Mô hình phát triển mới cho các doanh nghiệp da giày

Để giải quyết được những tồn tại của ngành da giày Việt Nam chủ yếu là gia công, không chủ động được nguồn nguyên liệu, bị hạn chế về vốn và công nghệ, thì việc tham gia vào “cụm DN nhỏ và vừa” do chính phủ Ý tài trợ, là hướng đi mới để các doanh nghiệp da giày.

Mục đích nhằm nâng cao được khả năng cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước. Đó là ý kiến của những nhà lãnh đạo và chuyên gia trong hội thảo: “Phát triển cụm doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao tính cạnh tranh cho các doanh nghiệp da giày”, được tổ chức ở Tp. Hồ Chí Minh.

Đối mặt với nhiều khó khăn

Việt Nam đứng thứ 4 trong top 10 của thế giới về xuất khẩu giày và dự kiến năm 2010 sẽ xuất khoảng 6,2 tỉ USD. Trong 7 tháng đầu năm, Việt Nam đã xuất khẩu được hơn 2 tỷ đôi giày, tăng 13% so với năm 2009. Phục hồi tăng nhẹ so với năm 2008, tăng mạnh so với năm 2009. Xuất phát từ nội tại sản xuất nhiều năm qua, ngành da giày Việt Nam còn nhiều tồn tại chưa được khắc phục được.

Theo ông Diệp Thành Kiệt, phó chủ tịch Hiệp hội dệt may TP. Hồ Chí Minh, thì da giày Việt Nam chủ yếu sản xuất và xuất khẩu theo phương thức gia công là chính, 70% sản phẩm là do các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài sản xuất, còn lại Việt Nam chỉ có 30%. Trong tổng số 520 doanh nghiệp sản xuất, thì 50 doanh nghiệp lớn nhất đã làm được 70% sản phẩm còn lại là các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ngoài tính chất nhỏ và vừa, các doanh nghiệp Việt Nam còn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu trung và cao cấp, không chủ động được về vốn và công nghệ. Khoảng 60% nguyên vật liệu, hóa chất vẫn phải nhập khẩu từ nước ngoài. Trong khi đó đối thủ cạnh tranh lớn của Việt Nam là Trung Quốc và Thái Lan, đã xây dựng được ngành công nghiệp hỗ trợ như ngành sản xuất nguyên phụ liệu và các trung tâm phát triển mẫu mốt nằm cạnh các khu công nghiệp sản xuất giầy dép, rất thuận lợi cho việc đáp ứng nhu cầu triển khai mẫu mã mới của khách hàng. Với những thuận lợi đó, Trung Quốc và Thái Lan hiện đang chiếm lĩnh thị phần thống trị tại các thị trường lớn ở Mỹ và EU. Đây thực sự là thách thức lớn đối với các doanh nghiệp ngành giầy Việt Nam.

Ông Kiệt cũng khẳng định, khả năng liên kết giữa các doanh nghiệp da giày hầu như là không có, nên việc cung cấp hỗ trợ, trao đổi giữa các doanh nghiệp hầu như là không có, điều này đã làm hạn chế sức mạnh của ngành da giày Việt Nam. Ngoài ra vấn đề công nghệ, áp dụng những kỹ thuật hiện đại, đào tạo lại nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là vấn đề mà da giày nước ta phải chú trọng vào đầu tư, để nâng cao chất lượng, giảm giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh.

Sân chơi mới cho các doanh nghiệp da giày

Để khắc phục được những khó khăn cho ngành sản xuất da giày Việt Nam còn rất nhiều việc phải làm, tham gia vào dự án phát triển cụm công nghiệp nhỏ và vừa, dự án được sự hỗ trợ giúp đỡ của chính phủ Việt Nam và được Italia tài trợ là hướng đi mới cho các doanh nghiệp da giày Việt Nam. Theo ông Vũ Văn Chầm, Chủ tịch Hiệp hội Da giày Tp. Hồ Chí Minh, thì đây là dự án chiến lược cho ngành da giày Việt Nam dể thâm nhập vào thị trường Italia và thế giới. Giúp cho da giày Việt Nam thoát khỏi cảnh, xuất khẩu nhiều nhưng lại mang thương hiệu nước khác, vì chủ yếu là gia công cho nước ngoài.

Theo ông Tô Hoài Nam, Quản lý Dự án Quốc gia, dự án phát triển cụm DNNVV đã triển khai hết giai đoạn 1 khảo sát và nghiên cứu, sau chế biến gỗ và dệt may, da giày là ngành thứ 3 được tham gia vào dự án. Tp. Hồ Chí Minh và Bình Dương sẽ được xây dựng cụm công nghiệp da giày đầu tiên.

Dự án này là mục tiêu thúc đẩy quan hệ đối tác kinh doanh quốc tế. Các doanh nghiệp của Việt Nam và Italia có những điểm mạnh bổ sung cho nhau. Theo ông Francesco Russo, cố vấn kỹ thuật của dự án, thì doanh nghiệp Italia có lợi thế về thiết kế, chất lượng sản phẩm, kỹ năng tiếp thị và kiến thức công nghệ trong nhiều ngành, trong khi các doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế về nguồn nhân lực dồi dào với chi phí thấp, có thị trường châu Á rộng lớn và ngày càng phát triển.

Doanh nghiệp còn e dè

Các đại diện của doanh nghiệp da giày đều đánh giá đây là dự án hay, nếu thành công được sẽ đưa ngành da giày Việt Nam bước sang một trang mới. Nhưng hầu hết trong số họ lại băn khoăn trước những khó khăn của dự án.

Anh Nguyễn Văn Hải, chủ một cơ sở sản xuất da giày, cho biết: để thực hiện được dự án này là không dễ. Bởi tâm lý người Việt Nam chưa quen với cách hoạt động này. Họ cho rằng hoạt động tập thể khó kích thích cho sự phát triển của mỗi doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào cũng muốn vươn lên tìm hướng đi cho riêng mình.

Còn theo một Giám đốc một công ty da giày khác thì ông hoài nghi về sự thành công của dự án. Theo ông, ngày xưa nông nghiệp Việt Nam cũng đã thực hiện hợp tác xã nông nghiệp, làm cho nông nghiệp ì ạch không phát triển. Hoạt động tập thể, hay cụm đều không có vẻ thích hợp với tính cách người Việt Nam. Ông cũng nhấn mạnh thêm, nếu có thể vượt qua được những khó khăn ban đầu, xây dựng được mục tiêu chung cho các doanh nghiệp, và đều quan trọng nhất là lợi ích được đảm bảo, cụm phải có người chỉ huy có uy tín để lãnh đạo, đưa cụm phát triển thì hy vọng dự án sẽ thành công.

Không nhấn mạnh đến khó khăn về tâm lý hoạt động cụm, nhưng theo anh Trần Thế Linh, Giám đốc công ty TNHH Viễn Thông Viễn Thịnh (VITCOSHOES) thì hầu hết các công ty nhỏ và vừa sản xuất trong lĩnh vực da giày thì vấn đề khó khăn họ phải đương đầu đó là vấn đề tài chính. Ông Linh cũng cho biết nhiều doanh nghiệp đang phải đau đầu đi vay vốn để xoay vòng kinh doanh. Thực lực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa đủ mạnh nên việc tham gia vào dự án này cũng khó khả thi.

Tuy nhiên, theo ông Francesco Russo, trong 10 năm tới mô hình sản xuất gia công sẽ không còn phù hợp nữa, mà các doanh nghiệp tự sản xuất, phụ thuộc chính vào năng lực, không phụ thuộc vào bên ngoài nữa, do vậy việc bắt đầu triển khai dự án này tại Việt Nam là cần thiết.

Ông khẳng định, ở Ý đã xây dựng được nhiều cụm thành công. Ở đây các doanh nghiệp nhỏ và vừa không hoạt động đơn lẻ. Họ tạo thành một cụm có mục tiêu hành động chung và chuyên môn hóa cao. Mỗi doanh nghiệp sẽ tham gia vào đảm nhận từng công đoạn sản phẩm. Họ luôn thích ứng nhanh nên việc đối mới và nâng cao sản phẩm được dễ dàng.

Hà Linh