Ngành rau quả Việt Nam: Tìm hướng đi mới

Theo Hiệp hội trái cây Việt Nam (Vinafruit) tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả 3 tháng đầu năm 2010 đạt 120 triệu USD, tăng 23,6% so với cùng kỳ, chiếm 0,83% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của cả nước 3 tháng đầu năm 2010.

Tuy nhiên, theo ý kiến của các chuyên gia, mức xuất khẩu như vậy vẫn chưa xứng với tiềm năng mà ngành rau quả Việt Nam đang có.

Nói chưa xứng với tiềm năng bởi với hơn 1,4 triệu hecta đất canh tác rau quả, trung bình mỗi năm Việt Nam có thể cung cấp hơn 6 triệu tấn trái cây nhiệt đới; 10 triệu tấn rau, đa dạng về chủng loại.

Trong vòng luẩn quẩn

Lợi thế, năng lực là vậy, nhưng rau quả Việt Nam vẫn loanh quanh hết “trúng mùa - rớt giá” lại đến “được giá - thất mùa”. Số lượng và chất lượng không đáp ứng yêu cầu nhà nhập khẩu. Ngay tại thị trường nội địa, rau quả Việt Nam đang phải đối mặt với sức ép cạnh tranh từ rau quả nhập khẩu của Trung Quốc, Thái Lan, Mỹ…

Theo Huỳnh Quang Đấu - Giám đốc Công ty Dịch Vụ Kỹ Thuật Nông Nghiệp An Giang, Kiêm Phó Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam, nguyên nhân khiến ngành rau quả nước ta chưa tận dụng hết tiềm năng bởi bản đồ ngành trái cây tuy phân bố rộng rãi nhưng bị phân chia nhỏ lẻ không tập trung. Hầu hết sản lượng trái cây được sản xuất bởi nhiều trang trại nhỏ, diện tích hoạt động chỉ từ 1 đến 2 ha trở xuống. Sản phẩm không qua chế biến mà bán thẳng cho người tiêu dùng địa phương hoặc cho những tiểu thương buôn bán nhỏ lẻ tại các đầu mối chợ. Các nông trại có diện tích trên 30ha là rất hiếm trên toàn bộ đất nước Việt Nam.

Cũng theo ông Huỳnh Quang Đấu, do chưa quy hoạch vùng chuyên canh nên sản xuất của người dân còn manh mún, nhỏ lẻ. Việt Nam chưa thực sự tổ chức liên kết vùng, địa phương cùng trồng một loại cây. Ý thức tự phát chuyển đổi cây trồng khá phổ biến của người nông dân đã gây ra tình trạng cung vượt cầu, hàng hóa dư thừa làm giảm chất lượng, khó tiêu thụ, chất và lượng sản phẩm không ổn định.

Thực trạng đáng buồn hiện nay là các doanh nghiệp tranh mua, tranh bán “làm giá” nguyên liệu đầu vào, khiến một số doanh nghiệp khác rơi vào tình trạng khó khăn. Ví dụ điển hình từ chính công ty mình, ông Huỳnh Quang Đấu cho biết, thời gian qua có rất nhiều doanh nghiệp đến thu mua nguyên liệu do công ty chúng tôi đầu tư, doanh nghiệp chỉ cần thu mua giá cao hơn công ty chúng tôi 1000 đồng/kg thì nông dân bán ngay cho doanh nghiệp đó làm công ty chúng tôi mất số lượng và mất cả tiền giống đầu tư.

Cần có hướng đi mới

Đứng trước tình hình đó, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đã có những định hướng và chính sách cho sự phát triển ngành rau quả trong thời gian tới, Vinafruit phấn đấu nâng cao năng lực cạnh tranh ngành trái cây Việt Nam bằng các giải pháp nâng cao chất lượng và hạ giá thành sản phẩm, đồng thời chú trọng sản xuất sản phẩm giá trị cao, trái cây hữu cơ phục vụ thị truờng cao cấp góp phần phát triển thị trường trong nước và xuất khẩu, nâng cao thu nhập người sản xuất trái cây, đáp ứng các nhu cầu đa dạng và ngày càng tăng của người tiêu dùng.

Để đạt mục tiêu đó, Vinafruit đề ra một số chiến lược hành động như chiến lược liên kết ngành trái cây, chiến lược hội nhập, chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh ngành trái cây, chiến lược xây dựng thương hiệu, chiến lược đào tạo, chiến xây dựng hợp tác xã chuyên ngành trái cây, chiến lược công nghệ sau thu hoạch, chiến lược hiện đại hóa công nghiệp chế biến, chiến lược phát triển công nghệ thông tin ngành trái cây... Chiến lược được phân thành ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Để thực hiện các chiến lược hiệu quả cần có sự hỗ trợ của chính phủ, sự tham gia tích cực của hội viên, của doanh nghiệp trái cây và sự hợp tác giúp đỡ của các tổ chức và doanh nghiệp quốc tế.

Với những chính sách đó, hy vọng trong thời gian tới ngành rau quả Việt Nam sẽ gặt hái được nhiều thành công, một mặt đảm bảo được chất lượng vệ sinh an toàn cho người dân trong nước, mặt khác đủ sức cạnh tranh khi xuất khẩu ra nước ngoài.