Nhà ở xã hội: Phụ thuộc nhiều vào địa phương

Năm 2010 toàn thành phố Hà Nội sẽ có khoảng 800 căn hộ thuộc diện nhà ở xã hội sẽ được đưa vào sử dụng. Tuy nhiên, con số này so với nhu cầu thực tế của thủ đô thì vẫn như muối bỏ bể. Giải quyết nhu cầu cho người dân trên cả nước nói chung và Hà Nội nói riêng đang là bài toán khó với các địa phương và ban ngành.

Tính trên cả nước, Hà Nội là thành phố có nhiều khu tập thể nhất cả nước, đồng nghĩa với nó là mức độ quá tải mà các khu tập thể này đang phải chịu đựng. Khi Thủ tướng Chính phủ đồng ý tiến hành xây dựng nhà ở xã hội đã thổi một luồng gió mới vào nhu cầu của người dân. Hàng nghìn hộ gia đình ở Hà Nội đã rất mừng khi chương trình này được triển khai nhưng bên cạnh đấy người dân vẫn còn những nỗi lo về chính sách bán nhà ở xã hội liệu có đến được đúng đối tượng?!

Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, Cục trưởng Cục quản lý nhà và thị trường BĐS- Bộ Xây dựng cho biết: Những đối tượng được quyền mua nhà ở xã hội đã được quy định rõ ràng. Theo đó, người có nhu cầu mua nhà ở xã hội phải làm đơn theo mẫu, có xác nhận của địa phương, của nơi làm việc và nộp đơn tại Sở Xây dựng để xét duyệt được mua nhà hay không.

Sau khi đã chuyển giao nhà, để hạn chế tình trạng “bán lúa non”, Bộ Xây dựng đã quy định: Chủ sở hữu nhà ở xã hội trong 10 năm đầu sẽ không được tự do mua bán, chuyển nhượng. Nếu có chuyển nhượng thì chủ căn hộ phải bán lại cho chủ đầu tư hoặc cho Nhà nước. Nếu cố tình bán chui, họ có thể đối diện với việc bị thu hồi lại nhà.

Những quy định về việc mua bán, sở hữu nhà ở xã hội mới nghe qua có vẻ chặt chẽ. Thế nhưng, việc bán liaijgiao cả cho Sở Xây dựng và doanh nghiệp mà không có cơ chế để kiểm soát khiến nhiều người lo ngại sẽ nảy sinh tiêu cực.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam cho rằng: phải tin vào cái tâm của doanh nghiệp. Bởi không phải doanh nghiệp nào, họ cũng sẵn sàng đầu tư vào loại hình nhà ở xã hội. Tuy nhiên, đã là doanh nghiệp thì đầu tư vào đâu, dù nhà ở thương mại hay nhà ở xã hội, mục tiêu của họ cũng là lợi nhuận. Thực tế, sự kém minh bạch, lộn xộn trong mua bán nhà đất hiện nay đã chứng minh, doanh nghiệp sẽ làm đủ mọi cách để ép khách hàng để có lợi nhuận cao nhất. Ngay cả một nỗ lực để minh bạch thị trường nhà đất là bán nhà qua sàn đến nay vẫn không hiệu quả thì việc đặt toàn bộ niềm tin vào cái tâm của doanh nghiệp thì quả là phiêu lưu.

Theo con số thống kê của Bộ Xây dựng, hiện nay trên cả nước có khoảng 300 dự án nhà ở xã hội và nhà ở cho người có thu nhập thấp đăng ký.

Hiện, cơ chế chính sách cho phát triển nhà ở xã hội đối với người thu nhập thấp đã gần như hoàn chỉnh. Hàng loạt chính sách ưu đãi đã được cụ thể hóa. Theo đó, doanh nghiệp sẽ tự chu chọn dự án và phương cách thực hiện dự án, được miễn giảm thuế thu nhập, hỗ trợ lãi suất và hỗ trợ mặt bằng xây dựng.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cũng không hào hứng do xây dựng nhà ở xã hội bị hạn chế mức lợi nhuận không quá 10%. Trong khi đầu tư nhà ở thương mại, lợi nhuận doanh nghiệp đạt được có thể lên đến 100%.

Bên cạnh đó, để xây dựng được nhà ở xã hội, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với những khó khăn không kém gì xây dựng nhà thương mại. Chẳng hạn như khi doanh nghiệp đăng ký dự án, nhưng dự án có thực hiện được hay không lại phụ thuộc rất nhiều vào chính quyền địa phương. Nếu chính quyền chấp nhận chủ đầu tư, họ sẽ tạo điều kiện cấp đất đai, tạo điều kiện thực hiện dự án. Tuy nhiên, trong thực tế, khong phải địa phương nào cũng làm được như thế, mà hành trình để xây dựng vận hành một dự án nhà ở xã hội là không hề dễ dàng như chính sách vẫn nói.

Nhu cầu nhà ở xã hội đang rất bức xúc, nguồn cung hạn chế. Bây giờ, cả doanh nghiệp và nhà nước đều mong triển khai nhanh các dự án để sớm có sản phẩm bán ra ngoài thị trường. Thế nhưng, theo Thứ trưởng Nguyễn Trần Nam, ngay cả với những dự án đã được khởi công thực hiện, người ta cũng không thể yên tâm chờ đợi. Muốn những dự án nhà ở xã hội triển khai đúng tiến độ và chất lượng thì vai trò của địa phương rất lớn. Nhưng hiện nay, địa phương chưa thể hiện được vai trò của mình.

Ông Phạm Sĩ Liêm, Phó chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam cho rằng: “Còn quá sớm để tiên đoán dự án nhà ở xã hội và nhà cho người có thu nhập thấp có thành công hay không. Ở ta, việc đăng ký dự án nhà ở xã hội thì khối nhà ở cho sinh viên được hưởng ứng nhiều nhất. Vì được nhà nước hỗ trợ vốn. Tôi cho rằng, nhà ở xã hội thì chỉ có ở những đô thị lớn như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Cần Thơ, nơi có nhiều dân nhập cư thì mới cần nhà ở xã hội. Còn những đô thị 10 năm mà mức tăng dân số không đáng kể thì không cần. Trước mắt, chung ta cần tập trung làm tốt ở những nơi cấp thiết hơn là cứ “mồi” chính sách để rồi tràn lan mà không hiệu quả”.

Lương Tuấn