Phát triển bền vững ngành sữa tươi sạch: Ứng dụng công nghệ cao là hướng đi tất yếu

Hiện nay tỷ lệ đóng góp của khoa học công nghệ (KHCN) vào giá trị gia tăng của nông nghiệp mới đạt khoảng 30% thì tỷ lệ đóng KHCN vào giá trị gia tăng của ngành sữa có thể gấp hai đến ba lần, góp phần quyết định đến những thành công của ngành sữa công nghiệp, giúp cho ngành này có điều kiện nâng cao chất lượng, hạ giá thành, nâng cao sức cạnh tranh trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Đây là ý kiến của nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn tại Hội thảo quốc tế “Ứng dụng công nghệ cao và phát triển bền vững sữa tươi sạch tại Việt Nam”. Sự kiện do Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông nghiệp Nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), Hiệp hội Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao (CNC) trong nông nghiệp (ATE) và Đại sứ quán Israel phối hợp tổ chức vào ngày 29/11/2013 tại Hà Nội.

Nhiều hạn chế trong phát triển ngành sữa tươi sạch

Theo số liệu thống kê của Bộ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tính đến cuối năm 2012, tổng đàn bò của Việt Nam đạt 166,99 ngàn con, và trên 120 ngàn con đang nuôi chủ yếu tại nông hộ gia đình, với quy mô 5-7 con, năng suất sữa thấp và tận dụng các sản phẩm phụ trong trồng trọt là chính, do đó chất lượng sữa nguyên liệu cũng chưa đảm bảo. Với nhiều doanh nghiệp thu mua từ hộ nông dân, mặc dù tiêu chuẩn chất lượng sữa mua vào do các nhà máy đưa ra không cao nhưng vẫn có từ 20-50% số sữa không đạt một trong các tiêu chuẩn chất lượng.

Sữa được vắt trực tiếp từ bò sẽ theo ống dẫn đưa thẳng về kho, nên tránh được nhiều loại vi khuẩn xâm nhập

Nguồn nguyên liệu đầu vào còn thiếu, nên đa số nguyên liệu để sản xuất sữa trong nước là nhập khẩu từ nước ngoài, ngành sữa là ngành luôn nhập siêu cả về khối lượng lẫn kim ngạch. Việt Nam thuộc nhóm 20 nước nhập khẩu sữa nhiều nhất trên thế giới, mỗi năm phải nhập khẩu khoảng 1,2 triệu tấn sữa các loại, chủ yếu là sữa và kem cô đặc, pha chế (mã HS Code 0402). Trong dòng sữa nước, trên 70% sử dụng là sữa hoàn nguyên (hay sữa pha lại) có nguyên liệu từ sữa bột nhập, và chất lượng thì không thể so sánh với sữa tươi sạch, nhưng nghịch lý là sữa hoàn nguyên, sữa pha lại đôi khi còn đắt hơn cả sữa tươi sạch. Thực tế sự phát triển của ngành sữa Việt Nam cũng đang đi ngược xu hướng thế giới, khi mà Việt Nam phát triển ngành sữa trước khi đầu tư vào phát triển nguồn nguyên liệu.

Một vấn đề nữa của ngành sữa Việt Nam là chưa xây dựng được hành lang pháp lý rõ ràng cũng như các quy chuẩn phân loại chất lượng sữa tươi.

Thông tin trên sản phẩm sữa còn mập mờ, khiến người tiêu dùng rơi vào ma trận thông tin về ngành sữa, kiến thức phổ cập về các loại sản phẩm sữa còn hạn chế, không minh bạch, không công khai. Chất lượng sữa chưa đảm bảo cũng dẫn đến việc người tiêu dùng mất lòng tin vào sản phẩm sữa nội, chuyển sang dùng sữa ngoại, gây tổn thất cho ngành sữa Việt Nam.

Ngoài ra, chưa có quy hoạch đồng bộ và chưa xây dựng được quy chuẩn cho ngành chăn nuôi bò sữa, cụ thể hóa tiêu chuẩn về chăn nuôi bò sữa trên dây chuyền CNC, vẫn còn khoảng cách lớn về trình độ công nghệ. Như vậy câu hỏi đặt ra sữa nguyên liệu, sữa tươi như thế nào là tốt nhất và khi đã có quy định rõ ràng về quy chuẩn sữa tươi rồi thì làm thế nào để phát triển bền vững. Các chuyên gia quốc tế cũng như các nhà quản lý trong nước đã nhận định con đường tạo ra sự thúc đẩy nhanh chóng phát triển bền vững ngành sữa và chăn nuôi bò sữa Việt Nam chính là ứng dụng công nghệ cao trong chăn nuôi và sản xuất sữa tươi chất lượng cao.

Ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất sữa tươi

Mô hình ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất sữa tươi tiêu biểu đầu tiên và đã thành công tại Việt Nam là của Tập đoàn TH với thương hiệu sữa tươi sạch TH true MILK. Trên cơ sở nghiên cứu các công nghệ hiện đại của thế giới, đặc biệt là của Israel, một nước với điều kiện địa lý bán sa mạc, không có nhiều điều kiện thiên nhiên ưu đãi nhưng đã vươn lên hàng đầu thế giới về năng suất và chất lượng sữa. Tập đoàn TH đã đưa công nghệ cao của Israel về ứng dụng thành công tại Dự án Chăn nuôi bò sữa tập trung quy mô công nghiệp lớn tại Nghệ An. Nhờ đó, chỉ sau thời gian ngắn là 14 tháng, mô hình ứng dụng công nghệ cao của TH trong chăn nuôi bò sữa và sản xuất sữa đã thành công, đưa ra thị trường những sản phẩm sữa tươi sạch nguyên chất của Việt Nam có chất lượng cao đồng nhất đạt tiêu chuẩn quốc tế, được người dân ưa chuộng tin dùng.

Đối thoại về chính sách đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp - phiên đối thoại trong khuôn khổ hội thảo

Dự án với tổng số vốn đầu tư 1,2 tỷ đô-la Mỹ là dự án có quy mô lớn, quy trình khép kín, được trang bị máy móc và công nghệ hiện đại nhất châu Á. Dự án sản xuất sữa tươi sạch TH true MILK đi vào hoạt động đã góp phần thay đổi cục diện ngành sữa nước Việt Nam giảm lượng sữa hoàn nguyên từ 92% xuống còn khoảng 70%. Với chất lượng sữa tươi sạch đạt chuẩn thế giới được tạo ra theo quy trình khép kín ‘từ đồng cỏ tới bàn ăn’, dự án sữa tươi sạch của Tập đoàn TH đã góp phần đặt những viên gạch đầu tiên tạo nền móng cho ngành công nghiệp sữa tươi sạch tại Việt Nam, tạo ra chuẩn mực mới cho chất lượng sữa tươi Việt Nam.

Theo Tiến sĩ Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp, Bộ NN & PTNT, mô hình của TH true MILK tại Việt Nam - chăn nuôi bò sữa quy mô lớn cho ra những sản phẩm chất lượng hàng đầu thế giới từ một vùng đất với điều kiện thiên nhiên không thuận lợi như miền tây Nghệ An đến nay là một minh chứng cho sự thành công của ứng dụng CNC.

Bà Thái Hương, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Tập đoàn TH cho biết, với mô hình khép kín, ứng dụng công nghệ cao hàng đầu của thế giới vào nông nghiệp, Tập đoàn TH đã tạo nên những sản phẩm sữa thực sự tươi sạch, thực sự thiên nhiên, xuất phát từ khát vọng đem lại nguồn dinh dưỡng quý giá cho người dân Việt Nam. Ngoài ra, với tổng đàn bò lên đến 35.000 con (tính đến tháng 10/2013), chiếm 20% tổng số đàn bò của cả nước, TH sẽ góp phần vào thực hiện mục tiêu của Chiến lược phát triển đàn bò sữa Việt Nam đến năm 2020 của Bộ NN & PTNN là tăng đàn bò lên 500 ngàn con từ con số hiện nay. Tăng trưởng đàn bò sữa đúng quy chuẩn đồng nghĩa với việc cung cấp nguyên liệu sữa tươi sạch dồi dào để sản xuất ra sản phẩm sữa tươi sạch hoàn toàn nguyên chất đạt chất lượng quốc tế.

Từ những kinh nghiệm thực tế mà TH đã tích lũy được, bà Thái Hương cũng đề nghị các đơn vị chức năng cần vào cuộc, giúp phát triển bền vững ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung cũng như ngành sữa tươi sạch nói riêng. Cụ thể, cần những ưu đãi về lãi suất, tín dụng, ruộng đất và hỗ trợ đào tạo cho ngành, cần bảo trợ thông tin để các doanh nghiệp có thể đem ứng dụng CNC vào phát triển tại Việt Nam, vì nó là hướng đi đúng đắn nhất, hướng đi tất yếu cho ngành sữa tươi sạch tương lai. Hơn nữa, để mang lại lợi ích tốt nhất cho người tiêu dùng, thì cần có những quy định cụ thể về quy chuẩn chất lượng các loại sữa, thông tin sản phẩm cũng cần minh bạch, tránh gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

Huyền Nhi