Rà soát lại hiệu quả đầu tư của các dự án

Việt Nam luôn mở rộng cửa chào đón các nhà đầu tư FDI với nhiều chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, một số dự án đầu tư sau khi được cấp phép đã không mang lại hiệu quả, thậm chí có dự án hoạt động vi phạm pháp luật Việt Nam. Vì vậy, việc rà soát hiệu quả của các dự án đầu tư và có thể thu hồi giấy phép đầu tư sẽ liên tục được triển khai nhằm tăng hiệu quả đầu tư và lành mạnh môi trường đầu tư tại Việt Nam.

Những dự án nào có thể bị rút giấy phép

Việc thu hồi giấy phép đầu tư tại Việt Nam phải căn cứ theo quy định của Pháp luật. Không phân biệt những dự án có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả những dự án có vốn đầu tư trong nước cũng sẽ bị thu hồi giấy phép khi vi phạm. Những dự án vi phạm pháp luật nghiêm trọng, hoặc không triển khai quá 12 tháng không có lý do chính đáng và được gia hạn thì các cơ quan Nhà nước có quyền thu hồi. Theo Ban Quản lý các khu chế xuất - khu công nghiệp TPHCM (Hepza), trong năm 2010, Hepza sẽ thu hồi giấy chứng nhận đầu tư của 80 dự án có vốn đầu tư trong và ngoài nước tại các khu chế xuất, khu công nghiệp thành phố do hoạt động không hiệu quả hoặc chậm triển khai. Trong 6 tháng đầu năm 2010, Hepza đã thu hồi giấy chứng nhận đầu tư của 7 dự án và trong đó có tới 6 dự án có vốn đầu tư trong nước. Những dự án này hoạt động không hiệu quả hoặc chuyển nhượng lại nhà xưởng cho các dự án khác và trong tháng 7 này tiếp tục có 8 dự án sẽ bị thu hồi giấy chứng nhận đầu tư. Theo tin từ Hepza, hiện có 54 dự án có vốn đầu tư nước ngoài và 11 dự án có vốn đầu tư trong nước chậm triển khai, nếu các chủ đầu tư không có khả năng triển khai sẽ bị thu hồi giấy phép. Bên cạnh đó, những dự án bị thu hồi giấy phép đang ngày càng tăng gồm: 12 dự án ở Phú Quốc (Kiên Giang); 12 ở Ninh Thuận; 22 ở Tây Ninh; 29 ở Lâm Đồng; 51 ở Bắc Ninh, 8 ở Long An, Quảng Nam, Bà Rịa-Vũng Tàu…

Ông Lê Trí Thanh, Trưởng ban Xúc tiến đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp, tỉnh Quảng Nam cho biết, tỉnh Quảng Nam cũng vừa quyết định thu hồi 5 dự án về bất động sản, trong đó có dự án lên tới 4,15 tỷ USD. Trong số 5 dự án này, có tới 3 dự án của nhà đầu tư nước ngoài gồm Dự án Bãi biển Rồng do Tano Capital LLC và Global C&D Inc (Mỹ) làm chủ đầu tư; Dự án khi du lịch Quê Việt của Canada và Dự án du lịch sinh thái biển cao cấp Pegasus Fund của Mỹ. Theo ông Thanh, những dự án này đang trong giai đoạn hoàn thành các thủ tục rút giấy phép đầu tư. Nguyên nhân chính của việc thu hồi giấy phép là những dự án này đều được cấp phép từ 4 năm nay và Tỉnh Quảng Nam đã hỗ trợ doanh nghiệp về thủ tục hành chính, giải phóng mặt bằng, giao đất sạch cho nhà đầu tư song tiến độ triển khai quá chậm và không có dấu hiệu thực hiện theo đúng cam kết đầu tư như kế hoạch. Riêng dự án 4,15 tỷ USD Bãi biển Rồng, nhà đầu tư đã có văn bản giải trình và xin thêm thời gian 3 tháng để huy động vốn. Tuy nhiên, được biết lãnh đạo Tỉnh Quảng Nam kiên quyết rút giấy phép của dự án sau khi nghiên cứu kỹ năng lực tài chính của nhà đầu tư này quá yếu kém và không đủ khả năng triển khai.

Dự án khu liên hợp thép Cà Ná ở tỉnh Ninh Thuận có tổng vốn đầu tư dự kiến gần 9,8 tỷ USD, được khởi công giai đoạn 1 vào cuối năm 2008 cũng đang trong tình trạng quá chậm về tiến độ thực hiện. Theo Sở Công Thương tỉnh Ninh Thuận, đến thời điểm hiện tại đã quá thời hạn đặt ra cho nhà đầu tư nước ngoài của dự án là Công ty Maju Stabil SDN (thuộc Tập đoàn Lion Group của Malaysia) về tiến độ triển khai thực hiện, thế nhưng doanh nghiệp này vẫn không có nhiều động thái triển khai lại dự án sau thời gian dài trì hoãn. Mong muốn của tỉnh Ninh Thuận hiện nay là tìm được nhà đầu tư nước ngoài khác là những tập đoàn thép lớn trên thế giới có tiềm lực, có ý định đầu tư vào ngành thép tại Việt Nam để tiếp tục tái khởi động dự án này...

Hầu hết nguyên nhân các dự án bị rút giấy phép được các tỉnh lý giải là do nhà đầu tư không đủ năng lực về tài chính, không thu xếp được nguồn vốn để tiếp tục dự án hoặc không đánh giá chính xác nhu cầu thị trường. Nhận định về thực trạng này, một số chuyên gia cho rằng, nhiều dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lợi dụng xin cấp phép chỉ nhằm mục đích “chiếm đất” và làm mất cơ hội của các nhà đầu tư khác.

Lý và tình trong đầu tư

Nhằm tạo thêm cơ hội cho các nhà đầu tư, bên cạnh tuân thủ nghiêm luật pháp Việt Nam, các cơ quan chức năng vẫn tạo điều kiện mở cho các nhà đầu tư nếu nhà đầu tư có giải trình lý do hợp lý để xem xét lại việc có thu hồi giấy phép đầu tư hay không và vào thời điểm nào. Về nguyên tắc, những dự án vi phạm pháp luật nghiêm trọng, hoặc không triển khai quá 12 tháng không có lý do chính đáng và được gia hạn, thì các cơ quan nhà nước có quyền thu hồi. Nhưng trên thực tế, có địa phương xử lý rất mạnh vấn đề này, có địa phương thì vì nhu cầu đầu tư của tỉnh mình mới ở giới hạn nhất định, cũng phải mời nhà đầu tư lên bàn thảo để xem họ có thật sự triển khai không. Nếu thực sự họ muốn triển khai nhưng do các yếu tố khách quan, do ảnh hưởng của suy thoái toàn cầu đến công ty mẹ mà họ phải điều chỉnh, thì có thể được gia hạn một thời gian. Giải quyết vấn đề này phải căn cứ vào tình hình cụ thể của từng dự án, từng trường hợp cụ thể…

Hiện nay nhiều tỉnh, thành trong cả nước bắt đầu đẩy mạnh việc thẩm định, rà soát lại hiệu quả hoạt động của các dự án đăng ký đầu tư và tiến hành rút giấy phép của nhiều dự án hoạt động kém hiệu quả hoặc hoàn toàn không hoạt động. Điều này cho thấy các địa phương thay vì chỉ chú trọng đến thành tích thu hút vốn đăng ký đầu tư nước ngoài, đã bắt đầu quan tâm thực sự đến hiệu quả hoạt động thông qua tiến độ và khối lượng giải ngân của từng dự án đầu tư. Có dự án bắt đầu triển khai thi công từ tháng 6/2009 trên mặt bằng của một dự án vừa bị rút giấy phép đầu tư trước đó 6 tháng. Theo tiến độ đã đăng ký thì bắt đầu từ tháng 2/2010, dự án Bujon của Hàn Quốc sẽ chính thức bước vào giai đoạn sản xuất. Đây là một trong những ví dụ tiêu biểu về việc chuyển giao mặt bằng từ một dự án đầu tư không hiệu quả, bị thu hồi giấy phép đầu tư, sang một dự án đầu tư mới có hiệu quả hơn.

Riêng trong năm 2009, tại tỉnh Bắc Ninh đã có 14 dự án bị rút phép đầu tư như vậy, trong đó có 4 dự án FDI với tổng số vốn đăng ký trên 230 tỷ đồng. Ông Bùi Hoàng Mai, Phó Trưởng Ban Quản lý các khu công nghiệp Bắc Ninh cho biết: “4 dự án đăng ký 234 tỷ đồng nhưng thực chất chỉ giải ngân tiền thuê đất chứ không triển khai được gì. Trước khi cấp giấy phép có thể nhà đầu tư có đủ năng lực tài chính, nhưng sau khi cấp phép 1-2 năm, đặc biệt trong thời gian suy thoái thì họ cân nhắc thấy về nước đầu tư lợi hơn, họ tự nguyện trả lại do năng lực tài chính không đủ. Đối với Bắc Ninh thì phần lớn nhà đầu tư tự nguyện trả lại, chỉ có một vài nhà đầu tư vi phạm tiến độ triển khai là ban quản lý đến rút giấy phép”. Liệu những dự án này đã được cấp phép quá vội vã, thiếu sự thẩm định nghiêm túc của Ban Quản lý dự án? Và việc rút giấy phép đầu tư có ảnh hưởng như thế nào đến tâm lý của các nhà đầu tư nước ngoài khác? Theo ông Bùi Hoàng Mai: “Nghị định 108 đã hướng dẫn cụ thể. Đối với những dự án dưới 15 tỷ thì không cần phải thẩm định, mà chỉ những dự án từ 15 tỷ trở lên đến 300 tỷ mới phải thẩm định kỹ. Về vấn đề này thì chúng tôi đã thẩm định rất chuẩn”.

Việc rút phép đầu tư những dự án không hiệu quả là nhằm làm lành mạnh hoá môi trường đầu tư. Tuy nhiên, để việc rút phép đầu tư không gây tác động tiêu cực đến tâm lý của nhà đầu tư nước ngoài thì các cơ quan cấp phép cũng cần làm tốt hơn công tác thẩm định tính khả thi của từng dự án cũng như công tác hậu kiểm khi dự án đã đi vào triển khai.

Vietnam Business Forum xin trân trọng giới thiệu một số ý kiến của các chuyên gia xoay quanh vấn đề này:

TS. Nguyễn Mại, nguyên Phó chủ nhiệm UBNN về hợp tác và đầu tư

Chất lượng FDI được đo lường bằng mức độ phù hợp của từng dự án với cơ cấu kinh tế của cả nước, từng vùng lãnh thổ và từng địa phương. Muốn vậy, các địa phương cần chủ động lựa chọn, sàng lọc các dự án đầu tư cũng như các đối tác đầu tư, không nên phụ thuộc vào nhà đầu tư nước ngoài cả về ý tưởng hình thành dự án cũng như quy mô vốn và thiết kế dự án. Để ngăn chặn tình trạng xin cấp phép để “chiếm đất”, các bộ, ngành cũng cần thẩm tra kỹ các dự án sử dụng nhiều đất, giao đất có điều kiện theo tiến độ dự án, cân nhắc kỹ về tỷ suất đầu tư/diện tích đất. Làm được điều này, cần nâng cao vai trò của các cán bộ trong khâu thẩm tra, thẩm định dự án bằng cách tăng cường đào tạo bồi dưỡng trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho các cán bộ quản lý FDI.

Ông Đỗ Nhất Hoàng - Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư)

Vừa qua, việc phải rút giấy phép dự án của nhiều nhà đầu tư nước ngoài đều là các trường hợp xác đáng. Cũng có nhiều nhà đầu tư FDI gặp khó khăn nguồn vốn có nguyên nhân từ việc công ty mẹ ở nước ngoài chịu tác động khủng hoảng, nên cấp vốn không kịp thời. Những khó khăn đó đều được Cục chia sẻ, hỗ trợ bằng cách tạm cho phép lùi tiến độ dự án. Tuy nhiên, nếu dự án chậm tiến độ mà không do lý do khách quan như vậy, chủ yếu do năng lực chủ quan của nhà đầu tư, cố tình chây ì không triển khai như cam kết thì chúng tôi chỉ đạo kiên quyết thu hồi dự án. Hiện Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang tổ chức các đoàn đi kiểm tra một loạt các dự án có nguồn FDI bất động sản, trồng rừng, chiếm nhiều đất đai ở các tỉnh.

Ông Lâm Tuấn Vũ, Giám đốc quản lý nhà máy Dragon Jet (Đài Loan):

Nếu nhà đầu tư xin cấp phép mà không có dự án để thực hiện thì ban quản lý nên rút phép. Còn nếu nhà đầu tư làm ăn chưa có hiệu quả ngay thì ban quản lý và địa phương nên tạo cho họ có cơ hội tiếp tục làm dự án vì việc rút phép ngay có thể ảnh hưởng đến việc làm cho người lao động, trong khi doanh nghiệp thì cũng đã đầu tư máy móc, nhà xưởng ở đây. Các nhà đầu tư khi quyết định đầu tư thì cũng không thể chắc chắn 100% là hoạt động hiệu quả ngay nên biện pháp tốt nhất là cùng hợp tác, bàn bạc để họ có điều kiện được tiếp tục dự án.

Ông Ngô Sỹ Bích, Phó GĐ Sở kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bắc Ninh:

Những dự án không có khả năng thực hiện thì phải rút giấy phép, đó là làm lành mạnh môi trường đầu tư. Chúng ta tập trung và dành quỹ đất cho những dự án nhiều tiềm năng và có mong muốn đầu tư thực sự. Tôi cho rằng việc rút phép là tích cực chứ không phải tiêu cực, chúng ta quan tâm đến con số thực sự giải ngân, quan tâm đến đồng tiền thực sự của các nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn vào kinh doanh trên nước mình. Vốn đăng ký chỉ là con số ban đầu khi người ta đăng ký thôi, chưa chắc sẽ thực hiện bao nhiêu và không nói lên điều gì cả. Con số giải ngân mới là con số nói lên tất cả.