Giá xăng dầu: Khó hình thành mặt bằng giá cạnh tranh?

Hiện nay, trên thị trường xăng dầu giá được quyết định bởi 11 doanh nghiệp đầu mối. Tuy nhiên, có 3 đại gia là PVOil, Saigon Petro và Petrolimex nắm thị phần lớn và mang tính quyết định. Trong đó, Petrolimex nắm 63% thị phần nhập khẩu và phân phối.

Khi một số doanh nghiệp đầu mối có ý kiến trình Bộ Tài chính phương án tăng giá xăng dầu. Bộ Tài chính đã có công văn giao doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu đầu mối được quyền điểu chỉnh giá trong biên độ cho phép, không vượt quá 7%. Thời gian điều chỉnh giữa 2 lần tối thiểu là 10 ngày.

Lý giải về việc tăng giá xăng ngày 1/8 vừa qua, ông Trần Ngọc Năm, Phó tổng giám đốc Petrolimex, với diễn biến giá xăng dầu thế giới có chiều hướng tăng như vừa qua nên việc tăng giá xăng dầu là có cơ sở. Tuy nhiên, việc tăng giá xăng dầu cũng còn phải phụ thuộc vào quan điểm điều hành của Liên Bộ Tài chính – Công thương, để hài hòa giữa việc điều hành thuế, phí, quỹ bình ổn và giá xăng dầu cho phù hợp. Theo quy định, cứ sau 10 ngày, doanh nghiệp lại phải trực tiếp báo cáo lên Liên Bộ Tài chính – Công thương về giá các mặt hàng xăng dầu. Trước khi tự điều chỉnh giá tăng hay giảm thì các doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện đăng ký giá với liên Bộ Tài chính - Công Thương để liên Bộ xem xét lựa chọn phương án xử lý hài hòa việc điều hành thuế, phí, quỹ bình ổn và giá xăng dầu cho phù hợp, ông Năm nói.

Theo ông Ngô Trí Long, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học thị trường, việc Bộ Tài chính trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp xăng dầu, tức là một bước thả nổi giá xăng dầu. Tuy nhiên, điều quan trọng là việc thiết lập lại cơ cấu thị trường sao cho hợp lý đảm bảo tính cạnh tranh bình đẳng minh bạch thì dường như chưa được nhìn nhận thấu đáo. Do đó, thực tế với vị thế doanh nghiệp Nhà nước, thống lĩnh thị trường tới 63% như của Petrolimex thì việc các doanh nghiệp nhỏ hơn phải xem xét động thái nhìn theo Petrolimex để cùng điều chỉnh giá trong thời gian tới là khó tránh khỏi. Và việc thị phần mất cân đối, tình trạng độc quyền vẫn tồn tại thì khó có thể nói đến tính cạnh tranh minh bạch và công bằng. Ông Long phân tích, căn cứ theo Luật giá và Luật Cạnh tranh, với các mặt hàng còn độc quyền, còn thống lĩnh thị trường như xăng dầu thì Nhà nước phải điều tiết giá chứ không thể giao cho doanh nghiệp. Cơ chế thị trường theo nghĩa tự do hóa giá cả chưa thể thực hiện được.

Còn theo quan điểm của TS. Lê Đăng Doanh, nguyên viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cần phải chia nhỏ Petrolimex. Bởi khi thị trường có doanh nghiệp chiếm vị trí độc tôn thì cần phải có sự kiểm soát nghiêm ngặt của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, để đảm bảo tính cạnh tranh lành mạnh minh bạch thì không có cách nào tốt hơn việc, nên chia nhỏ chính đơn vị đang nắm vị trí độc quyền này. Cần phải tách đơn vị này làm ba khâu: khâu nhập khẩu, khâu bán buôn và khâu bán lẻ với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế. Và khi đó, thị trường sẽ có mức độ cạnh tranh lành mạnh hơn và chiếm lĩnh thị trường bằng nhiều cách khác nhau. Đơn cử như về cách tính giá, có thể doanh nghiệp sẽ không đồng loạt tăng cùng một mức như hiện nay mà có thể có doanh nghiệp tăng nhưng cũng có doanh nghiệp không tăng.

Đồng tình với hai nhận định trên, nhiều luồng ý kiến dư luận cho rằng, tình trạng trên sẽ khó có thể hình thành mặt bằng giá xăng dầu cạnh tranh mà chỉ tạo điều kiện cho doanh nghiệp được đà tăng giá. Và trên thực tế, mặc dù chi phí đầu vào của 11 doanh nghiệp có khác nhau nhưng hầu như đều có một giá bán lẻ, tăng giảm giá trong 1 thời điểm nhất định. Ở lần tăng giá ngày 1/8, tuy Petrolimex tăng giá lúc 14 giờ với mức tăng các mặt hàng dầu là 500 đồng/lít, còn Công ty Dầu khí TP.HCM lại tăng giá từ 13 giờ với mức tăng giá dầu chỉ 400 đồng/lít. Nhưng sự khác biệt này là không đáng kể và chưa đủ để đông đảo người tiêu dùng nhận thấy rằng giá xăng dầu bắt đầu có sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp.

Anh Phương