Tái cơ cấu kinh tế Việt Nam trên bàn nghị sự Quốc hội

Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa 13 ( khai mạc ngày 21/5) đã cho ý kiến và thông qua nhiều dự án luật quan trọng. Ngay trong ngày khai mạc, Quốc hội đã họp phiên toàn thể tại hội trường để xem xét dự thảo Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế.

Đề án tổng thể tái cơ cấu nền kinh tế đặt ra mục tiêu từ năm 2011 - 2012 định hướng đến năm 2030 với hai nội dung: tái cơ cấu ưu tiên trước mắt và tái cơ cấu trọng tâm lâu dài. Trong 5 năm tới, các vấn đề trong tâm được tái cơ cấu là đầu tư công, hệ thống tài chính ngân hàng và DNNN. Về mục tiêu lâu dài, tái cơ cấu hướng tới các ngành sản xuất, dịch vụ phù hợp với các vùng, thúc đẩy cơ cấu lại doanh nghiệp và điều chỉnh chiến lược thị trường; tăng nhanh giá trị nội địa, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của sản phẩm, của doanh nghiệp và của nền kinh tế.

Mục tiêu của tái cơ cấu kinh tế đặt vấn đề bảo đảm tăng trưởng ở mức hợp lý, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô vững chắc với lạm phát thấp và các nền tảng vĩ mô vững mạnh, và giải quyết tốt các vấn đề an sinh xã hội; Thiết lập phát triển cân đối hợp lý giữa các địa phương, vùng miền; Cải thiện, nâng cấp trình độ phát triển các ngành kinh tế nói riêng và nền kinh tế nói chung thông qua sử dụng công nghệ cao, có giá trị gia tăng cao; Và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, chủ động hội nhập quốc tế và củng cố vị thế quốc gia trong quan hệ quốc tế; giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Trong bối cảnh Vinalines cũng nhu vấn đề quản lý trong các Tập đoàn, DNNN một lần nữa trở lại nóng bỏng, nội dung tái cơ cấu DNNN trong đề án của Chính phủ nhận được sự quan tâm đặc biệt. Lộ trình tái cơ cấu trong vòng 5 năm tới, các DNNN sẽ được sắp xếp, phân loại, cơ cấu lại danh mục đầu tư và ngành nghề kinh doanh, tập trung vào các ngành nghề kinh doanh chính. Nhà nước sẽ cổ phần hóa, đa dạng hóa sở hữu các DNNN không cần nắm giữ 100% sở hữu và thoái vốn ở các DNNN không cần nắm giữ cổ phần đa số. Ngoài ra, các DNNN buộc phải hoạt động đầy đủ theo cơ chế thị trường và cạnh tranh bình đẳng như các DN khác.

Nội dung tái cơ cấu DNNN được sự quan tâm đặc biệt của Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, trong báo cáo thẩm định tờ trình của Chính phủ xung quanh đề án này, Ủy ban Kinh tế của QH đề nghị ưu tiên của đề án là xây dựng cơ chế quản lý minh bạch của DNNN, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng. Theo đó, các DNNN phải sử dụng vốn và tài sản có hiệu quả, giảm dần và loại trừ các chi phí ngoài kinh doanh, công bố minh bạch thông tin định kỳ rộng rãi trước công chúng. Hầu hết các thành viên Ủy ban Kinh tế của QH đề nghị không sử dụng DNNN là một công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô, bình ổn nền kinh tế nữa; Đề nghị tách bạch nhiệm vụ sản xuất - kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận với các nhiệm vụ an sinh xã hội khác không vì mục tiêu lợi nhuận đối với các DNNN. Chính phủ cũng chủ trương xác định lại vai trò của các DN hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, DN có chức năng bình ổn kinh tế vĩ mô… Đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn hoàn toàn khỏi các DNNN.

Đối với đầu tư, Chính phủ dự kiến tăng cường cải cách đầu tư công, đảm bảo đầu vào - đầu ra của ngân sách cũng như các cân đối lớn của nền kinh tế. Về vấn đề đầu tư công, trong tâm của chủ trương tái cơ cấu đầu tư, Chính phủ chủ trương rà soát, sửa đổi, bổ sung cơ chế phân cấp quản lý đầu tư theo hướng vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội của cả nước, của ngành, vùng, vừa bảo đảm lợi ích của địa phương cả trong ngắn, trung và dài hạn. Chính phủ đang khẩn trương xây dựng kế hoạch đầu tư trung hạn để trình Quốc hội tại kỳ họp cuối năm 2012.

Một nội dung quan trọng của tái cơ cấu nền kinh tế là quá trình tái cơ cấu hệ thống tài chính, ngân hàng, thời gian vừa qua đã có những chuyển động tương đối mạnh mẽ với việc xác định phân loại các NHNN làm cơ sở cho các thương vụ mua bán sáp nhập giữa các ngân hàng. Đề án của Chính phủ đặt mục tiêu lộ trình cơ cấu lại hệ thống tài chính, ngân hàng mà trọng tâm là tái cơ cấu hệ thống ngân hàng thương mại, nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả kinh doanh và bảo đảm an toàn của cả hệ thống; thực hiện các giải pháp xử lý phù hợp đối với nhóm ngân hàng yếu kém, đồng thời bảo đảm quyền lợi của người gửi tiền. Thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của thị trường chứng khoán và các dịch vụ tài chính, đảm bảo công khai, minh bạch, tạo kênh huy động vốn dài hạn, bền vững cho nền kinh tế.

Một vấn đề được đặt ra là nguồn lực nào hậu thuẫn cho quá trình tái cơ cấu kinh tế. Theo đánh giá của Chính phủ tái cơ cấu không phải là một gói cứu trợ nền kinh tế nên về tổng thể, không làm tiêu hao nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, Ủy ban Kinh tế cho rằng việc tính toán chi phí là hết sức cần thiết trong điều kiện nguồn lực hạn chế của Việt Nam. Trong báo cáo thẩm tra đánh giá, việc tính toán chi phí này sẽ góp phần xác định những nội dung cần ưu tiên thực hiện, tránh dàn trải, lãng phí. Ngoài ra, phải tính toán về chi phí xã hội, môi trường, an ninh, quốc phòng, đối ngoại của đất nước… là cần thiết để có giải pháp phù hợp.

Theo báo cáo của Chính phủ, trong một vài năm tới, các nguồn lực xã hội phải được phân bố lại trên quy mô lớn, khiến tốc độ tăng trưởng kinh tế không cao như kế hoạch cũng như những năm trước. Trong khi đó, kết quả của quá trình tái cơ cấu chỉ có thể được thấy rõ trong trung hạn. Đây là thách thức không nhỏ trong bối cảnh tư duy theo đuổi tốc độ và cách thức tăng trưởng theo chiều rộng vẫn còn khá phổ biến, nhất là ở các cấp chính quyền địa phương – Chính phủ nhận định.

Nguyễn Thanh