Triển vọng ngành nuôi tôm: Thuận lợi và khó khăn vẫn song hành

Kết thúc năm 2013, lần đầu tiên ngành ngành tôm Việt Nam đạt kỷ lục xuất khẩu trên 3 tỷ USD. Kết quả đó có được duy trì tốt trong năm 2014 khi mà còn có khá nhiều cản trở đang hiện hữu?

Sản lương tôm thẻ chân trắng năm 2014 sẽ tăng 20%

Con số này là dự báo của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) về triển vọng phát triển ngành tôm Việt nam năm 2014. Bên cạnh mặt tích cực, dự báo nói trên còn phản ánh một nỗi lo của các nhà làm chính sách. Đó là đã có các dấu hiệu cho thấy nguồn cung trên thế giới năm 2014 dồi dào hơn, báo hiệu khả năng sụt giảm về giá. So với một số nước xuất khẩu lớn về tôm trên thế giới, giá thành tôm thương phẩm của Việt nam vẫn đứng ở mức cao. Ông Trần Văn Lĩnh, TGĐ Cty Thuận Phước (Đà Nẵng), cho biết: tỷ lệ thành công trong nuôi tôm ở Việt Nam vào khoảng 30%, ở các nước là 70%. Mặt khác, sự phụ thuộc về con giống và thức ăn của ngành nuôi tôm Việt Nam vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cũng là nhân tố góp phần làm cho giá thành sản xuất tôm Việt Nam bị đẩy cao lên. Có thời điểm (tháng 6/2013) giá thành tôm cùng loại của Việt Nam cao hơn tôm Ấn Độ khoảng 3-5 USD/kg.

Sản lượng tôm Việt nam năm 2013 tăng, một phần quan trọng do diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng tăng nhanh, đạt sản lượng 280.000 tấn, tăng hơn 50% so với năm trước. Một điểm nhấn khác dẫn đến thành công của ngành tôm năm 2013, đó là Ngày 20-9-2013, Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ (ITC) đã họp và bỏ phiếu phủ quyết quyết định cuối cùng của Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) ngày 12-8-2013 về vụ kiện chống trợ cấp (CVD) tôm nước ấm từ Việt Nam. Điều này giúp các doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu tôm vào nước này.

Được mùa, được giá đã khiến người dân phấn khởi và làn sóng phục hồi các đầm tôm đã từng bị bỏ hoang lại diễn ra mạnh mẽ trên cả nước. Nhiều địa phương người dân tự phát đào thêm ao nuôi tôm mới. Phát triển ồ ạt, không theo quy hoạch sẽ gây tình trạng dư thừa gây thua lỗ cho người nuôi và doanh nghiệp. Đây cũng chính là lý do khiến các nhà quản lý lo ngại tình trạng dồi dào nguồn cung ngay trong nội địa và trong bối cảnh ngành nuôi tôm các nước xuất khẩu lớn phục hồi sẽ ảnh hưởng mạnh đến sản lượng và kim ngạch xuất khẩu tôm Việt Nam trong khoảng 6 tháng cuối năm 2014.

Khó khăn trong kiểm soát chất lượng

Thị trường thuận lợi, giá cao khiến xu hướng lạm dụng kháng sinh trong ngành tôm để bán cho các thị trường dễ tính có nguy cơ phát triển trở lại. Vì vậy, kiểm soát chất lượng tôm xuất khẩu vẫn là yêu cầu hàng đầu nếu muốn ngành nuôi tôm phát triển bền vững. Tuy nhiên đây vẫn là một nhiệm vụ khó khăn đối với các nhà quản lý, khi mà ngành nuôi tôm Việt Nam vẫn còn dựa vào tự phát và một tỷ lệ lớn cơ sở nuôi tôm chỉ ở mức hộ gia đình, không phải là trang trại có qui mô lớn, được đầu tư tốt về cơ sở vật chất là khoa học kỹ thuật. Với con tôm thẻ chân trắng dễ nuôi, ngauy cơ mất cấn đối trong cơ cấu sanrphẩm tôm xuất khẩu là điều khó tránh khỏi. Khi đó, mặt hàng độc quyền, thế mạnh của ngành tôm Việt nam là các sản phẩm tôm sú có thể bị ảnh hưởng.

Nỗi lo không chỉ đến từ tình trạng phát triển “nóng” nuôi tôm thẻ hân trắng mà còn có nguyên nhân từ chất lượng tôm giống vẫn trôi nổi. Theo Tổng cục Thủy sản, Bộ NN-PTNT, mới chỉ kiểm soát chấtlượng được khoảng trên ½ sản lượng tôm giống. Số còn lại là tôm giống trôi nổi. Việc sử dụng tôm giống không đảm bảo chất lượng là một trong những nguyên nhân gây thiệt hại cho người nuôi tôm, ảnh hưởng đến tính bền vững trong phát triển ngành nuôi tôm Việt Nam.

Được mùa, được giá và thắng kiện đã khiến con tôm trở thành điểm sáng của ngành thủy sản trong năm 2013. Kết quả đó có thể được được duy trì bền vững trong năm 2014 khi năng lực kiểm soát về chất lượng và giá thành ngành tôm được tăng cường và diễn biến thị trường thuận lợi - Ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam cho biết.

Nguyễn Thanh