Ngân hàng – doanh nghiệp: Cái bắt tay thực sự

Ngoài nhóm 5 lĩnh vực được ưu đãi lãi suất theo chỉ đạo của chính phủ, các NHTM đều đưa ra các gói tín dụng ưu đãi lãi suất rất hấp dẫn, dưới 6%/năm –một mức lãi suất nằm mơ với DN. Ở khía cạnh khác, DN, đặc biệt là khu vực vay tiêu dung, lãi suất vẫn rất cao, có thể lên tới 13 – 15%/năm.

Với nhiều NH, các gói cho vay ưu đãi lãi suất thấp mang ý nghĩa lớn nhất là PR cho hoạt động của NH, bởi quy mô vốn rẻ vừa nhỏ bé, vừa khó tiếp cận.

Chiêu PR

Đến thời điểm này, có thể điểm qua rất nhiều gói tín dụng với lãi suất cực ưu đãi, chỉ quanh 5%/năm. Quy mô vốn hang nghìn tỷ đồng tại mỗi NH. Những thong tin này gây sự chú ý đặc biệt của thị trường, và gây cảm giác lãi suất đang thật sự thấp đi nhanh chóng. Điểm qua các gói “ưu đãi hấp dẫn này có thể kể tới gói tín dụng 2.000 tỷ đồng cho vay vốn lưu động với lãi suất 8%/năm với VND và 3,8%/năm với USD và có thể vay tới 90% giá trị hợp đồng, thời gian từ nay đến 31/5. Tương tự VIB cũng vừa đưa ra một gói vốn trị giá 2.000 tỷ đồng cho vay ưu đãi với đối tượng sửa nhà, mua nhà, mua ôtô tại VIB với mức 9,99%/năm trong 12 tháng đầu tiên. BIDV cũng triển khai thêm gói 2.000 tỷ đồng cho vay khách hàng mua nhà, kể cả nhà ở phân khu cao cấp với lãi suất chỉ 5%/năm. Vietcombank thì cam kết cho vay với mức 5% - 5,8%/năm với điều kiện doanh nghiệp mở tài khoản và bán ngoại tệ lại cho NH.

Trước đó, các NH đều đưa ra các mức lãi suất ưu đãi trong thời gian đầu của hợp đồng vay vốn BIDV cũng triển khai nhiều gói vốn giá rẻ, trong đó, từ 24/2 - 31/8, dành 5.000 tỷ đồng cho vay cá nhân, hộ kinh doanh với mức lãi suất 8% - 9,5%/năm trong khoảng thời gian từ 1 - 3 tháng đầu tiên. Các NHCP quy mô lớn thường áp dụng mức lãi suất ưu đãi 9,9%/năm trong vòng 6 – 9 tháng đối với hợp đồng dài hạn 5 – 7 năm.

Những thong tin ưu đãi lãi suất được công bố rộng rãi trên phương tiện thong tin đại chúng đem lại cảm giác lãi suất đã dễ thở hơn trước rất nhiều. Chính đại diện của NHNN cũng khẳng địnhlãi suất quá rẻ, thập chí còn dưới mức lãi suất huy động! Vì vậy một số ý kiến nhanh nhảu phân tích kịch bản nguy hiểm của việc cho vay lãi suất thấp hơn huy động, cạnh tranh không lành mạnh gây nguy hiểm cho hệ thống.

Đó là những lo nghĩ quá đà. Thực tế, lãi suất cho vay vẫn còn cao, cao hơn từ 4 – 6% nếu so với lãi suất huy động dù đã được cắt giảm khá nhiều. Sau thời gian ưu đãi mức lãi suất từ 9,5 – 9,9% trong vòng 6 – 9 tháng, lãi suất được thả nổi theo thị trường, và hoàn toàn do NH ấn định. Mức lãi suất thị trường này đang từ 12 – 13,9%/năm. phần lớn các gói vốn cho vay sản xuất kinh doanh vẫn trên 11 - 14%/năm. Đối với cho vay tiêu dùng, lãi suất còn được ấn định cao hơn nữa, có thể chạm 15%/năm. Mức chênh lệnh lãi suất giữa huy động và cho vay lớn đóng góp đáng kể vào lợi nhuận của các NH.

Tín dụng đì đẹt

Thông lệ nhiều năm, trước và sau tết nguyên đán, các NH khát tiền mặt, thanh khoản không được dồi dào. Nhưng năm nay lượng tiền trong NH đang thừa. Nhiều tín hiệu cho thấy tiền mặt đang thừa mứa trong các NH. Hai tháng đầu năm, NHNNmua vào 4 tỷ USD. Số liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cho biết, riêng trong tháng 2, hơn 25.000 tỷ đồng đã được huy động thành công sau 7 phiên đấu thầu trái phiếu Chính phủ. Ngoài ra, còn có 23.000 tỷ đồng huy động thành công qua Kho bạc Nhà nước; hơn 2.000 tỷ đồng từ Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB) và Ngân hàng Chính sách Xã hội.

Tiền nhiều NH muốn đẩy mạnh cho vay nhưng xem ra đầu ra vẫn bí. 2 tháng đầu năm tín dụng vẫn âm 1,66% so với 31/12/2013. Trong khi đó, NHNN khẳng định sẽ đảm bảo chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng 12% - 14% trong 2014. Các NH tích cực đẩy vốn ra nhưng vẫn khó cho vay bởi khách hang có làm ăn được mới có nhu cầu vay tiền. Những người có nhu cầu cấp thiết, thì vẫn vướng con bài muôn thuở là tài sản thế chấp. Không có tài sản thế chấp, chủ yếu là nhà đất có sổ đỏ, thì đừng nói chuyện vay tiền NH, ngoài những món nho nhỏ dưới 50 triệu cho vay tiêu dùng được thế chấp bằng lương.

Vấn đề này được nói đề cập từ lâu, rằng các NH phải nâng cao khả năng thẩm định, để có thể cho vay các dự án tốt thay vì chỉ nhằm ôm sổ đỏ thế chấp.Nhìn ra thế giới để thấy rằng, một trong những nhân tố thúc đẩy kinh tế Mỹ phát triển là các dự án, các ý tưởng sang tạo đều có thể tìm được nguồn vốn tài trợ. Trong khi đó tại VN, dự án nhiều khi chỉ là thứ được tạo ra làm tài liệu kèm theo tài sản thế chấp mang tới NH. Tài sản thế chấp vẫn là một câu chuyện dài mà NH không thể sớm khắc phục.

Cái bắt tay của NH và DN cũng không thật chặt chẽ. Nhiều DN đang sản xuất bình thường nhưng lại vay thêm vốn để mở rộng đầu tư, khi chưa xây dựng xong thì nợ xấu phát sinh, ngân hàng cắt luôn vốn lưu động, khiến cho dự án mới đáng lẽ đi vào hoạt động thì bị ngưng sản xuất. Dẫn đến, DN trả nợ cũ, lại phải cõng thêm nợ mới. Nếu bị cắt vốn lưu động, nhiều trường hợp DN sẽ phá sản.

Kinh tế khó khan, tín dụng ách tắc không hỗ trợ hồi phục kinh tế. Ngành NH đang trong quá trình tái cơ cấu, không chỉ làm sạch các bảng cân đối tài chính, thay đổi nhân sự, quan trọng hơn các NH cần phải đổi mới hoạt động kinh doanh để thực sự bắt tay với DN, là bệ đỡ hỗ trợ hoạt động của DN, thay vì câu chuyện tính toán làm sao thu được lãi suất cao, làm sao ôm tài sản bảo đảm cho chắc.

Lê Minh