Các dòng vốn cho khởi nghiệp sắp được khơi thông

10:51:46 | 24/11/2017

Năm 2017, hành lang pháp lý hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã được hoàn thiện đáng kể với việc Quốc hội đã thông qua Luật Chuyển giao công nghệ 2017, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; trong đó, có nhiều quy định mới hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên những vướng mắc đối với các starup chưa phải đã hết.

Tháng 5 năm 2016 Thủ tướng chính phủ ban hành Quyết định số 844/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” với các mục tiêu: hỗ trợ được 800 dự án, 200 doanh nghiệp khởi nghiệp, trong đó 50 doanh nghiệp gọi được vốn thành công từ các nhà đầu tư mạo hiểm, thực hiện mua bán và sáp nhập, với tổng giá trị ước tính khoảng 1.000 tỷ đồng. Mục tiêu đến năm 2025 cũng được đề ra gồm: hỗ trợ phát triển 2.000 dự án khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; Hỗ trợ phát triển 600 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; 100 doanh nghiệp tham gia Đề án gọi được vốn đầu tư từ các nhà đầu tư mạo hiểm, thực hiện mua bán và sáp nhập, với tổng giá trị ước tính khoảng 2.000 tỷ đồng.

Hình thành cộng đồng Starup Việt Nam

Cùng với các hoạt động hợp tác, hỗ trợ, kết nối hiệu quả, hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã có những bước phát triển mới, cộng đồng Starup Việt Nam đã hình thành và ngày càng có sức lan tỏa.

Theo Bộ trưởng Bộ KH&CN - ông Chu Ngọc Anh cho biết, trong năm 2016 và 2017, hoạt động của các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST) Việt Nam diễn ra rất sôi động. Chỉ tính riêng 5 thương vụ kêu gọi vốn thành công nhất đã có tổng giá trị lên đến hơn 50 triệu USD (Momo - 28 triệu USD, F88 - 10 triệu USD, Got It! - hơn 9 triệu USD, Vntrip.vn - 3 triệu USD, Toong - 1 triệu USD). Mới nhất là doanh nghiệp Foody - mạng xã hội về ẩm thực - đã được SEA mua lại hơn 82% cổ phần với giá hơn 64 triệu USD, được coi là khoản đầu tư lớn nhất trong năm 2017 tính đến thời điểm hiện tại. Những dòng tiền lớn đã và đang chảy vào startup Việt.

Đã có hơn 900 dự án khởi nghiệp được ươm tạo với 300 sản phẩm khởi nghiệp đã được kết nối đến với cộng đồng và các quỹ đầu tư. Hơn 40 quỹ đầu tư mạo hiểm đã có hoạt động tại Việt Nam, điển hình là IDG Ventures, CyberAgent Ventures, Captii Ventures, Gobi Partners, 500 Startups..., tăng khoảng 30% so với năm 2016. Hiện tại đã có 24 cơ sở ươm tạo (BI), 10 tổ chức thúc đẩy kinh doanh (BA). Nhiều mạng lưới hỗ trợ khởi nghiệp được hình thành như “Mạng lưới hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa”, chương trình "Sáng kiến cố vấn khởi nghiệp Việt Nam".

Bộ trưởng Chu Ngọc Anh cho rằng, những con số ấn tượng này đã khẳng định sự phát triển mạnh mẽ của hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia.

Còn thiếu hụt về chính sách

Tuy nhiên vẫn còn những chính sách chưa theo kịp dẫn đến cản trở hoạt động khởi nghiệp. Là một địa phương tích cực và đi đầu trong phong trào khởi nghiệp và chính quyền thành phố quyết tâm mạnh mẽ trong việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp nhưng thành phố Hồ Chí Minh sau một năm thực hiện Quyết định 844/QĐ-TTg về start-up chỉ có có 834 DN trong tống số 1.800 start-up tham gia vào hệ sinh thái khởi nghiệp, chiếm 42%; còn lại đứng ngoài.

Bà Đặng Mỹ Châu, Tổng Giám đốc Topica, việc thiếu chính sách hỗ trợ gọi vốn lẫn thoái vốn dẫn đến tình trạng start-up Việt "chạy" ra nước ngoài lập công ty. "Trong khi start-up tại Singapore chỉ mất 1 tuần để hoàn tất thủ tục gọi vốn và giải ngân thì start-up tại Việt Nam mất đến 8 tháng đến 1 năm. Dự án start-up chỉ có thời gian chuẩn bị 6 tháng để "chạy", kết quả là dự án chưa gọi được vốn thì đã "chết". Bên cạnh đó, do gặp nhiều vướng mắc về thủ tục nên nhiều quỹ đầu tư đã có sẵn tiền để bỏ vào start-up Việt nhưng đến nay vẫn chưa sử dụng được.

Trong một hội thảo tìm giải pháp thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp ở Việt Nam được Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức hồi tháng 10 năm nay, ông Meir Dardashti, chuyên gia phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từ Vườn ươm Ideality Roads (Israel) khuyến cáo Việt Nam nên xây dựng văn hóa chấp nhận thất bại trong khởi nghiệp để những doanh nghiệp đã thất bại có thể lại tiếp tục khởi nghiệp nếu họ có ý tưởng tốt và hoạt động liêm chính.

Chính phủ tiên phong và hợp tác công - tư

Cũng vẫn chuyên gia Meir Dardashti đã khuyến cáo với Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, ông Chu Ngọc Anh rằng: hệ sinh thái khởi nghiệp không tự nhiên có được, mà cần sự tiên phong đi đầu của Chính phủ. Đồng thời rất cần sự tham gia của tất cả các bên liên quan từ khu vực tự nhân; và hệ sinh thái không thể tồn tại mãi, mà cần tiếp tục có sự hỗ trợ.

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa TP HCM Mai Thanh Phong đề xuất nên có cơ chế phối hợp công - tư trong đầu tư cho starrup nói chung và hạ tầng kỹ thuật cho start-up nói riêng. Đã từng gắn bó nhiều năm với hoạt động hỗ trợ start-up, bà Trương Lý Hoàng Phi, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, cho rằng cần sớm có các quy định rõ ràng về việc được phép thành lập quỹ đầu tư tư nhân cho starup.

Mới đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã công bố dự thảo Nghị định quy định chi tiết về đầu tư cho khởi nghiệp sáng tạo. Đại diện Bộ này cho biết dự thảo sẽ qui định về các vấn đề sau: Xác định địa vị pháp lý của các công ty đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo mà hệ thống pháp luật của Việt Nam hiện nay chưa quy định hoặc chưa quy định rõ ràng. Như vậy, ngoài các hình thức đầu tư như hiện tại, Nghị định tạo thêm sự lựa chọn cho nhà đầu tư là thực hiện đầu tư thông qua công ty đầu tư khởi nghiệp sáng tạo và quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo...

Dự thảo Nghị định cũng nhằm mục tiêu khơi thông dòng vốn cho khởi nghiệp sáng tạo thông qua việc khuyến khích thành lập các công ty đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo; khuyến khích đầu tư khởi nghiệp sáng tạo chính là khuyến khích đầu tư tạo ra giá trị thương phẩm, nuôi dưỡng nguồn thu cho ngân sách.

Nguyễn Thanh