Nhập siêu - lỗi không chỉ ở hàng xa xỉ

Có thể thông tin 3 tháng đầu năm, Việt Nam chi tới 1 tỷ USD để nhập khẩu iPhone là chưa chính xác, song cũng không thể phủ nhận rằng, nhập siêu đang căng thẳng và một trong những lý do hàng đầu dẫn tới tình trạng này là vì nước ta đang nhập khẩu thiếu kiểm soát các mặt hàng xa xỉ.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, quý I/2010, kim ngạch nhập khẩu ô tô, bao gồm cả linh kiện là hơn 582 triệu USD, tăng 66% so với cùng kỳ năm 2009. Trong khi đó, kim ngạch nhập khẩu các loại xe máy và linh kiện là 207 triệu USD. Còn nhập khẩu hàng điện tử, máy tính là hơn 1 tỷ USD, tăng đến 53,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Như vậy, riêng nhập khẩu cho nhóm hàng này đã xấp xỉ 1,8 tỷ USD.

Nhập khẩu hàng xa xỉ, tiêu dùng hàng xa xỉ, đặc biệt là các loại ô tô đắt tiền, các sản phẩm công nghệ cao đắt tiền... trong bối cảnh kinh tế khó khăn hiện nay đã được không ít chuyên gia cho là thiếu hợp lý. Điều này hoàn toàn đúng và cần có biện pháp xử lý.

Tuy vậy, nhìn nhận một cách công bằng, nhập siêu lớn không chỉ do hàng xa xỉ, cho dù đây là nguyên nhân cơ bản.

Trong khi đang tồn kho khoảng 300.000 tấn phân bón, trong đó có 160.000 tấn phân NPK và các doanh nghiệp phân bón trong nước đang phải sản xuất dưới công suất thiết kế, thì việc nhập khẩu phân NPK lại đang được không ít doanh nghiệp thực hiện. Đó là chưa kể, chuyện Việt Nam đang nhập khẩu từ cái tăm, sợi chỉ đến rau, hoa, quả, bánh kẹo, thịt, cá..., nghĩa là tất tật các mặt hàng có thể nhập khẩu, cho dù trong nước hoàn toàn có thể sản xuất được.

Trong cơ cấu hàng nhập khẩu của quý I/2010, chỉ có xấp xỉ 10% cho tiêu dùng, tức là bằng khoảng 1,75 tỷ USD. Gần 90% kim ngạch nhập khẩu còn lại phần lớn là dành cho nhập khẩu máy móc, thiết bị, nguyên phụ liệu... Như vậy, đẩy nhập siêu lên cao không hẳn chỉ vì nhập khẩu nhiều hàng tiêu dùng. Có một nguyên nhân rất lớn xuất phát từ việc Việt Nam đang phải nhập khẩu một lượng lớn nguyên nhiên vật liệu đầu vào.

Từ phân tích trên có thể thấy, loại trừ việc tăng giá đầu vào khiến kim ngạch nhập khẩu trong quý I tăng thêm 1,3 tỷ USD, qua đó cũng tác động đến nhập siêu, thì rõ ràng, chuyện nhập siêu căng thẳng như hiện nay là xuất phát từ nhiều phía. Trước hết là chuyện “hiển nhiên nhập siêu” - bởi Việt Nam là nước đang phát triển, có nhu cầu nhập khẩu nhiều máy móc, thiết bị. Tiếp đó là việc trong khi nhập khẩu cứ thẳng tiến, xuất khẩu lại tăng chậm. Và một trong những nguyên nhân cơ bản nhất, đó là Việt Nam đang nhập khẩu một cách thiếu kiểm soát khá nhiều mặt hàng tiêu dùng, đặc biệt là các mặt hàng xa xỉ, thậm chí là cả các mặt hàng trong nước hoàn toàn có thể sản xuất được.

Như vậy, xem ra, để kiềm chế nhập siêu, phải giải một bài toán tổng thể, mà một trong những giải pháp hàng đầu hiện nay là làm sao hạn chế nhập khẩu hàng xa xỉ.

Thực tế cho thấy, ngay cả khi cho phép áp dụng các biện pháp thuế quan, với mức thuế tiêu thụ đặc biệt ở mức cao, thì tiêu thụ hàng xa xỉ, ví dụ như ô tô cũng ít thuyên giảm.

Trong khi đó, trên một khía cạnh khác, mới đây, chính các nhà hoạch định chính sách cũng đã phải thừa nhận rằng, không phải trong thời điểm này, mà cả về lâu dài, để có thể kiềm chế nhập siêu, quan trọng không phải là giải pháp thương mại, mà phải là giải pháp công nghiệp.

Đột phá tất nhiên phải nằm ở phát triển công nghiệp phụ trợ, làm sao thay thế được nguyên nhiên liệu nhập khẩu. Và đó mới chính là vấn đề cần đặc biệt quan tâm hiện nay.

Nguyên Đức (Nguồn: Đầu tư)