Quản lý chất thải rắn: Đẩy mạnh xã hội hoá và đa dạng nguồn vốn đầu tư

Đã đến lúc VN cần nhanh chóng quy hoạch tổng thể hệ thống xử lý chất thải rắn, đặc biệt là chất thải rắn nguy hại nhằm cải thiện chất lượng môi trường, đảm bảo sức khoẻ cộng đồng và góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Việc quản lý chất thải rắn không hợp lý là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí).Ví dụ các bãi rác không hợp vệ sinh đã làm nhiễm bẩn các nguồn: nước mặt, nước ngầm bởi nước rỉ rác, gây ô nhiễm không khí bởi mùi hôi. Kết quả nghiên cứu khoa học đã cho thấy gần 22 căn bệnh của con người liên quan đến việc quản lý chất thải rắn không hợp lý.

Mặc dù chất thải rắn nguy hại chỉ chiếm 1% trong tổng lượng chất thải rắn, nhưng nếu không được quản lý tốt sẽ là mối hiểm họa lớn đối với sức khỏe người dân và môi trường. Tại Việt Nam, với quá trình đô thị hoá và công nghiệp hoá, nhiều khu công nghiệp và khu chế xuất ra đời nhưng nhìn chung nhận thức xã hội, nhận thức của chính quyền đô thị về quản lý chất thải rắn chưa đầy đủ. Công tác quản lý chất thải rắn tại các địa phương chưa được quan tâm đúng mức, hầu hết chính quyền địa phương các cấp và người dân còn tư tưởng cục bộ, chưa nhận thức được vấn đề xử lý chất thải rắn là sự nghiệp chung, không lệ thuộc vào ranh giới hành chính đô thị hay của tỉnh. Công tác giảm thiểu tài nguồn, tái sử dụng, tái chế chất thải rắn chưa triệt để. Việc phân loại tại nguồn và xã hội hóa công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn chưa phổ biến, mới chỉ được thực hiện thí điểm ở một vài đô thị nhưng tỷ lệ chưa cao. Việc thu gom lẫn lộn chất thải rắn sinh hoạt và chất thải công nghiệp, chất thải y tế nguy hại gây hậu quả lâu dài và nghiêm trọng đối với môi trường và sức khỏe con người, đặc biệt là sức khỏe của người thu gom rác. Nghiêm trọng hơn, hình thức xử lý chất thải rắn sinh hoạt phổ biến hiện nay vẫn là đổ thải ở các bãi rác lộ thiên.

Theo quy hoạch tổng thể hệ thống xử lý chất thải rắn y tế nguy hại đến năm 2025 của Bộ xây dựng trình Thủ tướng Chính Phủ phê duyệt, mục tiêu đến năm 2015 sẽ có 100% lượng chất thải rắn (CTR) y tế nguy hại tại các cơ sở y tế được thu gom, phân loại và vận chuyển đến các cơ sở xử lý, trong đó 70% lượng chất thải rắn y tế nguy hại được xử lý bảo đảm các tiêu chuẩn về môi trường. Đến năm 2025, 100% lượng chất thải rắn y tế nguy hại tại các cơ sở y tế được thu gom, vận chuyển và xử lý bảo đảm các tiêu chuẩn về môi trường. Bộ Xây dựng đề xuất trước mắt, sẽ ưu tiên thực hiện dự án nâng cao năng lực quản lý và xử lý chất thải rắn y tế nguy hại, thời gian dự kiến thực hiện theo 3 giai đoạn, tổng kinh phí khoảng 122,1 tỉ đồng. Theo Bộ Xây dựng, dự báo đến năm 2015, lượng chất thải rắn y tế nguy hại phát sinh trên cả nước là 50 tấn/ngày và trên 90 tấn/ngày vào năm 2025. Như vậy, đã đến lúc VN không thể chậm trễ trong việc quy hoạch tổng thể hệ thống xử lý CTR y tế nguy hại nhằm cải thiện chất lượng môi trường, đảm bảo sức khoẻ cộng đồng và góp phần vào sự nghiệp phát triển bền vững đất nước. Tuy nhiên, các cơ sở xử lý CTR y tế nguy hại được đầu tư xây dựng phải gắn liền với các khu xử lý chất thải rắn vùng liên tỉnh, vùng tỉnh và tại các cơ sở y tế nhằm thu gom, xử lý triệt để bằng những công nghệ tiên tiến, phù hợp.

Mặt khác, theo ông Nguyễn Hoà Bình, Cục trưởng cục quản lý chất thải và cải thiện môi trường - Tổng cục môi trường thì VN cần phải đẩy mạnh xã hội hoá và đa dạng các nguồn vốn đầu tư cho quản lý chất thải rắn, đánh giá lại hiệu quả của quy hoạch tổng thể quản lý chất thải rắn, chất thải rắn nguy hại (trong đó có chất thải y tế) cho các vùng tỉnh, vùng liên tỉnh, vùng đặc thù…, đảm bảo tất cả các đô thị và khu công nghiệp đều có quy hoạch bãi chôn lấp chất thải rắn hoặc trung tâm xử lý chất thải rắn hợp vệ sinh. VN cần thực hiện xử lý triệt để các bãi rác gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, hỗ trợ triển khai các chương trình phân loại chất thải tại nguồn phát sinh, phát triển thị trường tái chế và các cơ chế khuyến khích giảm thiểu lượng rác phát sinh; mở rộng các chương trình áp dụng sản xuất sạch hơn, ít chất thải bằng chính sách ưu đãi; sản xuất túi, bao gói tự tiêu.

Ngoài ra, theo ông Bình, VN cần xây dựng và thực hiện chương trình nội địa hóa, phát huy nguồn lực trong nước sản xuất trang thiết bị thu gom, vận chuyển và xử lý rác; thực hiện nguyên tắc người gây thiệt hại đối với môi trường phải khắc phục bồi thường, người được hưởng lợi từ các dịch vụ hạ tầng có nghĩa vụ tham gia đóng góp đảm bảo duy trì dịch vụ. Đặc biệt, cần nâng cao nhận thức và giáo dục bảo vệ môi trường, tổ chức và tăng cường hiệu lực bộ máy thanh tra, kiểm tra, kết hợp các biện pháp chế tài, xử phạt vi phạm hành chính.