FTA Việt Nam – EU: Cơ hội xen lẫn thách thức

VCCI – HCM mới đây đã phối hợp với Phái đoàn EU tại Việt Nam tổ chức “Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - EU”. Đây là sự kiện thường niên được tổ chức nhằm tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau giữa các cộng đồng doanh nghiệp hai bên, giúp các doanh nghiệp và các hiệp hội ngành nghề Việt Nam cập nhật về môi trường kinh doanh và quan hệ thương mại và đầu tư song phương Việt Nam. Đặc biệt trong bối cảnh các nhà đàm phán Việt Nam - EU đang khởi động vòng đàm phán Hiệp định thương mại tự do FTA thì Diễn đàn lần này là cầu nối quan trọng để doanh nghiệp hai bên mở ra những cơ hội hợp tác mới.

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1990, nhất là từ khi ký Hiệp định khung về hợp tác năm 1995, quan hệ giữa Việt Nam và EU đã có sự phát triển tốt đẹp trên nhiều lĩnh vực. EU hiện trở thành một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam. Trong vòng 11 năm (2000 – 2011), kim ngạch thương mại Việt Nam – EU đã tăng 5,9 lần, từ mức 4,1 tỷ USD năm 2000 lên 24,29 tỷ USD năm 2011; trong đó xuất khẩu của Việt Nam vào EU tăng 5,9 lần lên 16,5 tỷ USD và nhập khẩu của Việt Nam từ EU tăng 5,9 lần lên 7,74 tỷ USD. 3 tháng đầu năm 2012, xuất khẩu Việt Nam vào EU đạt 4,34 tỷ USD, tăng 25%; nhập khẩu từ EU đạt 1,8 tỷ USD, tăng 18%. Tuy nhiên theo ông Jean Jacques Bouflet - Tham tán Công sứ EU tại Việt Nam, các doanh nghiệp Việt Nam chưa tận dụng tốt các chính sách hỗ trợ, giảm thuế nên hàng hóa nhập khẩu vào EU hiện vẫn còn gặp nhiều thách thức và rào cản.

Giám đốc VCCI – HCM – ông Võ Tân Thành cho biết các nhà đàm phán cùng các cơ quan hữu quan của Việt Nam và EU đã hoàn tất khâu chuẩn bị cho vòng đàm phán FTA Việt Nam - EU và khi hiệp định được ký kết sẽ nâng tầm quan hệ thương mại và đầu tư song phương, tạo khuôn khổ hợp tác và giúp cho việc tiên liệu cơ hội và thách thức trong việc xây dựng chiến lược tiếp cận thị trường của mỗi doanh nghiệp có định hướng rõ ràng hơn.

Trong những năm gần đây chính sách của EU đối với Việt Nam dù đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn kém ưu đãi hơn chính sách nước ACP, các nước chậm phát triển (những quốc gia nhận GSP với mức thuế 0% với hầu hết mặt hàng). Hiện EU đã ký FTA nhưng chưa có hiệu lực với Hàn Quốc, Chile, Mexico và nhóm nước ở Carribe. Chỉ mới có ba hiệp định FTA của EU với Colombia, Peru và nhóm nước ở Trung Mỹ là đã có hiệu lực. EU hiện đang đàm phán FTA với các nước Ukraine, Canada, khối Mercosure, nhóm nước Vùng Vịnh, Ấn Độ, Singapore và Malaysia. Các nước EU đang cân nhắc đàm phán gồm Nga, Nhật Bản, một số nước Đông Âu. so với các nước ASEAN, EU vẫn dành nhiều ưu đãi cho 5 nước phát triển nhất ASEAN là (Singapore, Thái lan, Indonesia, Malaysia và Philippin - những nước được EU công nhận là có nền kinh tế thị trường ). Nói về cơ hội từ FTA, ông Trần Ngọc Quân - Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Âu, Bộ Công Thương cho biết sẽ hạ thấp thuế quan của EU, đặc biệt là những lĩnh vực chủ chốt như dệt may, thủy sản, da giày; đồng thời hạ thấp thuế quan của Việt Nam, theo đó Việt Nam nhập khẩu từ EU với giá rẻ hơn; nhập khẩu các dịch vụ chất lượng cao của EU dường như có thể giúp nền kinh tế địa phương tăng khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Theo các chuyên gia, do Việt Nam xuất khẩu vào EU chủ yếu là các sản phẩm thô, hàng hóa thựcphẩm như rau quả, thủy sản…. nên sẽ gặp khó khăn theo hướng liên hoàn, nếu một vài sản phẩm không đáp ứng được yêu cầu về an toàn thực phẩm sẽ ảnh hưởng dây chuyền tới hàng loạt sản phẩm khác. EU đưa ra các yêu cầu kỹ thuật, vệ sinh và chất lượng sản phẩm rất cao, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể đáp ứng và đưa hàng vào EU. Ví dụ, với thủy sản, nhiều yêu cầu dư lượng thậm chí một vài phòng xét nghiệm cũng không thực hiện được và hàng năm EU phải duyệt danh sách doanh nghiệp được phép xuất khẩu thủy sản vào EU.

Khi kí kết FTA thì các ngành dịch vụ của VN sẽ là lĩnh vực gặp nhiều thách thức nhất vì EU vốn có ưu thế về cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên bên cạnh thách thức vẫn tiềm tàng nhiều cơ hội, đặc biệt các ngành sản xuất sẽ hưởng lợi từ sự cạnh tranh trong ngành dịch vụ, hậu cần. Trong thương mại tương lai, hậu cần sẽ có vai trò lớn trong việc cải thiện khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất. Đàm phán sẽ trên cơ sở WTO. Hiện tại bản chào của Việt Nam trong WTO tương đối mở, thậm chí mở hơn yêu cầu thị trường hiện tại về dịch vụ của EU trong một số lĩnh vực. Nếu doanh nghiệp Việt Nam mạnh dạn có thể thăm dò khai thác thị trường dịch vụ tại EU trên những lĩnh vực ưu thế của Việt Nam như xuất khẩu lao động, cung ứng dịch vụ y tá, hộ lý…

Khi tiến hành ký kết FTA Việt Nam - EU, cả doanh nghiệp Việt Nam và EU sẽ đạt được những lợi ích riêng. Tuy nhiên cũng sẽ vấp phải những tác động chung, những bất lợi về cạnh tranh, chia sẻ thị trường khi giảm thuế. Theo ông Quân, cơ hội hay thách thức nhiều hơn từ FTA, cốt lõi của vấn đề phụ thuộc nhiều vào sự chủ động và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Do đó các doanh nghiệp Việt Nam cần có một sự chuẩn bị, lộ trình thích hợp trước khi tiến hành ký kết FTA Việt Nam - EU.

Về cơ bản, trong dài hạn, Việt Nam sẽ có cơ hội trong FTA với EU thông qua cơ cấu kinh tế bổ sung cho nhau; vị thế của Việt Nam sẽ được cải thiện khi chuyển từ ưu đãi sang đối tác. Đặc biệt là triển vọng thương mại tự do liên khu vực ASEAN – EU, nơi vốn, hàng hoá được tự do lưu thông. Tuy nhiên về ngắn hạn, yếu tố thuận lợi bên ngoài vẫn chưa được cải thiện nhiều do EU vẫn đối mặt với khó khăn, nhất là khủng hoảng khu vực Euro. Chính vì vậy hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này có nguy cơ sụt giảm nghiêm trọng

Nhằm giảm tải khó khăn cho doanh nghiệp, hiện Bộ Công Thương đang đẩy mạnh làm việc với EC về các rào cản Việt Nam gặp phải, thúc đẩy công tác xúc tiến và phổ biến quy định, cơ hội thị trường, đàm phán FTA với EU trên cơ sở linh động có tính đến chênh lệch trình độ phát triển….

Mỹ Châu