29 nghìn tỷ giải cứu doanh nghiệp

Bên cạnh các chính sách nới lỏng tiền tệ hạ lãi suất, Chính phủ VN đã quyết định trợ giúp trực tiếp khu vực sản xuất kinh doanh bằng gói giải cứu trị giá 29.000 tỷ đồng tập trung vào các giải pháp thuế.

Chính sách tiền tệ có dấu hiệu nới lỏng kể từ đầu năm, khi Ngân hàng Nhà nước liên tiếp hạ trần lãi suất huy động, từ 14%/năm xuống 12%/năm, và đầu tháng 5 áp dụng trần lãi suất cho vay 15%/năm với 4 nhóm khách hàng. Cơ quan này cũng phát tín hiệu nới lỏng cho vay bất động sản, cho phép NHTM được cơ cấu lại nợ đối với DN gặp khó khăn tạm thời.

Kết quả khảo sát về tình hình doanh nghiệp vừa được VCCI đưa ra cho thấy một thực tế đáng ngại. Quý I/2012 có hơn 18.700 DN thành lập mới, giảm 10,2% so với cùng kỳ. Số DN tạm nghỉ kinh doanh có thời hạn là gần 18.700. Số giải thể, phá sản và ngừng hoạt động là 10.350 DN, tăng 14,8% so với cùng kỳ. Theo VCCI, trong năm 2011 và đầu năm 2012, có đến 8,4% DN giải thể, phá sản. Doanh thu bán hàng hoá dịch vụ trong quý I/2012 giảm 7% so với cùng kỳ năm 2011. Hầu hết các ngành kinh tế đều có doanh thu giảm so với cùng kỳ. Thu thuế giảm và nợ thuế tăng. GDP quý I/2012 chỉ tăng 4% so với cùng kỳ trong khi chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 4,3% so với cùng kỳ, tồn kho tăng. DN vẫn trông đợi một giải pháp trợ giúp từ chính sách kinh tế để hỗ trợ DN vượt qua giai đoạn khủng hoảng hiện nay.

Giảm, giãn thuế

Chủ trương giải cứu DN được Chính phủ chấp thuận tại phiên họp thường kỳ tháng tư, sau đó ngày 5/5 Bộ Tài chính công bố chi tiết gói giải pháp tài khóa trị giá 29.000 tỷ đồng nhằm tháo gỡ khó khăn cho DN. Bộ tài chính đưa ra 5 nhóm giải pháp bao gồm điều hành vĩ mô, chi tiêu công, thuế - phí, điều hành giá – trợ cấp và cải cách thủ tục hành chính thuế. 5 nhóm giải pháp này hướng tới giải quyết cả vấn đề tổng cầu và tổng cung, nhằm hỗ trợ cả đầu vào lẫn đầu ra cho DN.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Vũ Thị Mai khẳng định các biện pháp hỗ trợ lần này không chỉ hướng đến các doanh nghiệp còn khỏe mà sẽ mở rộng hơn đối với toàn bộ nền kinh tế.

Bộ trưởng Văn phòng Chính phủ Vũ Đức Đam thông báo trong phiên họp báo thường kỳ ngày 4/5, nội dung cơ bản của các giải pháp sẽ nhắm tới việc giãn thuế GTGT, lui thời gian thu thuế thu nhập doanh nghiệp… đối với một số đối tượng ưu tiên, đồng thời miễn một số sắc thuế, phí khác. Đối tượng ưu tiên được xác định là doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp gia công trong lĩnh vực nông lâm, thủy sản, xây dựng, bất động sản, cơ khí vận tải thủy, sản xuất xi măng sắt thép… DN sẽ được giảm 30% thuế thu nhập DN của năm 2012. Giãn 6 tháng thuế GTGT của quý 2. Ngoài ra, Chính phủ cũng đề xuất với Hội đồng nhân dân các cấp giảm 50% tiền thuê đất của doanh nghiệp thương mại, dịch vụ hoạt động trên địa bàn trong năm 2012. Các hộ kinh doanh nhà trọ sinh viên và một số đối tượng kinh doanh khác cũng sẽ được miễn thuế khoán, thuế môn bài… Trước đây, vào năm 2009, Dn cũng được hưởng những ưu đãi thuế trong chính sách kích cầu của Chính phủ: được giảm 30% thuế thu nhập, 50% thuế VAT. Ngoài ra, người lao động cũng được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 6 tháng.

Bên cạnh giảm, giãn thuế, Chính phủ cũng tập trung vào giải pháp tác động xử lý hàng tồn kho, vấn đề sống còn của DN. Bộ Tài chính dự kiến đẩy nhanh việc phân bổ chi đầu tư xây dựng cơ bản, tăng tốc giải ngân để tiêu thụ các mặt hàng xi măng, sắt thép… Cơ quan chức năng cũng sớm thông qua việc bổ sung 1.000 tỷ đồng cho vay đầu tư kiên cố hóa kênh mương, nuôi trồng thủy sản…

Bộ tài chính tính toán, gói kích thích kinh tế lần này có trị giá khoảng 29.000 tỷ đồng. Theo tính toán, gần 16.000 tỷ đồng sẽ ở lại khu vực sản xuất kinh doanh nhờ việc giãn nộp thuế VAT quý II trong vòng 6 tháng, mỗi tháng DN được giãn thuế khoảng 4.100 tỷ đồng mà không phải chịu chi phí lãi vay và không bị phạt chậm nộp thuế. Miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế khoán đối với hộ và thuế môn bài 4.100 tỷ đồng. Giảm 50% tiền thuế đất khoảng 1.500 tỷ đồng. Riêng giải pháp lùi thời hạn thu phí bảo trì đường bộ có hiệu lực từ 1/6 đến 1/1/2013 góp vào giảm nghĩa vụ đóng phí cho doanh nghiệp khoảng 3.000-3.200 tỷ đồng. Các giải pháp liên quan đến chi tiêu khoảng 2.670 tỷ đồng.… Tuy nhiên, ngân sách sẽ chỉ giảm thu khoảng 9.000 tỷ đồng bởi sẽ được bù đắp vào cuối năm, khi hết hạn giãn thuế và bù từ dầu thô. Bộ trưởng Tài chính - Vương Đình Huệ cũng nhận định gói hỗ trợ lần này được xây dựng với tinh thần “tiền ít nhưng tác động nhiều”, chủ yếu giúp tạo vốn lưu động cho DN.

Và không chỉ có thuế

Thực tế, việc được giảm, hoãn nộp thuế sẽ tạo cho DN có thêm nguồn vốn để đầu tư vào kinh doanh. Vấn đề được đặt ra là khi có lợi ích rất có thể xảy ra những hành động trục lợi. Ai được giảm thuế, giãn nợ phụ thuộc vào sự đánh giá cơ quan thuế và các ngân hàng bởi các tiêu chí rất chung chung. Muốn thực hiện được lại phải chờ hướng dẫn và độ trễ của chính sách. Cơ chế xin cho có nguy cơ tái hiện.

Một vấn đề khác hết sức lớn chưa được đề cập trong gói giải cứu, đó là sức cầu hiện quá yếu, người dân thắt chặt chi tiêu, DN tồn kho đáng báo động và rất khó khăn để tiêu thụ đống hàng tồn kho này. Gói giải cứu dường như mới chú trọng vào vẫn đề sản xuất chưa chú ý đến câu chuyện tiêu thụ. Một khi sức mua chưa được hỗ trợ khó nói sản xuất có thể khởi sắc nhờ được tiếp thêm vốn. Khi DN không thể tiêu thụ được hàng hoá sản xuất ra, rất có thể họ dùng nguồn vốn được hỗ trợ để trả nợ, thu gọn sản xuất, thậm chí rời khỏi thị trường.

Bên cạnh những khó khăn của khu vực DN vì nguyên nhiên vật liệu tăng cao, lãi vay cao, tiêu thụ chậm. Lạm phát đã làm người dân nghèo đi nhanh chóng, thu nhập không theo kịp giá tăng, và buộc phải thắt lưng buộc bụng. Nguyên nhân này khiến TS Nguyễn Đình Ánh, Viện phó Viện Giá cả và thị trường (Bộ Tài chính), đánh giá việc giảm và giãn thuế hiện nay chỉ có thể giải quyết được một phần rất nhỏ của vấn đề trong bối cảnh tình trạng sức khỏe doanh nghiệp quá yếu. Mấu chốt hiện tại là sức mua ì ạch, cầu thấp, giá cao nên khó tiêu thụ, dẫn đến tồn kho cao.

Bởi vậy kích cầu tiêu dùng cần được đặt ra, bên cạnh việ kiểm soát lạm phát, kiểm soát các yếu tố gây tăng giá đầu vào của sản xuất như điện, than, xăng dầu… theo ông Ánh, thay vì giãn và hoãn thuế thu nhập DN, Nhà nước có thể tính đến giãn lộ trình tăng giá điện, xăng dầu. Đây là một trong những phương án hỗ trợ về giá đầu vào của doanh nghiệp – bao gồm tất cả những yếu tố trên chứ không chỉ là vốn. Một khi khống chế được giá cả đầu vào, tác động dây chuyền của nó là ổn đình giá thành sản phẩm, sản phẩm rẻ hơn sẽ kích cầu tiêu dùng. Một chính sách được chờ đợi khác, là Chính phủ sẽ hộ trợ người dân bằng việc giảm thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công.

Lê Minh