội dung Công ước quy định các vấn đề về xác lập hợp đồng, quyền và nghĩa vụ của người bán cũng như người mua, vi phạm hợp đồng và chế tài đối với việc vi phạm hợp đồng. Ông Tân cho biết năm 2012, Bộ Công Thương đã kiến nghị Thủ tướng Chính phủ về việc tham gia Công ước viên 1980 và đã được đồng ý về chủ trương gia nhập Công ước. Việc Việt Nam gia nhập CISG sẽ có những tác động không nhỏ về mặt pháp lý đối với hoạt động mua bán hàng hóa quốc tế của doanh nghiệp Việt Nam.

Chia sẻ về những điểm tương đồng giữa CISG và pháp luật Việt Nam, TS.Nguyễn Thị Minh Hằng – Giảng viên Luật, Trường ĐH Ngoại thương Hà Nội cho biết các nguyên tắc chung về hợp đồng cũng như hầu hết các quy định của pháp luật Việt Nam là tương thích với CISG. Tuy nhiên khác với pháp luật Việt Nam, CISG quy định chi tiết hơn, linh hoạt hơn và phù hợp hơn với giao dịch quốc tế. Trở thành thành viên của CISG sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam giảm chi phí pháp lý tìm hiểu luật nước ngoài, giải quyết tranh chấp nhanh chóng; giảm rủi ro áp dụng quy phạm xung đột cũng như gia tăng sự tin tưởng từ các đối tác, góp phần tăng cường hoạt động xuất nhập khẩu.

Từ những lợi ích thiết thực đã phân tích, bà Hằng khuyến nghị Việt Nam cần gia nhập CISG trong thời gian sớm nhất. Riêng các doanh nghiệp Việt cần chủ động tìm hiểu và áp dụng CISG bởi theo lý giải của bà Hằng, với sự đồng ý về chủ trương của Thủ tướng Chính phủ, sự nỗ lực của Bộ Công Thương thì việc Việt Nam gia nhập CISQ chỉ còn là vấn đề thời gian.

Đồng ý kiến với TS. Nguyễn Thị Minh Hằng, ThS. Ngô Việt Hòa – Luật sư Công ty Luật Russin & Vecchi cho biết, tham gia CISG, Việt Nam chắc chắn sẽ gặp nhiều thuận lợi cũng như không ít bất lợi nhưng bất lợi sẽ được đền bù thỏa đáng bằng những ưu điểm CISG mang lại. Là nước theo hệ thống luật dân sự, Việt Nam có thể không gặp nhiều sự bất tương thích trong hệ thống pháp luật khi gia nhập CISG; điều quan trọng là Việt Nam thực sự cần một nguồn luật đảm bảo tính chắc chắn, dễ dự đoán cho các đối tác nước ngoài khi tham gia ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế với thương nhân Việt Nam. Và gia nhập CISG chính là lựa chọn đúng đắn nhất. Hơn nữa, hiện nay các đối tác thương mại của Việt Nam tỏ ra rất lo ngại vì Việt Nam chưa tham gia bất cứ một công ước nào về thương mại hàng hóa. Nếu Việt Nam gia nhập CISG sẽ tạo tâm lý an tâm nơi các đối tác, nhà đầu tư, qua đó góp phần tăng cường và nâng cao hiệu quả hợp tác thương mại.

Tuy nhiên, ông Hòa khuyến nghị Việt Nam cần cân nhắc, thận trọng cũng như có lộ trình cụ thể khi gia nhập CISG để đảm bảo các thương nhân, luật sư có hiểu biết về CISG. Ngoài ra khi gia nhập, CISG sẽ trở thành một phần của pháp luật Việt Nam, chính vì vậy chúng ta cần có đánh giá tổng thể về tác động của việc gia nhập CISG, từ đó có những sự chuẩn bị cần thiết để đảm bảo gia nhập Công ước một cách có lợi và có hiệu quả.

Chia sẻ về những khó khăn về mặt pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam, ThS. Nguyễn Trung Nam – Đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho biết, hầu hết doanh nghiệp Việt Nam giao dịch trên cơ sở quan hệ và lòng tin nên thị trường bị bó hẹp. Chính sự thiếu hiểu biết và không có thói quen tìm hiểu về rủi ro pháp lý trong đàm phán hợp đồng khiến doanh nghiệp Việt Nam lộ nhiều kẻ hỡ về mặt pháp lý, thiếu ngân sách cho chi phí tư vấn pháp lý và khi phát sinh tranh chấp thường không đủ chi phí để theo kiện nếu thương lượng không thành công.

Ông Nam lưu ý trong số 80 quốc gia thành viên của CISG có rất nhiều đối tác thương mại của Việt Nam, chính vì vậy dự đoán sẽ có ngày càng nhiều giao dịch có bên Việt Nam tham gia được điều chỉnh bởi CISG, bất kể Việt Nam đã là thành viên hay chưa. Chính vì vậy gia nhập CISG là lộ trình tối ưu nhất. Đặc biệt sau khi tham gia CISG, doanh nghiệp Việt cần tìm hiểu và nắm chắc nội dung CISG, lựa chọn áp dụng CISG khi có cơ hội chọn luật; đồng thời phải chủ động tìm hiểu thêm các nguồn luật thương mại quốc tế khác.

Mỹ Châu