Tổng thầu EPC hay vẫn làm thầu phụ?

Báo cáo của Bộ Xây dựng và Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí Việt Nam (VAMI) đều cho thấy một thực tế đáng buồn, tại các dự án lớn trong nước như nhiệt điện chạy than, xi măng, đạm, lọc dầu..., các DN Việt Nam chỉ được giao thực hiện tỉ trọng bình quân khoảng 15%, tức là làm thầu phụ cho các nhà thầu nước ngoài.

Vai trò tổng thầu EPC luôn luôn là cái đích khó đạt được khi mà các doanh nghiệp trong nước còn yếu về khả năng cạnh tranh và thiếu đầu tư công nghệ.

Lợi ích của tổng thầu EPC

Các dự án lớn do doanh nghiệp nước ngoài đứng ra làm tổng thầu rất nhiều. Trong đó, phải kể đến các nhà máy (NM) nhiện điện chạy than như Hải Phòng, Quảng Ninh, Cao Ngạn, Ximăng Nghi Sơn 2, Đạm Cà Mau, Đạm Ninh Bình, DAP Hải Phòng, Lọc dầu Nghi Sơn, Long Sơn...

Nếu vai trò tổng thầu EPC rơi vào tay các doanh nghiệp nước ngoài, phần lớn các dây truyền thiết bị đều nhập khẩu, lãng phí phần lớn nguồn lực trong nước. Theo thống kê, hàng năm trong lĩnh vực đầu tư xây dựng, Việt Nam phải nhập khẩu 10-12 tỉ USD thiết bị công nghệ, trong khi tổng vốn đầu tư chỉ 25-30 tỉ USD (chiếm 35 - 40% GDP của cả nước).

Ông Phạm Hùng – Tổng giám đốc Tổng công ty lắp máy Việt Nam Lilama cho biết: “Khi đàm phán hợp đồng về nhà máy điện Nhơn Trạch 1 với các đối tác nước ngoài, họ chào giá rất cao và không thực hiện được tiến độ đề ra. Khi Lilama vào đàm phán lại, giá trị giảm 30 triệu USD và tiến độ thi công lại hơn họ. Và đương nhiên 30 triệu USD này đã ở lại Việt Nam. Còn nếu tính cả 2 nhà máy điện Nhơn Trạch 1 và 2, số tiền tiết kiệm được lên đến hàng trăm triệu USD”.

Nếu nhìn xa hơn, theo chiến lược phát triển công nghiệp năng lượng, vật liệu xây dựng, hoá chất..., lượng vốn cho nhập khẩu thiết bị đồng bộ trong 15 năm (2000-2015) là gần 110 tỉ USD. Nếu tính cả ngành công nghiệp hoá chất, hoá dầu và các ngành công nghiệp khác, ước đầu tư cho thiết bị giai đoạn trên khoảng 250 tỉ USD, nếu các doanh nghiệp trong nước có thể đảm nhận khoảng 50% vai trò tổng thầu EPC, thì con số hàng trăm tỉ USD tiết kiệm cho nhà nước hoàn toàn có thể đạt được.

Doanh nghiệp Việt Nam: chủ yếu là nhà thầu phụ

Hiện tại Việt Nam đang đầu tư xây dựng 13 nhà máy nhiệt điện đốt than nhưng chỉ duy nhất một nhà máy do Lilama thực hiện (nhà máy nhiệt điện Uông Bí mở rộng), còn lại 12 nhà máy do các nhà thầu nước ngoài đảm trách. Với các nhà máy thủy điện, cả nước có 23 nhà máy công suất từ 50-2.400MW do nhà thầu nước ngoài cung cấp thiết bị.

Trong 18 nhà máy xi măng, chỉ có nhà máy xi măng Sông Thao do Lilama làm tổng thầu, 17 nhà máy còn lại do nước ngoài - chủ yếu là Trung Quốc làm tổng thầu. Mới đây, Tổ hợp Tổng thầu EPC gồm Tổng Công ty Lắp máy Việt Nam (LILAMA) và Tập đoàn phát triển Nhà và đô thị (HUD) cũng đã triển khai làm tổng thầu EPC dự án Nhà máy xi măng Đô Lương, nhà máy xi măng thứ 2 có tổng thầu EPC là doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Thụ - Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp cơ khí Việt Nam VAMI nhận định, việc giao cho các DN trong nước làm tổng thầu EPC là giải pháp hiệu quả nhất, tạo được một động lực rất lớn để thúc đẩy ngành cơ khí chế tạo máy, các dây chuyền thiết bị đồng bộ cho các nhà máy thuộc các lĩnh vực nhiệt điện, thuỷ điện, ximăng, lọc hoá dầu, thép... thay vì hằng năm Việt Nam phải bỏ ra từ hàng chục tỉ USD để nhập khẩu các thiết bị này.

Ông Phạm Hùng, Tổng giám đốc LILAMA khẳng định: Các DN Việt Nam muốn vươn lên trở thành những DN xây dựng mạnh thì không thể thiếu vai trò tổng thầu EPC. EPC không chỉ đem lại lợi ích lớn cho quốc gia mà còn giúp các DN trong nước có khả năng và tầm nhìn xa hơn để trở thành những đơn vị thực sự mạnh, thể hiện khả năng thực hiện những công trình lớn ngay trên đất nước mình. Hơn nữa, tổng thầu EPC còn giúp các DN quen dần với việc làm chủ, điều hành nhà thầu phụ nước ngoài, làm thay đổi tư duy phụ thuộc, làm nhà thầu phụ cho nước ngoài vốn đã tồn tại rất lâu ở Việt Nam.

Kinh nghiệm ở các nước như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản và thực tế ở Việt Nam trong mấy năm qua cho thấy, cơ chế tổng thầu EPC đã mang lại cho quốc gia lợi ích rất lớn. Khi nhận được tổng thầu EPC, các DN mới có điều kiện để đầu tư trang thiết bị, xây dựng mới các nhà máy cơ khí, nâng cao tỉ trọng nội địa hoá sản phẩm cơ khí, đồng thời phát huy nội lực tối đa nhất, thu hút được lực lượng lao động lớn nhất kể cả cán bộ, kỹ sư, công nhân.

Việc doanh nghiệp Việt Nam nhận làm tổng thầu EPC cũng tác động lớn đến vấn đề giải quyết công ăn, việc làm cho người lao động. Thực tế cho thấy, để xây dựng các công trình với tổng vốn đầu tư 250 tỉ USD, phải huy động khoảng 2,5 triệu người. Chỉ tính riêng dự án nhà máy lọc dầu Dung Quất có mức đầu tư 2,5 tỉ USD có 22 ngàn công nhân tham gia xây dựng. Nếu các công trình huy động được lực lượng này, sẽ góp phần đáng kể giải quyết công ăn, việc làm, an sinh xã hội.

Ông Phạm Hùng phân tích: Thực trạng tràn lan nhà thầu nước ngoài làm tổng thầu EPC như thời gian qua là do áp dụng quá cứng nhắc Luật đấu thầu, không nên "bê nguyên" cơ chế đấu thầu của các nước tư bản vào áp dụng tại Việt Nam. Một ví dụ về đấu thầu mà Việt Nam cần học hỏi là tất cả các dự án có nguồn vốn ODA của Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam như dự án Phả Lại 2, đường hầm đèo Hải Vân, cầu bãi Cháy, thủy điện Đa Nhim… mặc dù có tổ chức đấu thầu, nhưng tất cả các gói thầu đều thuộc về nhà thầu Nhật Bản.

Hương Ly