Thiếu “nhạc trưởng” trong qui hoạch hạ tầng

Tại Hội nghị tổng kết 20 năm xây dựng và phát triển Khu công nghiệp, Khu chế xuất, Khu kinh tế ở VN được tổ chức mới đây tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch - đầu tư (KH- ĐT) Bùi Quang Vinh đã chia sẻ cùng báo giới: Khi công tác quy hoạch vẫn còn theo kiểu “mạnh ai nấy làm” thì hậu quả đương nhiên là hạ tầng không đồng bộ - ông Vinh cho biết. Nguyễn Thanh ghi.

Thưa Bộ trưởng, đầu tư hạ tầng của VN chưa đồng bộ là một thực tế mọi người đều nhìn thấy ?

Vừa qua, trong đề án xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ hiện đại trình ra Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 4 đã có đánh giá về vấn đề này. Theo ý kiến của tôi hiện có một thực tế là bên đường bộ làm về đường bộ, đường sắt làm phần đường sắt, hàng không chỉ lo phần hàng không... Tư vấn được đặt hàng dự án nào thì làm dự án ấy. Vì thế có tình trạng hệ thống kết nối kết cấu hạ tầng kém. Sân bay, cảng biển, đường ra vào cảng và hệ thống đường cao tốc, đường thủy dẫn nối không hòa nhập với nhau.

Thưa Bộ trưởng, có quan điểm cho rằng, thực tế “thay đổi nhanh như quy hoạch” là do “tư duy nhiệm kỳ” . Vậy, quan điểm của Bộ trưởng ?

Các quy hoạch ở ta hay phải thay đổi, việc này nói thẳng ra là do kinh nghiệm, trình độ và tầm nhìn làm quy hoạch của ta còn kém. Lấy ví dụ về công tác quy hoạch của người Pháp, khi cùng họ làm quy hoạch Sa Pa, tôi học được ở họ nhiều điều về quy trình làm quy hoạch và thấy cách làm của họ rất khác với VN. Quy hoạch của họ đề ra các khung lớn, không đi vào các vấn đề quá chi tiết cụ thể. Đọc quy hoạch của họ có thể hình dung sắp tới sẽ phải làm gì, nhưng vẫn dành ra các khoản chủ động cho các dự án cụ thể. Quy hoạch của họ có thể ổn định cả trăm năm. Hiện nay chúng ta quy hoạch chỉ khoảng năm năm cho sửa một lần. VN cần học tập nghiêm túc quy trình làm quy hoạch của các nước thay vì cách làm quy hoạch như hiện nay.

Về tư duy nhiệm kỳ, có thể có lãnh đạo muốn đặt dấu ấn gì đó trong nhiệm kỳ của mình nên làm mà không tính đến cái lâu dài. Hiện tượng này không phải không có. Tuy nhiên, rõ ràng mỗi người muốn làm một số việc trong nhiệm kỳ như đã hoạch định trong kế hoạch của mình thì cũng phải làm theo khung chung chiến lược 10-20 năm. Như vậy, nếu công trình được hoàn thành thì cũng sẽ phát huy tác dụng tốt. Vấn đề là phải tránh tư duy vì cá nhân.

Tuy nhiên, cũng phải nhận diện một nguyên nhân nữa để phòng tránh hạ tầng dàn trải là nhiều địa phương, lãnh đạo cứ muốn GDP tăng nên bằng mọi cách xin dự án, còn kết nối, hiệu quả thế nào... hậu xét, thưa Bộ trưởng ?

Đó chính là vấn đề rất lớn mà sắp tới phải tính lại trong việc xây dựng quy hoạch. Cần có quy hoạch tổng thể chung của toàn quốc chứ không xây dựng theo kiểu quy hoạch địa phương, hay quy hoạch ngành một cách cắt khúc. Địa phương chúng ta diện tích nhỏ, quy mô nhỏ, nếu để các địa phương tự làm kinh tế độc lập, không kết nối thì bản thân nó đã chia cắt, không phát huy lợi thế riêng và sự cạnh tranh có thể ảnh hưởng tới hiệu quả chung. Phải làm quy hoạch toàn quốc, xem vùng nào làm nông nghiệp, vùng nào làm công nghiệp để nghiên cứu liên kết các vùng với nhau. Vai trò tổ chức phát triển tổng thể kinh tế sẽ của trung ương, địa phương triển khai thực hiện. Mặt khác, chúng ta đang xem xét, đánh giá cán bộ địa phương theo tăng trưởng kinh tế.

Vậy, trong thời gian sắp tới theo Bộ trưởng cơ quan nào nên được giao chủ trì thẩm định các quy hoạch và nếu được giao thì Bộ KH - ĐT có đủ khả năng thẩm định không thưa Bộ trưởng ?

Hiện nay, Chính phủ đã giao Bộ KH-ĐT chủ trì soạn thảo Luật quy hoạch. Bộ KH- ĐT đang tiến hành những bước triển khai đầu tiên. Về cơ quan thẩm định quy hoạch, Bộ KH - ĐT cũng là cơ quan độc lập có thể thẩm định quy hoạch. Trong dự thảo luật, sẽ thiết kế một phương án là để bộ KH – ĐT là đầu mối thẩm định, liên kết các loại quy hoạch, tránh chồng chéo, dàn trải, lãng phí. Bộ đang là đầu mối tham mưu Chính phủ hoạch định, phân bổ vốn nên đủ khả năng xem VN có đủ nguồn lực thực hiện tổng thể các quy hoạch đã duyệt hay không.

Vậy, để tránh những dự án dở dang và khép lại câu chuyện hạ tầng không đồng bộ, chính sách sẽ phải rất mạnh. Đến bao giờ VN có chính sách này, thưa Bộ trưởng ?

Bộ KH - ĐT vừa tham mưu cho Thủ tướng ban hành chỉ thị số 1792/CT-TTg với tư tưởng thể hiện rõ cho các địa phương từ năm 2012 kiên quyết không để đầu tư dàn trải nữa. Trước đây, nhiều địa phương cứ duyệt dự án, sau đó đi tìm vốn. Vấn đề là họ không biết mình có bao nhiêu tiền nhưng cứ phê duyệt thật lớn.

Từ nay trở đi, quy định bắt buộc là muốn duyệt dự án, phải lo đủ vốn mới được ký. Trên cơ sở số vốn trung ương thông báo, nếu địa phương cân đối được số vốn còn lại thì duyệt dự án, nếu không lo đủ thì thôi. Từ nay lo đủ tiền mới làm. Ai ký dự án mà chưa có vốn khiến dở dang, kéo dài sẽ phải chịu trách nhiệm cá nhân. Tỉnh nào muốn đầu tư dự án mà trong đó có vốn Nhà nước thì sẽ phải hỏi Thủ tướng, trên cơ sở có quyết định giao vốn rồi mới làm chứ không phải cứ làm rồi chạy đi xin sau. Trước đây đã có nhưng chưa quyết liệt, lần này tôi khẳng định sẽ làm quyết liệt.

Tôi tin rằng với thay đổi chính sách như vậy, đầu tư dở dang, dàn trải sẽ không còn nữa. Đến nay, số công trình cho năm 2012 cũng đã có dấu hiệu giảm đi rõ rệt.

Điều quan trọng nữa là về mặt cơ chế sắp tới, thay vì bố trí từng năm vốn sẽ được bố trí theo kế hoạch trung hạn năm năm liền (nhiệm kỳ này còn ba năm trong kế hoạch năm năm thì sẽ bố trí ba năm). Nghĩa là Chính phủ sẽ công bố cho tất cả địa phương trong năm năm tới trung ương sẽ có bao nhiêu tiền để đầu tư, với những nguyên tắc rõ ràng và trên cơ sở quy hoạch định hướng chung của cả nước.