Phát triển bền vững ngành sữa

Sữa là một trong những ngành đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong ngành thực phẩm ở Việt Nam với mức tăng trưởng doanh thu trung bình đạt 18% năm. Nhưng vẫn còn quá sớm để kỳ vọng một ngành sữa phát triển bền vững, có thể sánh ngang tầm khu vực và thế giới.

Thị trường lớn

Theo thống kê của Bộ Công thương, mức tiêu thụ sữa bình quân đầu người tại Việt Nam đã ở mức 14,81 lít/người/năm vào năm 2008 (tăng gần gấp đôi so với năm 2000). Ngoài ra, với mức tăng dân số hàng năm khoảng 1,2%, tỷ lệ tăng trưởng GDP từ 6-8%/năm, thu nhập bình quân đầu người ngày một tăng thì tiềm năng phát triển của thị trường sữa tại Việt Nam còn rất lớn. Mục tiêu mức tiêu thụ sữa trên đầu người năm 2015 của Việt Nam sẽ vào khoảng 20 kg/người; năm 2020 đạt trên 25kg/người. Theo đó, mức sản xuất sữa đáp ứng tiêu dùng trong nước năm 2015 cũng phải tăng tương ứng 34% và tới năm 2020 đạt 38%. Cùng với thị trường tiềm năng, hội nhập kinh tế quốc tế mang đến những cơ hội cho ngành sữa Việt Nam như tái cấu trúc lại sản xuất, giải thể, mua bán hoặc sáp nhập các doanh nghiệp kém hiệu quả nhằm tạo ra các doanh nghiệp lớn hơn, có tiềm lực hơn.

Ngoài ra, tại Việt Nam cũng đã xuất hiện những trang trại bò sữa quy mô lớn hàng ngàn con, áp dụng công nghệ chăn nuôi hiện đại. Những mô hình tiên phong này chắc chắn là tiền đề thúc đẩy ngành bò sữa phát triển. Đặc biệt ngày 25/3 vừa qua, Hiệp hội Sữa Việt Nam đã đi vào hoạt động với 68 doanh nghiệp thành viên chính thức và 6 đơn vị liên kết. Hiệp hội trở thành nơi tập hợp những tập thể, cá nhân tâm huyết với ngành sữa để cùng nhau giải quyết những yếu kém, đồng thời tìm hướng phát triển bền vững cho ngành hàng quan trọng này. Trong bối cảnh hội nhập rất cần sự liên kết chặt chẽ của các doanh nghiệp sữa thì Hiệp hội Sữa Việt Nam sẽ là cầu nối, giúp các thành viên tăng cường các mối quan hệ để nâng cao năng lực sản xuất nhằm làm ra những sản phẩm sữa chất lượng cao cho tiêu dùng nội địa và cái đích xa hơn là vươn ra xuất khẩu. Tổng thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam Trịnh Quý Phổ cho biết thời gian tới Hiệp hội sẽ phối hợp với Liên đoàn ngành sữa quốc tế (IDF) và Tổ chức so sánh kinh tế trang trại bò sữa toàn cầu (IFCN) nhằm bàn chiến lược phát triển mang tầm quốc tế cho ngành sữa Việt Nam.

Những thách thức với ngành sữa

Tuy nhiên bên cạnh những thuận lợi cũng như cơ hội lớn trong quá trình hội nhập sâu rộng, ngành sữa Việt Nam cũng phải đối diện với những thách thức như vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm và chất lượng sữa. Các sản phẩm sữa Việt Nam hiện nay được khoảng trên 10 nhà máy lớn sản xuất và có kiểm soát, chất lượng sữa tốt hơn trước rất nhiều. Tuy nhiên, vẫn có hàng trăm cơ sở sản xuất chế biến gia công nhỏ, thường xuyên lưu thông sữa kém chất lượng mà chưa hoàn toàn kiểm soát được.

Ngoài ra còn có thể kể đến những hạn chế khác của ngành sữa Việt Nam như: thiếu kinh nghiệm quản lý; quy mô trang trại nhỏ; hệ thống thu mua sữa yếu kém, thiếu thiết bị bảo quản và làm lạnh; chính sách và cơ chế cho ngành sữa không thống nhất. Bên cạnh đó, nguồn thức ăn chăn nuôi cho bò sữa phải nhập khẩu trong xu hướng tăng cao, tác động tới chi phí đầu vào. Đặc biệt các hãng sản xuất sữa trong nước còn đang chịu sức ép cạnh tranh ngày một gia tăng do việc giảm thuế cho sữa ngoại nhập theo chính sách cắt giảm thuế quan của Việt Nam khi thực hiện các cam kết Hiệp định ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung trong Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (cam kết CEPT/AFTA) và cam kết với WTO.

Cần chiến lược phát triển bài bản

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Nam Hải, ngành sữa tuy chưa chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu các sản phẩm khác nhưng đem lại giá trị dinh dưỡng cho sức khỏe nên cần đặt nó cho tương xứng, đồng thời cần đề cao vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm nhằm tăng tính cạnh tranh. Theo đó việc xác lập một chiến lược phát triển riêng cho ngành sữa trong thời gian tới là hết sức cần thiết.

Ông Phan Chí Dũng - Vụ trưởng Vụ Công nghiệp nhẹ (Bộ Công thương) cho biết hiện nay việc quản lý giá cả, thị trường của các cơ quan quản lý Nhà nước còn lỏng lẻo. Quá trình thực thi Luật Cạnh tranh đối với các hành vi cạnh tranh không lành mạnh, các hành vi hạn chế cạnh tranh trên thị trường sữa chưa thực sự hiệu quả; chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa hải quan, cơ quan thuế và cơ quan quản lý thị trường trong việc thanh tra, kiểm tra và kiểm soát giá sữa. Do đó trong hội nhập kinh tế quốc tế, để tạo ra thị trường cạnh tranh lành mạnh cho ngành sữa Việt Nam thì không có giải pháp nào bền vững hơn là cần hoàn thiện hệ thống chính sách đối với ngành sữa, tạo điều kiện cho thị trường sữa phát triển ổn định, cạnh tranh lành mạnh, chống độc quyền.

Cũng theo ông Dũng, bên cạnh những nỗ lực ổn định ngành sữa của các cơ quan chức năng liên quan, bản thân các nhà sản xuất sữa trong nước cũng cần chú trọng nâng cao chất lượng để dần dần lấy lại lòng tin nơi người tiêu dùng. Và bên cạnh việc cải thiện máy móc sản xuất, nâng cao tay nghề công nhân, gắn sản xuất với vùng nguyên liệu…; cần chú trọng phát triển chăn nuôi bò sữa, tạo nguồn nguyên liệu ổn định. Theo đó nên quy hoạch nhà máy sản xuất sữa gắn với vùng nguyên liệu để khi có đầu ra, có động lực sản xuất thì người nông dân sẽ chú trọng phát triển các nguồn nguyên liệu hơn.

Một vấn đề quan trọng không kém đối với phát triển ngành sữa chính là hệ thống phân phối sản phẩm. Theo Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam, hệ thống bán lẻ sản phẩm cực kỳ quan trọng trong kinh doanh hiện đại vì đấy không chỉ là nơi cung ứng sản phẩm cho người tiêu dùng mà còn là nơi truyền tải cho doanh nghiệp những nhu cầu của người sử dụng. Do vậy cần phát triển và hoàn thiện hệ thống phân phối sản phẩm sữa Việt Nam, qua đó góp phần gia tăng năng lực cạnh tranh cũng như tăng doanh thu cho các doanh nghiệp trong ngành.

Ngoài ra ngành sữa mang lại giá trị kinh tế cao nên nhất thiết cần có một quy hoạch phát triển riêng cho ngành hàng này. Theo các chuyên gia, để xây dựng tốt chiến lược phát triển ngành sữa Việt Nam đến năm 2020, trong thời gian tới cần cụ thể hoá quy hoạch phát triển ngành công nghiệp chế biến sữa Việt Nam trên các địa bàn tỉnh, thành phố. Đồng thời khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư xây dựng cơ sở kiểm nghiệm chất lượng sữa với trang thiết bị tiên tiến, hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế để nâng cao chất lượng thành phẩm, góp phần vào sự phát triển chung của ngành sữa trong thời kỳ hội nhập.

Hồng Hoa