Trào lưu giảm lãi suất

Thông điệp đầu tiên của tân Thống đốc ngân hàng Nhà nước (NHNN) Nguyễn Văn Bình là cắt giảm lãi suất hỗ trợ nền kinh tế, và trước những chỉ thị kiên quyết chấn chỉnh về việc thực hiện trần lãi suất, các ngân hàng (NH) lần lượt đưa ra các kế hoạch cắt giảm lãi suất. Tuy vậy, vấn đề lãi suất có thực sự giảm đáng kể trong giai đoạn này vẫn chưa được khẳng định.

Nghiêm túc với trần lãi suất

Lãi suất huy động tối đa bằng VND được NHNN quy định tại Thông tư số 02/2011/TT-NHNN ngày 3/3/2011. Nhưng sự thật là từ đó đến nay các NH đã đẩy lãi suất vào một cuộc đua tăng nóng, với lãi suất huy động thực tế lên tới 18 - 19%/năm. Và vì huy động với lãi suất cao, lãi suất đầu ra của các NH cũng được đẩy lên trên 20%/năm, thậm chí 26%/năm tại một số NH quy mô nhỏ.

Việc lách trần lãi suất bằng nhiều cách dù đã được NHNN nhiều lần chấn chỉnh, đã dẫn đến khó khăn cho cả hệ thống NH lẫn nền kinh tế. Các ngân hàng thương mại (NHTM) phải tốn thêm nhiều nhân sự, phát sinh thêm nhiều việc để hợp thức hóa việc lách lãi suất. Chuyện lãi suất thương lượng thỏa thuận với từng đối tưởng gửi tiền tiềm ẩn nguy cơ cán bộ tha hóa. Trong khi đó, các NH nhờn chính sách, coi thường chỉ đạo của cơ quan quản lý. Đằng sau tất cả là cộng đồng DN oằn lưng trả lãi suất cao trong khi nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn. Khi sản xuất bị bóp nghẹt vì người dân giảm tiêu dùng trong khi chi phí sản xuất cao, lạm phát càng rơi vào vòng xoáy khó khống chế do DN không thể đẩy mạnh sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Tuy nhiên, thông điệp lần này của tân Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình là cứng rắn, gây tác động lên toàn hệ thống. Các NH đều gần như đồng loạt giảm lãi suất huy động theo đúng quy định, chỉ còn một số trường hợp ghi nhận lách lãi suất đang được thanh tra.

Đến 8/9, thông tin từ đường dây nóng của NHNN cho thấy một số NH vẫn thực hiện lãi suất vượt trần. Tại Hà Nội, các đơn vị có dấu hiệu vi phạm gồm Agribank chi nhánh Thanh Xuân, NHTMCP Việt Nam Tín Nghĩa, NHTMCP Phương Tây. Tại Đà Nẵng, có hai đơn vị đã huy động 19% một năm là Quỹ tiết kiệm Đống Đa và chi nhánh Tín Nghĩa Bank. Chi nhánh NHTMCP Sài Gòn - Hà Nội tại Đà Nẵng áp dụng lãi suất đầu vào ở 17,5% một năm. Một số đơn vị khác bị phát hiện có dấu hiệu vi phạm là NHTMCP Sài Gòn tại Hải Phòng, NHTMCP Hàng hải tại Ninh Bình, Hội sở NH Đông Á tại TP HCM.

Đây là các trường hợp lẻ tẻ còn ghi nhận được việc huy động tiền gửi vượt trần lãi suất. Cơ quan thanh tra giám sát NHNN yêu cầu Giám đốc NHNN các tỉnh thành phải kiểm tra các giao dịch phát sinh trong hai ngày 8/9 và 9/9, báo cáo chậm nhất trong ngày 13/9. Hành động này cho thấy độ quyết liệt cắt giảm lãi suất huy động thực tế, và do đó có thể hạ nhiệt lãi suất cho vay.

Rộ các chương trình hỗ trợ lãi suất

Cùng với việc đồng loạt cắt giảm lãi suất huy động thực tế tuân thủ trần lãi suất, các NH còn đua nhau công cố các chương trình cho vay hỗ trợ nền kinh tế với lãi suất dưới 20%/năm kể từ cuối tháng 8 đến giữa tháng 9.

Maritime Bank là một trong các NH đi đầu công bố hạ lãi suất, theo đó, lãi suất ngắn hạn áp dụng với DN sản xuất tối thiểu là 17,5%, tối đa 19% mỗi năm; đối với các khoản vay trung - dài hạn là 18,5% và 20% một năm, lãi suất chiết khấu USD cũng giảm xuống còn 7,0%.

Sacombank dành 2.000 tỷ đồng để cho vay đến các DN hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu (XNK) và nông nghiệp, phát triển nông thôn với lãi suất ưu đãi từ 17 đến 19% một năm.

Từ nay đến cuối năm ABBank cũng dành hơn 1.000 tỷ đồng để tài trợ cho các DN XNK với lãi suất ưu đãi từ 18,3%. Các đối tượng khách hàng cá nhân hộ gia đình sản xuất kinh doanh cũng được ABBank giảm lãi suất 1,5%.

TienPhongBank cũng dự kiến dành 1.000 tỷ cho hệ thống DN nhỏ và vừa kinh doanh trong lĩnh vực XK, trực tiếp sản xuất, doanh nghiệp điện tử viễn thông, điện máy, tin học, công nghệ cao… lãi suất ưu đãi 17% - 19%/năm. Lĩnh vực nông thôn được giảm 0,5% lãi suất so với mặt bằng chung.

Không chậm chân trong các kế hoạch cắt giảm lãi suất, hàng loạt tên tuổi như VPBank, Eximbank, NamABank, TrustBank, SeaBank...đưa các mức lãi suất xuống 17 – 19%/năm áp dụng cho vay nông nghiệp và XNK trong khoảng thời gian từ nay đến cuối năm.

Đối với các NHTM quốc doanh và NHTMCP quy mô lớn, cắt giảm lãi suất còn có quy mô lớn hơn. Tại Agribank mặt bằng lãi suất cho vay sản xuất kinh doanh sẽ không quá 19% một năm, áp dụng kể từ ngày 12/9; Lãi suất cho vay ngắn hạn từ 17% đến 19% một năm. Hộ sản xuất nông, lâm, ngư, diêm nghiệp được ưu đãi lãi suất, tối thiểu là 17%, còn các đối tượng khác, thấp nhất là 18%.

Vietcombank đi tiên phong với chi nhánh Đà Nẵng khi tập trung cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ có nhu cầu vay sản xuất với lãi suất 17% một năm đối với kỳ hạn dưới 1 năm. Vietcombank khẳng định sẽ dành nhiều ưu đãi và lãi suất cho các DN vay xuất khẩu, nông nghiệp nông thôn với lãi suất chỉ 16% mỗi năm.

Các chương trình cắt giảm lãi suất cho vay của hệ thống NH đang tạo hiệu ứng tích cực, ngoài ý nghĩa chặn đứng cuộc đua lãi suất, các NH còn chia sẻ khó khăn với nền kinh tế. Tuy nhiên, điều dễ nhận thấy là các chương trình cắt giảm lãi suất hầu như mới dành cho khu vực DN XNK và khu vực nông thôn với các kỳ hạn ngắn. Cộng đồng DN nói chung vẫn hy vọng lãi suất sẽ tiếp tục xu hướng cắt giảm để giảm chi phí tài chính, hỗ trợ sản xuất phục hồi.

Lê Minh