Thu hút đầu tư có chọn lọc

Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam? Đã đến lúc Việt Nam cần giải quyết những vấn đề về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và một số vướng mắc khác để thu hút những dự án đầu tư chất lượng chứ không ồ ạt như trước.

Đóng góp của FDI cho nền kinh tế Việt Nam

FDI đã đóng góp khá lớn cho nền kinh tế Việt Nam với sự gia tăng của dòng vốn, của việc chuyển giao công nghệ, nâng cao khả năng thanh toán quốc tế, phát triển xuất khẩu và hoà nhập nhanh vào thị trường quốc tế... Hiên nay, FDI chiếm 100% về khai thác dầu, sản xuất máy giặt, tủ lạnh, máy điều hoà, sản xuất ôtô... và chiếm tới 60% sản lượng thép tấm, 33% sản phẩm điện tử, 76% thiết bị y tế và 28% xi măng. Bên cạnh đó, FDI còn chiếm tỷ lệ cao trong ngành công nghiệp chủ đạo của Việt Nam như 42% công nghiệp da giầy, 25% công nghiệp may mặc và 84% trong lĩnh vực điện tử, máy tính và các linh kiện điện tử.

Theo đánh giá của Cục Đầu tư nước ngoài - Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các dự án đầu tư nước ngoài đã bổ sung một nguồn vốn quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế, xã hội đất nước. FDI đã góp vào ngân sách nhà nước tăng dần và vượt ngưỡng 1 tỷ USD năm 2005 và 2009 là 2,47 tỷ USD. Khu vực kinh tế này cũng tạo việc làm và thu nhập ổn định cho trên 1,7 triệu lao động trực tiếp, chưa kể số lao động gián tiếp khác... Trên phương diện cơ cấu kinh tế, FDI được tập trung vào lĩnh vực sản xuất. Công nghiệp nặng được xếp hàng đầu với khoảng 21% tổng FDI đăng ký, tiếp theo là xây dựng và khách sạn, nhà ở. Bên cạnh đó, nông nghiệp, ngư nghiệp và lâm nghiệp chỉ chiếm khoảng 6% tổng số vốn cam kết mặc dù Chính phủ Việt Nam đã áp dụng nhiều biện pháp ưu đãi để khuyến khích FDI trong những lĩnh vực này.

Theo TS KH Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội các DN đầu tư nước ngoài (VAFIE), nếu như giai đoạn 1997-2010, Việt Nam coi trọng số lượng các dự án đầu tư nước ngoài thì từ đây sẽ chuyển sang giai đoạn mới, lấy chất lượng và hiệu quả làm tiêu chí chủ yếu. Đồng thời các nhà quản lý cần chuyển từ định hướng chủ yếu tạo việc làm sang công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ, dịch vụ cao cấp, y tế hiện đại, cơ sở hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực. Tuy nhiên, để đi đúng định hướng, những vấn đề nổi cộm khiến các nhà đầu tư chưa thực sự hài lòng và chưa mang lại sự phát triển bền vững cho Việt Nam là việc cần giải quyết ngay.

Chưa đạt được kết quả tương xứng

Đại diện Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, mặc dù FDI đã đóng góp 10 tỷ USD vào ngân sách nhà nước nhưng nó vẫn thể hiện nhiều hạn chế và chưa thực sự tương xứng với số vốn đầu tư. Trong quá trình đầu tư, một số các DN FDI còn gây ra ô nhiễm môi trường, hoặc nhập khẩu các công nghệ lạc hậu vào Việt Nam và không có sự chuyển giao công nghệ nguồn cho Việt Nam.

Một số dự án công nghiệp phụ trợ, khu công nghệ cao lại thu được những kết quả chưa tương xứng và nhiều khu công nghiệp chưa sử dụng hết công suất, ví dụ như khu công nghệ cao Hoà lạc... Những mặt hàng xuất khẩu từ Việt Nam chủ yếu vẫn là gia công, giá trị gia tăng thấp do tận dụng được nguồn nhân công giá rẻ. Bên cạnh đó, nhiều địa phương của Việt Nam do nóng vội trong thu hút đầu tư nước ngoài và thiếu chiến lược nên nhiều nơi còn chạy theo thành tích, số lượng mà thiếu quan tâm đến chất lượng nên đã ảnh hưởng tới các cân đối tổng thể của nền kinh tế.

Những vấn đề trên khiến FDI chưa phát huy được thế mạnh từ hai phía cả về địa phương cho lẫn doanh nghiệp. Vì thế, cần có chiến lược và giải pháp đồng bộ để giải quyết những tồn đọng nhằm khuyến khích FDI phát huy hết tiềm năng hơn nữa. Theo ông Đỗ Nhất Hoàng, Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, để khắc phục những hạn chế cần có nhóm giải pháp kiểm soát chất lượng đầu tư nước ngoài như pháp luật, chính sách, giải pháp về quy hoạch đồng bộ, xúc tiến đầu tư, cải thiện cơ sở hạ tầng, cải thiện nguồn nhân lực, quản lý nhà nước, thủ tục hành chính, tính minh bạch của cán bộ hải quan, cải thiện tình trạng tham ô, tham nhũng, cửa quyền...

Cũng theo ông Hoàng, Việt Nam cũng cần ban hành các chính sách ưu đãi khuyến khích đầu tư cụ thể nhưng phải có chiến lược đồng bộ vào các lĩnh vực như phát triển đô thị, phát triển nhà ở xã hội và nhà ở cho người có thu nhập thấp, phát triển hạ tầng kỹ thuật... Đặc biệt, không cấp phép cho các dự án công nghệ lạc hậu, dự án tác động xấu đến môi trường, thẩm tra kỹ các dự án sử dụng nhiều đất, giao đất có điều kiện theo tiến độ dự án. Ông Hoàng cũng cho rằng, cần cân nhắc tỷ suất đầu tư trên diện tích đất, kể cả đất khu công nghiệp. Bên cạnh đó, các Bộ, ngành cần nâng cao vai trò trong khâu thẩm định dự án, có những tiêu chuẩn, rào cản kỹ thuật để ngăn các dự án công nghệ lạc hậu và tác động xấu đên môi trường và có chiến lược thông qua các dự án FDI để nâng cao năng lực công nghệ quốc gia. Có lẽ, giai đoạn này, Việt Nam đã thực sự chuyển sang giai đoạn thu hút đầu tư có chọn lọc. Những dự án đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư cũng sẽ được giám sát chặt chẽ về tiến độ sao cho mang lại hiệu quả kinh tế cho cả nhà đầu tư và Việt Nam.

Kim Phượng