Dược liệu Việt Nam khởi sắc

Trong những năm qua, nguồn dược liệu nước ta có tiềm năng rất lớn nhưng thực trạng khai thác để phát triển hiện nay chưa tương xứng, thậm chí phải nhập khẩu những thứ có sẵn trong nước.

Tiềm năng lớn nhưng vẫn phải nhập khẩu

Theo điều tra của Viện Dược liệu, Việt Nam hiện có 7 vùng sinh thái giàu tiềm năng dược liệu với 3.948 loài cây thuốc có khoảng 3.948 loài cây thuốc, 52 loài tảo biển, 75 loại khoáng vật, 408 loài động vật làm thuốc, trong đó, có nhiều loại có giá trị cao là dược liệu quý đã được thế giới công nhận như: Cây hồi, cây gió bầu, cây quế, atisô, sâm Ngọc Linh, cây tràm, hoa hòe, trinh nữ hoàng cung, giảo cổ lam… Tổng sản lượng dược liệu trồng ở Việt Nam ước tính hàng năm khoảng 3.000 -5.000 tấn. Với chủng loại và số lượng phong phú đa dạng, Việt Nam được coi là nước có nguồn dược liệu lớn. Thế nhưng, theo ông Đinh Công Bảy, Tổng thư ký Hội dược liệu Tp. Hồ Chí Minh cho biết: “Tỷ lệ sử dụng thuốc từ dược liệu của Việt Nam chỉ đạt 50%, trong khi Trung Quốc tới 90%”.

Không chỉ tỷ lệ sử dụng thuốc ít hơn so với các nước, mà Việt Nam còn là nước nhập khẩu dược liệu lớn, theo Cục Quản lý dược (Bộ Y tế), hơn 90% nguyên liệu dược sản xuất thuốc trong nước vẫn phải nhập khẩu, kể cả những mặt hàng thuộc về thế mạnh của Việt Nam. Các loại dược liệu, dược phẩm y học cổ truyền lưu hành trên thị trường cũng chủ yếu nhập từ Đài Loan, Trung Quốc và Singapore.

“Trong khi thường xuyên xuất khẩu gần 100 loại bán thành phẩm và thành phẩm từ dược liệu, đem về doanh thu gần 50 triệu đô la Mỹ mỗi năm thì Việt Nam vẫn phải nhập khẩu dược liệu, chủ yếu từ Trung Quốc”, ông Bảy nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Bá Hoạt - Phó Viện trưởng Viện Dược liệu, đã có trên 20 loại thuốc vốn đã nhập nội thành công ở nước ta và đã từng sản xuất đạt sản lượng lớn, nay cũng phải nhập khẩu trở lại như: bạch chỉ, bạch truật, đương quy, huyền sâm, ngưu tất, sinh địa, thục địa, xuyên khung,… Có khoảng 45 loài cây trồng là thế mạnh của Việt Nam cũng phải nhập khẩu như: bạch biển đậu (đậu ván trắng), binh lang (hạt cau), hoắc hương, xạ can, hồng hoa, xuyên tâm liên… Tình trạng này cũng xảy ra với 25 loại là cây thuốc mọc tự nhiên ở Việt Nam, đã từng khai thác xuất khẩu.

Một vấn đề khác đang được quan tâm hàng đầu hiện nay chính là các mặt hàng thuốc từ dược liệu và dược liệu rác đang bị nhập khẩu tràn lan qua đường tiểu ngạch. Chính vì khó kiểm soát được nên dược liệu ồ ạt tuồn lậu vào thị trường trong nước với giá rẻ làm dược liệu sản xuất trong nước tiểu chuẩn tốt nhưng có giá cao nên không cạnh tranh được.

Để dược liệu không bị thua trên “sân nhà”

Trong khi các nước trên thế giới đã thu được nguồn thu lớn từ dược liệu và thuốc có nguồn gốc từ dược liệu thì tại Việt Nam việc trồng dược liệu hiện nay còn thiếu quy hoạch tập trung, thiếu sự hỗ trợ từ các ngành liên quan, khiến thị trường dược liệu không ổn định, cây dược liệu cũng không phát triển. Hơn nữa, cho đến nay vẫn chưa có một cơ quan chuyên môn nào đảm trách khâu kỹ thuật sản xuất, dẫn đến tình trạng các cây dược liệu trong nước không đảm bảo được năng suất, chất lượng, giá cả để cạnh tranh với dược liệu các nước.

Để dược liệu trong nước không bị thua trên "sân nhà", cách làm cần thiết nhất hiện nay là phát triển chủng loại và mở rộng diện tích trồng cây thuốc để giảm dần nguồn nguyên liệu nhập khẩu và hướng tới xuất khẩu. Lương y Đinh Công Bảy cũng cho rằng, muốn làm được điều này, Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển, quy hoạch từng vùng trồng. Đồng thời giữ vai trò trung tâm xây dựng các cơ chế chính sách thông thoáng, tạo điều kiện tốt nhất cho doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà nông liên kết hoạt động để phát triển những sản phẩm dược liệu hiệu quả. Nhà nước cũng cần có những biện pháp, chế tài nghiêm ngặt đối với những hành vi lợi dụng khai thác các nguồn dược liệu quý hiếm của Việt Nam sang nước ngoài để trục lợi. Ngoài ra, sự nỗ lực của các công ty sản xuất dược phẩm cũng là một động lực để thúc đẩy ngành Dược liệu Việt Nam phát triển.

Một số điển hình thành công

Tuy không nhiều nhưng ở nước ta đã có một số doanh nghiệp khẳng định được thương hiệu từ thế mạnh của dược liệu trong nước như: Tập đoàn Y Dược Bảo Long. Không ngại khó khăn, Bảo Long đã chủ động đi về vùng sâu vùng xa của tỉnh Lai Châu, để thành lập công ty dược liệu Sìn Hồ, với số vốn đầu tư hàng chục tỷ đồng, xây dựng cơ sở hạ tầng như trạm hạ thế điện, hệ thống thủy lợi, nhà làm việc, nhà ở, sân phơi, lò sấy, kho tàng và quy hoạch khu trồng dược liệu. Với sự đầu tư mạnh dạn đó Bảo Long đã được tỉnh Lai Châu cấp thêm cho 500 ha rùng để trồng dược liệu, bảo quản và thu hái dược liệu thiên nhiên, đồng thời trồng và tái sinh dược liệu thiên nhiên dưới tán rừng nguyên sinh. Đã trồng thêm các loại thuốc quý, giúp chủ động được nguồn dược liệu an toàn và đạt chất lượng cho sản xuất thuốc trong nước, tiến tới xây dựng cở sở sản xuất thuốc y học cổ truyền đạt tiêu chuẩn GMP, xuất khẩu thuốc đông y và dược liệu. Năm 2009, Bảo Long đã xây dựng thêm công ty Dược liệu bác Hà, Lào Cai, giúp phục hưng nguồn nguyên liệu quý của nước ta.

Công ty TNHH Thiên Dược cũng đã phát triển vùng trồng cây trinh nữ hoàng cung ở Đồng Nai, Bình Dương, Phú Yên để thu hoạch đủ nguyên dược liệu sản xuất thuốc trong nước.

Công ty Domesco Đồng Tháp cũng đã có sự đầu tư đồng bộ và tận dụng những ưu đãi từ các nguồn chính sách của nhà nước về khai thác, bảo tồn, thu mua, chế biến dược liệu tại các vùng nguyên liệu. Domesco đã đầu tư xây dựng nhà máy theo tiêu chuẩn GMP – WHO và đầu tư vùng trồng theo tiêu chuẩn GACP tại vùng đất Trí Tôn An Giang.

Bên cạnh đó còn có những công ty dược khác như Công ty Cổ phần Traphaco, Công ty cổ phần Dược phẩm OPC, Công ty Cổ phần Hóa dược phẩm Việt Nam (VCP)… cũng đã thành công trong sản xuất kinh dược, đưa dược phẩm nước ta có bước phát triển mới.

Hà Linh