Nan giải phát triển làng nghề truyền thống

Bằng đôi tay tài hoa và tâm huyết, các nghệ nhân làng nghề đã thổi hồn cho những sản phẩm đặc sắc mang đậm tính văn hóa truyền thống Việt Nam, tuy nhiên, cho đến nay, việc phát huy các làng nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ bị mai một do tồn đọng nhiều khó khăn cần được tháo gỡ.

Năm nay, Hà Nội kỷ niệm 1000 năm tuổi - 1000 năm với bề dày lịch sử và văn hóa Thủ đô. Trong đó, làng nghề và sản phẩm thủ công mỹ nghệ là một trong những giá trị văn hóa đặc trưng của đất kinh kỳ. Nói đến làng nghề Hà Nội không thể không nhắc đến những cái tên: gốm sứ Bát Tràng, đúc đồng Ngũ Xã, dát quỳ, vàng, bạc Kiêu Kỵ, đồ gỗ mỹ nghệ Vân Hà... Và nay, sau khi Hà Nội mở rộng địa giới hành chính thì mọi người còn biết đến vùng đất này với các làng nghề thủ công mỹ nghệ mang đậm dấu ấn truyền thống như làng nghề dệt lụa Vạn Phúc, nón Chuông, quạt Vác, mây tre đan Phú Vinh, sơn mài Duyên Thái...

Tuy nhiên, khảo sát một số làng nghề truyền thống lâu đời thấy rõ, tình hình phát triển của làng nghề đang bị “teo” đi. Sở dĩ như vậy, theo người dân cho biết, thời gian gần đây đầu ra cho các sản phẩm gặp rất nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp mới vào nghề thì không có nhiều mối hàng tiêu thụ, lượng hàng tiêu thụ chậm, đơn đặt hàng của các làng nghề ngày một giảm. Những doanh nghiệp còn trụ được thì đầu ra chủ yếu dựa vào những mối hàng có từ lâu năm, nhưng sức tiêu thụ hàng hóa cũng rất chậm. Chính vì vậy nhằm tránh tình trạng sản xuất hàng loạt mà không có thị trường tiêu thụ, nhiều gia đình đã không mạo hiểm đầu tư nhiều vào việc sản xuất nữa.

Ông Nguyễn Đình Hoán, cán bộ Ủy ban Nhân dân xã Phú Nghĩa, huyện Chương Mỹ, Hà Nội chia sẻ, Phú Nghĩa là làng nghề sống chủ yếu vào nghề sản xuất hàng thủ công truyền thống xuất khẩu sang các nước Châu Âu và Châu Á, không sản xuất tiêu thụ nội địa nên 2 năm do ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính thế giới, đơn đặt hàng ít, hàng sản xuất bán chậm, tiền vốn đọng lại nhiều, vấn để gia tăng sản xuất cũng vì thế bị ảnh hưởng.

Làng nghề dát quỳ vàng bạc Kiêu Kỵ có truyền thống phát triển hơn 500 năm, nhưng hiện nay cả làng chỉ còn khoảng 100 hộ gia đình là theo nghề do cụ tổ Nguyễn Quy Trị (người sáng lập ra nghề dát vàng ở làng) để lại, việc phát triển cũng không mấy khả quan. Mô hình sản xuất chung của các làng nghề đều rơi vào tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ riêng từng hộ gia đình, thêm vào đó đầu mối tiêu thụ ít nên việc phát triển nghề đi theo chiều hướng giảm. Nói về vấn đề này, ông Vũ Văn Dũng, một nghệ nhân giỏi ở làng nghề truyền thống dát vàng Kiêu Kỵ cho biết: Là làng nghề thủ công, sản xuất rất manh mún cho nên đầu ra của làng nghề chưa được tập trung, thương hiệu cũng chưa xây dựng được, cộng với nền kinh tế thị trường và nền kinh tế thế giới năm nay suy thoái nên là ảnh hưởng tương đối lớn đến nghề thủ công truyền thống.

Theo ông Nguyễn Văn Sinh - Chủ tịch Hiệp hội làng nghề dệt lụa Vạn Phúc - Hà Đông, Vạn Phúc có từ trên dưới 500 năm nổi tiếng vì dệt lụa hoa, nhưng vì sản phẩm sản xuất ra mà không tiêu thụ tốt nên nhiều người dân phải bỏ nghề chuyển sang làm việc khác vì vấn đề sinh nhai. Thế hệ sau này cũng đang dần xa lánh với nghề vì các ngành nghề thủ công truyền thống không đáp ứng đủ nhu cầu kinh tế của người dân.

Cùng với nỗ lực của các làng nghề và nghệ nhân, việc phát triển làng nghề cũng nhận được nhiều sự quan tâm, trợ giúp của chính quyền địa phương và Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, nhưng điều đáng lo ngại là thế hệ trẻ bây giờ không quá mặn nồng với việc gìn giữ và phát huy những tinh hoa của làng nghề do thu nhập thấp. Muốn gìn giữ phát triển được mà không bị mai một đi thì theo ông Sinh, yếu tố quan trọng trước hết là phải đảm bảo được vấn đề kinh tế, chứ hiện nay chỉ có các cấp lãnh đạo hoặc là tâm huyết của những người già lo lắng, còn đa số các hộ sản xuất bây giờ là manh mún, không có tầm nhìn sâu rộng.

Thêm vào đó, theo ông Sinh, việc chú trọng đến vốn, kinh phí cho việc đào tạo nghề, thị trường tiêu thụ, và tăng cường việc thúc đẩy động lực cho các bạn trẻ học nghề là điều cần thiết trước mắt để phát triển làng nghề. Nhiều chính quyền địa phương cũng có các định hướng để giao cho bên hiệp hội làng nghề thực hiện, nhưng để thực hiện được vấn đề này thì phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Thứ nhất là góc độ kinh phí đào tạo, gìn giữ. Thứ 2 là thời gian hiện tại do ảnh hưởng nền kinh tế cho nên mức độ tiêu thụ chậm, và vì làm không hiệu quả nên nhiều gia đình sẽ giảm bớt số lượng.