Cơ hội phát triển của kinh tế Việt Nam

Trong hoàn cảnh nền kinh tế thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang đứng trước những khó khăn, thách thức thì liệu việc đưa ra một gói kích thích kinh tế mới như năm 2008 có thật sự là cần thiết?! Đây là câu hỏi đã được các chuyên gia kinh tế thảo luận sôi nổi sôi nổi tại Hội thảo Triển vọng kinh tế thế giới và chính sách ứng phó của Việt Nam vừa mới được tổ chức.

Hội thảo là cơ hội để các chuyên gia kinh tế ngồi lại với nhau nhằm đưa ra những khuyến nghị chính sách giúp cho các cơ quan quản lý tham khảo trong quá trình hoạch định chính sách ứng phó với các rủi ro từ kinh tế thế giới trong năm 2012 và các năm tiếp theo.

Áp lực tái cấu trúc nền kinh tế

Kinh tế thế giới suy giảm mạnh, thậm chí có thể rơi vào suy thoái, điều này khiến cho hàng hóa của Việt Nam xuất khẩu sang các nước phát triển giảm, nguồn vốn từ bên ngoài suy giảm, những tác động của nền kinh tế thế giới đến Việt Nam đang ngày càng rõ rệt. Trong khi đó, theo Phó thủ tướng Chính phủ Vũ Văn Ninh, lạm phát và lãi suất cao đã ảnh hướng tới sản xuất kinh doanh của nhiều doanh nghiệp, ảnh hưởng tới lòng tin của doanh nghiệp, người dân. Cùng với đó, tỷ giá chưa ổn định, nhập siêu vẫn gia tăng, dự trữ ngoại hối mỏng, tình hình chính sách tài khóa… vẫn là những vấn đề đang quan tâm trong ngắn hạn.

Những khó khăn của nền kinh tế được phản ánh qua con số 48.700 doanh nghiệp bị phá sản, đóng cửa từ đầu năm đến nay, sức cạnh tranh ngày càng lớn bên cạnh đó là những rủi ro khi tham gia thị trường của các doanh nghiệp nhỏ đang trở thành thách thức cho sự phát triển nền kinh tế. Bối cảnh kinh tế khó khăn là cơ hội để Việt Nam nhìn nhận lại mô hình tăng trưởng cho năm 2012 và 5 năm tiếp theo.

Tiến sĩ Deepak Misha, chuyên gia kinh tế của WB Việt Nam lại quan ngại “Dường như Chính phủ cũng có lưỡng lự trong việc đưa ra một chính sách dứt khoát”. Theo vị chuyên gia này, Việt Nam đã phải trải qua những bất ổn về kinh tế vĩ mô mang tính chất chu kỳ, về căn bản bị ảnh hưởng bởi các yếu tố mang tính cơ cấu. Những giải pháp trong thời gian qua mới chỉ giải quyết được những triệu chứng, mang tính ngắn hạn chứ chưa chạm tới bản chất và dài hạn. cung cấp giải pháp “đầu vào” cho Chính phủ Việt Nam nhằm giải quyết căn bản cơ cấu của nền kinh tế, tiến sĩ Deepak Misha đề xuất: Việc áp dụng Nghị quyết 11 cần nhấn mạnh hơn việc sử dụng chính sách tài khóa, cần phát huy hơn chứ không chỉ tập trung vào chính sách tiền tệ. Cụ thể là cần đẩy mạnh hơn minh bạch ngân sách nhà nước. Chính phủ Việt nam cũng cần có chính sách tài khóa trung hạn từ 3- 5 năm, phù hợp với đầu tư công hiệu quả và tầm nhìn của tăng trưởng GDP.

Trong khi đó, không bàn giải pháp cụ thể, Tiến sĩ Lê Xuân Bá, Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, thẳng thắn: “Nhiều người đặt câu hỏi phải tái cơ cấu nền kinh tế, đổi mới nền tăng trưởng phải bắt đầu chính từ…cái đầu. Nếu cái đầu không thay đổi, bám riệt vào tư duy cũ, quan điểm cũ sẽ không đổi mới được mô hình tăng trưởng”.

Kiên quyết bán những doanh nghiệp nhà nước thua lỗ

Nghị quyết Trung ương 3 mới đây cũng đã xác định rõ cải cách doanh nghiệp nhà nước và đầu tư công là hai trong 3 trọng tâm của tái cấu trúc nền kinh tế. Đây cũng là vấn đề được các chuyên gia đưa ra bàn luận sôi nổi, theo các chuyên gia kinh tế, giải quyết tốt vấn đề này được xem là định hướng cho nền kinh tế Việt Nam trước các khó khăn nội tại.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Trần Xuân Giá cho rằng, hiện khả năng trả nợ của Việt Nam rất thấp, nhất thiết phải đưa ra được kế sách để nâng được khả năng trả nợ của Việt Nam. Hiện tỷ lệ nợ công/GDP của Việt Nam đã lên tới 50%, nhưng nếu để con số này lên tới 70% thì chắc chắn chúng ta sẽ phá sản”- ông Giá quả quyết và đề xuất kế sách mạnh để sàng lọc lại đầu tư công, từ đó sàng lọc chính các doanh nghiệp nhà nước đang đầu tư quá tràn lan, dàn trải vào các dự án không hiệu quả. “Với các dự án đầu tư không hiệu quả thì kiên quyết cắt bỏ, thậm chí là bán đứt, bán rẻ để thu tiền về. Chứ đừng “đẻ” thêm các dự án mà vài năm tới chúng ta lại phải ngồi bàn và tìm nguyên nhân vì sao không thể nào trả được nợ. Cái gì Nhà nước làm tốt thì để nhà nước làm, tư nhận làm tốt thì để tư nhân làm, Nhà nước chỉ nên đề ra tiêu chí để thực hiện”- ông Giá quả quyết và đề xuất giải pháp mạnh tay để sàng lọc doanh nghiệp nhà nước: Thứ nhất, cấu trúc đầu ra, đừng để đẻ ra các doanh nghiệp nhà nước, dự án. Nếu không xả rác rồi lại bàn cách quét rác thì rất mệt mỏi. Thứ 2, tôi đề nghị Nhà nước nên bán, bán đứt, thậm chí bán lỗ các dự án đang dở dang mà thấy rằng tư nhân làm tốt hơn để lấy tiền làm những việc cần thiết khác.

Đa số các ý kiến tại Hội thảo đều đồng tình với ý kiến của ông Trần Xuân Giá. Ông Nguyễn Xuân Thành, Giảng dạy kinh tế tại Fulbright đồng tình: "Đối với các dự án đó, kể cả triển khai rồi, nếu bán phải bán, nếu không cũng phải cắt. Vì nợ công trên GDP vẫn cao. Nếu trước mắt chúng ta không giảm, để đảm bảo không ảnh hưởng khả năng trả nợ sau này phải cắt".

Tiến sĩ. Lê Xuân Bá cũng cho rằng, quan trọng nhất là phải xác định đầy đủ chức năng nhiệm vụ nhà nước trong nền kinh tế thị trường là gì? “Nếu tư duy theo kiểu Nhà nước làm tất cả, kinh doanh kiếm lời thì không có chuyện bán dự án, bởi có bán cũng chẳng ai mua doanh nghiệp nhà nước cả”- ông Bá nói.

Tuy nhiên, bà Victoria Kwawa- Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam lưu ý, có những dự án mang tính xã hội, có ý nghĩa lớn với kinh tế xã hội, còn những dự án mang tính thương mại chỉ có hiệu quả về tài chính. Vì thế, bà Kwawa nhấn mạnh, việc bán các dự án mà căn cứ theo tiêu chí phải nhìn thấy nguồn thu là chưa hợp lý. “Không nên đánh đồng chung tất cả các doanh nghiệp nhà nước vào cùng một rọ. Cần phải tách bạch nhiệm vụ của doanh nghiệp nhà nước là kinh doanh hay xã hội. Nếu là kinh doanh thuần túy mà thua lỗ thì nên bán càng sớm càng tốt, để không cản trở tới phát triển kinh tế và thay đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam”- Bà Kwakwa góp ý.

Đình Thanh