Hải quan đẩy mạnh cải cách, giữ thông suốt dòng chảy thương mại

Gần 250 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu (XNK) và hơn 117.000 tỷ đồng thu ngân sách trong quý I/2026 là những con số đáng chú ý, phản ánh nỗ lực của ngành Hải quan trong việc vừa kiểm soát hiệu quả, vừa tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động thương mại. Kết quả này cho thấy rõ sự chuyển dịch trong tư duy điều hành: từ “quản lý” sang “đồng hành”, từ “kiểm soát” sang “cùng kiến tạo” với cộng đồng doanh nghiệp (DN).

Bên cạnh việc tạo thuận lợi thương mại, ngành Hải quan duy trì hiệu quả công tác quản lý và kiểm soát

Thực hiện đồng bộ các giải pháp

Quý I/2026 diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, đặc biệt là những tác động từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Trong bối cảnh đó, ngành Hải quan phải đối mặt với yêu cầu kép: vừa đảm bảo kiểm soát chặt chẽ, vừa duy trì thông suốt hoạt động XNK.

Bám sát chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, ngành Hải quan đã lựa chọn hướng đi chủ động, lấy cải cách thể chế, hiện đại hóa và chuyển đổi số làm trụ cột. Ngay từ đầu năm, công tác xây dựng chính sách được triển khai mạnh mẽ với hàng loạt đề án, dự thảo nghị định, thông tư quan trọng được hoàn thiện. Đáng chú ý, việc đề xuất sửa đổi Luật Hải quan được đưa vào chương trình lập pháp năm 2026, tạo nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển mới.

Không chỉ chú trọng tiến độ, cách thức xây dựng chính sách cũng có sự thay đổi rõ nét. Ngành Hải quan tăng cường tổ chức các hội thảo, đối thoại với DN, hiệp hội, chuyên gia nhằm tiếp thu ý kiến từ thực tiễn. Nhờ đó, các quy định được xây dựng sát với nhu cầu của DN, hạn chế vướng mắc khi triển khai. Đây là bước chuyển từ “ban hành chính sách” sang “cùng xây dựng chính sách”.

Song song với đó, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng đơn giản, minh bạch. Nhiều thủ tục được cắt giảm, tái cấu trúc, góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí cho DN.

Chuyển đổi số là điểm nhấn nổi bật trong quá trình cải cách. Ngành Hải quan đã đẩy nhanh xây dựng hệ thống Hải quan số, từng bước kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia, hướng tới quản lý tập trung, minh bạch.

Ở góc độ điều hành, khả năng phản ứng chính sách nhanh tiếp tục được phát huy. Trước những vướng mắc trong triển khai các quy định mới, ngành Hải quan đã kịp thời kiến nghị tháo gỡ, đồng thời bố trí lực lượng trực 24/7 để đảm bảo thông quan hàng hóa, nhất là trong các thời điểm cao điểm.

Bên cạnh đó, trước tác động từ tình hình quốc tế, ngành Hải quan đã chủ động triển khai các giải pháp hỗ trợ DN, ưu tiên xử lý thủ tục đối với các lô hàng bị ảnh hưởng, góp phần duy trì ổn định hoạt động thương mại.

Nhờ các giải pháp đồng bộ, tổng kim ngạch XNK quý I/2026 đạt 249,5 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 122,93 tỷ USD, nhập khẩu đạt 126,57 tỷ USD. Mặc dù nhập siêu 3,64 tỷ USD, song đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất đang gia tăng, phản ánh sự phục hồi của nền kinh tế.

Tăng cường kiểm soát, bảo đảm nguồn thu ngân sách

Bên cạnh việc tạo thuận lợi thương mại, ngành Hải quan vẫn duy trì hiệu quả công tác quản lý và kiểm soát, góp phần đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước.

Trong quý I/2026, toàn ngành thu đạt 117.105 tỷ đồng, tăng 14,4% so với cùng kỳ. Kết quả này đến từ việc triển khai đồng bộ các giải pháp chống thất thu, kết hợp với việc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động XNK.

Công tác kiểm soát hải quan tiếp tục được đẩy mạnh. Hàng nghìn vụ vi phạm đã được phát hiện và xử lý, tập trung vào các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới. Các mặt hàng nhạy cảm như xăng dầu, vàng và hàng vi phạm sở hữu trí tuệ vẫn là trọng điểm kiểm soát. Việc ứng dụng các công cụ hiện đại như seal định vị điện tử, hệ thống giám sát đã góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát, giảm thiểu rủi ro và tăng tính minh bạch.

Bước sang quý II/2026, ngành Hải quan xác định tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức khi tình hình kinh tế thế giới còn tiềm ẩn bất ổn. Trên cơ sở đó, toàn ngành sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả quản lý. Trọng tâm là hoàn thiện các đề án lớn, đặc biệt là sửa đổi Luật Hải quan, tạo nền tảng pháp lý cho giai đoạn phát triển mới.

Trong lĩnh vực thu ngân sách, ngành Hải quan đặt mục tiêu triển khai đồng bộ các giải pháp chống thất thu, khai thác hiệu quả nguồn thu, phấn đấu hoàn thành và vượt dự toán năm 2026. Đáng chú ý, công tác kiểm soát sẽ chuyển mạnh sang mô hình quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu để cảnh báo sớm các nguy cơ vi phạm.

Hương Hậu (Vietnam Business Forum)