Thách thức và cơ hội cho ngành Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Việt Nam đang trong xu hướng tái cấu trúc nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ phát triển chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu để từng bước nâng cao chất lượng nền kinh tế, góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Thực tế đó đặt ra cho ngành công nghiệp nói chung và ngành công nghiệp hỗ trợ (CNHT)Việt Nam nói riêng nhiều cơ hội và thách thức.

Tạp chí Vietnam Business Forum xin giới thiệu bài viết của TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Nhiều thách thức

Theo thống kê, năm 2010 nhập siêu của Việt Nam với Trung Quốc là 12,7 tỉ USD, nhóm hàng hoá phục vụ sản xuất chiếm từ 55 - 60%, còn nhóm máy móc thiết bị chiếm từ 22-25%. Như vậy, các sản phẩm của ngành CNHT Việt Nam nhập siêu chiếm một tỷ lệ khá lớn và ngành công nghiệp này đang đứng trước rất nhiều khó khăn.

Thứ nhất là Ngành CNHT Việt Nam còn yếu kém. Theo ước tính của Bộ Công nghiệp, ngành CNHT hiện lệ thuộc đến gần 80% vào nguồn nguyên liệu, phụ tùng, linh kiện nhập khẩu, tỉ lệ nội địa hoá ngành ô tô 5-10%, phụ tùng xe máy 40-70%. Nếu ngành này không phát triển thì các công ty FDI lớn, chuyên về sản xuất, lắp ráp không tìm được nguồn cung ứng tại chỗ sẽ bỏ đi.

Thứ hai, các nhà cung cấp linh kiện phụ tùng cho các công ty nước ngoài chủ yếu là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, Việt Nam có rất ít thông tin liên kết công nghiệp hỗ trợ, cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp CNHT.

Ngoài ra, còn có khoảng cách khá lớn về tiêu chuẩn chất lượng giữa các nhà doanh nghiệp trong và ngoài nước. Và quan trọng hơn là ngành CNHT Việt Nam chưa tạo nên chuỗi giá trị thông qua việc liên kết doanh nghiệp, kể cả sử dụng các dịch vụ tài chính và phi tài chính để khai thác lợi thế cạnh tranh.

Thực tế 6 tháng đầu năm 2011cho thấy, ngành dệt may, ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, theo Vitas, trong khi kim ngạch xuất khẩu đạt 6,16 tỉ USD thì ngành này đã chi khoảng 5,76 tỉ USD cho nhập khẩu nguyên phụ liệu, trong đó gần 1,76 tỉ USD nhập nguyên phụ liệu phục vụ thị trường nội địa và khoảng 4 tỉ USD cho thị trường xuất khẩu. Rõ ràng là ngành CNHT Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu và đang đứng trước rất nhiều khó khăn, đặc biệt khi phải cạnh tranh với nước ngoài.

Và không ít những cơ hội

Mặc dù vậy nhưng CNHT Việt Nam vẫn có không ít cơ hội để phát triển. Đó là việc hàng loạt các tập toàn lớn của nước ngoài đã thiết lập các cơ sở sản xuất, lắp ráp ở Việt Nam mong muốn tìm các nhà cung ứng linh kiện, phụ tùng, cụm linh kiện để giảm rủi ro vận chuyển, chi phí... Các DN Nhật Bản rất muốn mua các sản phẩm, linh kiện do VN sản xuất. Điều này sẽ là động lực thúc đẩy ngành CNHT Việt Nam phát triển.

Trong Diễn đàn Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản lần thứ 3 có nhấn mạnh “làn sóng” các doanh nghiệp Nhật Bản, kể cả công nghiệp chế tạo lẫn CNHT đang tìm cơ hội đầu tư và hợp tác tại Việt Nam. Sự có mặt của các doanh nghiệp CNHT Nhật Bản tại Việt Nam là cơ hội để các doanh nghiệp trong nước tạo ra sự liên kết, từ đó có thể nhận chuyển giao công nghệ và hợp tác đào tạo nguồn nhân lực.

Đặc biệt, Việt Nam đang tham gia vào chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị toàn cầu. Khi doanh nghiệp Việt Nam cung cấp sản phẩm cho một tập đoàn đa quốc gia thì có thể cung ứng sản phẩm đó trên phạm vi toàn cầu, tham gia vào chuỗi cung ứng của tập đoàn đó. Đây là cơ hội tốt cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Việt Nam.

Ngoài ra, để phát triển ngành CNHT, các doanh nghiêp, các tổ chức và các tập đoàn đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo chuyên đề trao đổi nhằm tìm ra các giải pháp và cơ hội mới cho ngành này. VCCI đã có những hoạt động phối hợp với JICA, JETRO, JERI nhằm xúc tiến phát triển CNHT ở Việt Nam, phối hợp với JICA mời các chuyên gia tình nguyện vào trực tiếp hỗ trợ các doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh. Đặc biệt, hợp tác Nhật- Việt trong việc xây dựng “Chương trình hành động Phát triển Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam”.

Hiện, VCCI đang phối hợp với UNIDO triển khai các hoạt động/ dịch vụ của “Trung tâm Lập quan hệ đối tác và Phát triển thầu phụ Công nghiệp Việt Nam – SPX Vietnam”. Trung tâm này tạo cơ hội cho doanh nghiệp được tham gia các hoạt động đánh giá, nâng cao năng lực nhà cung cấp để kết nối với các nhà lắp ráp, các nhà thầu chính, doanh nghiệp lớn. Đây là công cụ tốt được VCCI tiếp nhận từ UNIDO cho xúc tiến phát triển CNHT ở Việt Nam.

Ngành CNHT Việt Nam đang đứng trước rất nhiều khó khăn và thách thức. Tuy nhiên, cũng có rất nhiều cơ hội đang mở ra cho ngành công nghiệp này. Đó là chiến lược phát triển kinh tế của Chính phủ, sự trợ giúp của bạn bè quốc tế… và trong tương lai ngành CNHT sẽ ngày càng phát triển xứng với tiềm năng sẵn có của Việt Nam.