Bảo vệ sở hữu trí tuệ: Hiệu quả chưa như mong đợi ?

Các hành vi làm giả, nhập khẩu hàng giả, hàng nhái vi phạm bản quyền diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp gây nhiều khó khăn, thách thức cho cơ quan hải quan nói riêng và các lực lượng thực thi quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) nói chung. Mặc dù lực lượng kiểm soát hải quan đã nỗ lực rất nhiều để ngăn chặn vấn nạn này, nhưng hiệu quả thu được chưa như mong đợi!

Thủ đoạn tinh vi

Do sự chênh lệch về giá cả, siêu lợi nhuận, của hàng giả, hàng nhái, có khi lên đến cả trăm lần, nên nhiều đối tượng đã lợi dụng sự thông thoáng trong quy trình thủ tục hải quan để đưa hàng hóa không có nhãn mác vào nội địa, sau đó gắn nhãn mác của các hãng nổi tiếng để tiêu thụ.Theo Đội trưởng Đội kiểm soát bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (Đội 4)-Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan Nguyễn Văn Thủy cho biết, hàng giả, hàng nhái ngày càng được làm giả tinh vi hơn, cao cấp hơn từ chất lượng đến hình thức, kiểu dáng công nghiệp, khiến việc nhận biết, phát hiện bằng mắt thường của cơ quan chức năng rất khó khăn. Tội phạm về hàng giả, xâm phạm SHTT trong lĩnh vực hải quan với những phương thức, thủ đoạn khó kiểm soát như: đặt hàng không nhãn mác, sản xuất tại Trung Quốc sau đó đưa vào nội địa, gắn nhãn mác; Nhập khẩu linh kiện bán thành phẩm vào Việt Nam qua các làng nghề chế tác, gia công rồi gắn bao bì nhãn mác mới và đưa vào tiêu thụ ở thị trường nội địa. Lợi dụng các hình thức xuất nhập khẩu như: tạm nhập-tái xuất, tạm xuất-tái nhập, hàng hóa cư dân biên giới, hàng quá cảnh, hàng hóa xuất nhập kho ngoại quan, hàng nhập vào khu thương mại, khu kinh tế cửa khẩu; gian lận trong khai báo như khai báo sai về tên hàng, xuất xứ, phẩm chất, số lượng, để lẫn hàng thật và hàng giả, hàng mới và hàng đã qua sử dụng…

Còn nhiều thách thức

Ông Nguyễn Văn Thủy cho biết, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 44/2011/TT- BTC hướng dẫn công tác chống hàng giả và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) trong lĩnh vực hải quan, bảo vệ lợi tích của doanh nghiệp (DN) sản xuất kinh doanh chính đáng, có hiệu lực kể từ tháng 5/2011. Tuy nhiên, theo phản ánh của lực lượng hải quan, công tác thực thi bảo vệ SHTT chưa được như mong đợi, do thiếu sự phối hợp từ DN.

Kiến thức về lĩnh vực SHTT của một số DN còn hạn chế, dẫn đến việc yêu cầu cơ quan hải quan bảo vệ không chính xác, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của các DN khác. Một số DN còn có tư tưởng coi việc bảo vệ quyền SHTT là trách nhiệm của cơ quan hải quan.... Trong nhiều trường hợp, cơ quan hải quan phát hiện được hàng giả, thông báo cho DN để phối hợp giải quyết, nhưng DN không nặm mà với việc bảo vệ quyền SHTT chính đáng của mình. Đến nay, toàn ngành Hải quan mới tiếp nhận và chấp nhận giám sát SHTT tại biên giới đối với gần 230 đối tượng quyền SHTT (nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, chỉ dẫn địa lý); từ 1/1/2011, đến nay, mới tiếp nhận 44 đơn yêu cầu giám sát SHTT. Hơn nữa, việc xử lý hàng hóa vi phạm SHTT còn rườn rà, nhiêu khê, khiến các lực lượng thực thi SHTT, kiểm soát hải quan cũng ái ngại.

Theo quy định của pháp luật thì sau khi phát hiện, bắt giữ được hàng hóa có dấu hiệu nghi ngờ là hàng giả, hàng vi phạm SHTT, cơ quan hải quan phải tiến hành việc xác định tình trạng vi phạm của hàng hóa đó. Quyết định xử lý chỉ được ban hành khi đã có cơ sở xác định là hàng thật hay hàng giả.

Phản ánh của Hải quan Quảng Ninh cho thấy, hầu hết các trường hợp phát hiện, bắt giữ hàng hóa có nghi ngờ là hàng giả, vi phạm SHTT đều phải dựa vào kết quả kiểm tra, xác định thực tế của chủ sở hữu quyền SHTT. Hiện nay, dầu nhờn giả các nhãn hiệu Honda, Castrol, Yamaha… đang là một mặt hàng trọng điểm nhập lậu từ Trung Quốc về Việt Nam qua khu vực biên giới thành phố Móng Cái. Do đây là loại hàng có chứa hóa chất nguy hại với môi trường nên, chỉ có những nhà máy, cơ sở đủ điều kiện mới có thể tiêu hủy được.

Tuy nhiên, khi phát hiện, bắt giữ được lô hàng giả, hàng nhái, chủ sở hữu quyền SHTT thường thờ ơ, không nhiệt tình hợp tác với cơ quan hải quan. Trong khi đó, hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh chưa có cơ sở xử lý chất thải nguy hại, vì vậy khi xử lí các lô hàng dầu nhờn giả bị bắt giữ, Hải quan Quảng Ninh phải tiến hành ký hợp đồng, thuê một cơ sở đóng tại TP.Hải Phòng tiêu hủy, dẫn đến kinh phí cho việc xử lý lớn (thêm chi phí thuê vận chuyển và thuê tiêu hủy).Theo ông Nguyễn Văn Thủy, để bắt giữ được những lô hàng có số lượng và giá trị lớn, lực lượng kiểm soát hải quan thường phải áp dụng nhiều biện pháp trinh sát, dựa vào nguồn tin báo từ cơ sở, chi phí mua tin, chi phí vận chuyển, bảo quản, giám định, kiểm tra chất lượng, tiêu hủy… là rất lớn. Tuy nhiên, do hàng vi phạm SHTT không bán được và không có nguồn hỗ trợ từ các chủ sở hữu quyền nên vấn đề kinh phí kiểm soát trong việc bắt giữ và xử lý các vụ hàng giả, hàng vi phạm SHTT rất eo hẹp, khó khăn.

Điều này cũng làm hạn chế động lực và tính hiệu quả trong công việc.

Hương Ly – Trịnh Hải