Hiện thực hóa các chính sách hỗ trợ SMEs

Gần đây nhiều chính sách ưu đãi, khuyến khích đầu tư đã được dành cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tuy nhiên, hiện chưa có một đầu mối thống nhất để thực hiện việc trợ giúp này. Xung quanh chủ đề này, Vietnam Business Forum đã có cuộc trao đổi với ông Hồ Sỹ Hùng, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư bên lề Hội thảo “Mô hình và định hướng hoạt động của cơ quan đầu mối thực hiện trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cấp tỉnh” vừa được tổ chức mới đây tại HN. Anh Phương thực hiện.

Ông có thể nói rõ hơn về sự thiếu tập trung về một đầu mối trong việc hỗ trợ khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ trong thời gian vừa qua ?

Thực tế hiện nay, rất nhiều cơ quan bộ ban ngành có chức năng hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ ở cả Trung ương lẫn địa phương. Như ở Bộ Công thương có chương trình hỗ trợ xúc tiến thương mại cho doanh nghiệp với nguồn ngân sách khá lớn được tăng từ 15 tỉ đồng lên 50 tỉ đồng trong năm 2012. Tuy nhiên nguồn kinh phí này cũng được điều chỉnh liên tục giảm trong những năm gần đây. Trong năm 2009 là 170 tỉ đồng, 120 tỉ đồng năm 2010, và 55 tỉ đồng trong năm 2011. Ngoài ra, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng có quỹ hỗ trợ ứng dụng khoa học công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có chương trình trọng điểm quốc gia hỗ trợ ngành như: bảo hiểm nông nghiệp, chính sách tam nông.v.v... Tuy nhiên, trong thực tế triển khai hỗ trợ đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các cơ quan trên vẫn chưa thể hiện được vai trò đầu mối dẫn dắt, thiếu tính liên kết. Dẫn đến hiệu quả của các nguồn hỗ trợ chưa thực sự đến được với doanh nghiệp. Từ thực tiễn trên, Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận thấy đã đến lúc cần lên tiếng với Chính phủ để xây dựng một chiến lược chương trình hoạt động nhằm tập hợp mọi nguồn lực về một đầu mối tăng hiệu quả sử dụng đồng vốn của nhà nước.

Vốn luôn là cứu cánh cho doanh nghiệp, vậy đồng vốn lúc này đã đến tay doanh nghiệp vừa và nhỏ ra sao, thưa ông ?

Qua đánh giá, thời gian qua hệ thống cơ quan chức năng trợ giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa còn bộc lộ nhiều điểm yếu về nguồn lực, kinh phí thực hiện. Nếu ở các cơ quan Trung ương, mới chỉ tập trung vào xây dựng các cơ chế chính sách, giải pháp phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ thì ở địa phương các chính sách hỗ trợ lãi suất và bảo lãnh cho vay vẫn còn chậm triển khai với đồng vốn ít ỏi. Theo khảo sát của Cục phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, vốn chủ sở hữu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu nguồn vốn của các doanh nghiệp vừa và nhỏ với 72,3%, tiếp sau là vốn tín dụng ngân hàng 11,44%, tín dụng thương mại 11,32%, vốn vay cá nhân 4,37%.

Một khó khăn khác của các doanh nghiệp vừa và nhỏ là rất khó tiếp cận nguồn vốn vay. Bởi ngân hàng luôn đòi hỏi phải doanh nghiệp khi vay vốn phải có tài sản thế chấp. Trong khi hầu hết các doanh nghiệp nhỏ và vừa nguồn vốn chủ sở hữu mỏng, nhà xưởng cơ sở vật chất còn hạn chế. Do đó, rất khó tạo được lòng tin từ phía các ngân hàng để được cấp vốn vay. Không có vốn cơ hội đầu tư, sản xuất mất đi dẫn đến đình trệ, phá sản. Đó là chưa kể tới ngay đến những doanh nghiệp đủ điều kiện vay vốn, thì thủ tục xét duyệt còn chậm, phức tạp làm mất nhiều cơ hội kinh doanh. Vòng luẩn quẩn, thiếu vốn, chậm sản xuất một lần nữa đeo đẳng các doanh nghiệp này.

Vậy theo ông, trong bối cảnh hiện nay có bao nhiều doanh nghiệp đã thực sự tiếp cận được nguồn vốn vay ưu đãi ?

Theo điều tra của Cục Phát triển doanh nghiệp, cũng như một số cơ quan hữu quan khác, trong năm 2011 chỉ có khoảng 1/3 số doanh nghiệp nhỏ và vừa trên cả nước tiếp cận được nguồn vốn vay từ các ngân hàng. Và cũng theo đó, có khoảng 5-10% số doanh nghiệp thực sự vay được vốn từ ngân hàng. Con số này còn khá khiêm tốn, bởi lý do phần lớn nhiều doanh nghiệp dù đáp ứng đầy đủ các điều kiện để vay vốn, song cũng không thể vay, do mức lãi suất ngân hàng vượt quá khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Để tạo điều kiện hơn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chính phủ VN cũng ban hành nhiều chính sách ưu đãi đặc thù, ông đánh giá các chính sách này ra sao ?

Đúng là để khắc phục và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ. Một trong số đó là Quyết định định 03/2011/QĐ-TTg về Quy chế Bảo lãnh cho DNNVV vay vốn, giao Ngân hàng Phát triển Việt Nam hỗ trợ bảo lãnh DNNVV vay vốn ở các ngân hàng thương mại. Theo đó, DN sẽ được hỗ trợ cả về giải pháp lẫn kinh phí thực hiện dự án. Tuy nhiên, trên thực tế, có đến 80% doanh nghiệp khi được hỏi nói không nắm được chính sách và chương trình hỗ trợ vốn cho DNNVV thông qua việc thành lập quỹ tín dụng. Ngoài ra, mục đích của quỹ muốn 63 tỉnh thành hình thành quỹ, thì thực tế mới có 13 quỹ được thành lập và đa phần các quỹ này hoạt động chưa thực sự hiệu quả bởi do nguồn ngân sách hạn hẹp, khó huy động vốn.

Vậy trong thời gian tới, Cục sẽ có những biện pháp nào làm tăng sức khỏe của các doanh nghiệp nhỏ và vừa VN ?

Về phía Cục Phát triển doanh nghiệp, trước mắt cục sẽ hoàn thiện hơn nữa về khung pháp lý, chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Đặc biệt, cục sẽ sớm triển khai khai việc thành lập Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích NHTM tăng mức dư nợ tín dụng cho các DNNVV và ban hành Quy chế thành lập, tổ chức và hoạt động của Quỹ cho DNNVV.

Cục cũng khuyến khích các doanh nghiệp nên đầu tư nhiều vào hoạt động khoa học công nghệ. Ngoài ra, Cục cũng sẽ triển khai các hoạt động trợ giúp đào tạo bồi dưỡng nguồn nhân lực cho doanh nghiệp, tiếp tục hoàn thiện và hiện đại hóa hệ thống thông tin thị trường lao động, cơ sở dữ liệu quốc gia về thị trường lao động (2011- 2015).