Nâng tầm giá trị nông sản Việt

Công nghệ cao là giải pháp để nâng tầm giá trị nông sản Việt. Đó là những chia sẻ của Tiến sĩ Nguyễn Văn Bộ, Viện trưởng Viện Khoa học nông nghiệp với Tạp chí Vietnam Business Forum, bên lề Diễn đàn đối thoại chính sách về “Ứng dụng công nghệ cao trong Nông nghiệp thông qua Đối tác công tư (PPP)”, được tổ chức mới đây tại Hà Nội. Anh Phương thực hiện.

Thưa ông, hiện nay Việt Nam đang khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào ngành nông nghiệp đặc biệt là trong việc ứng dụng nghệ cao. Theo ông, tại sao Việt Nam chưa thể phát huy được đầu tư PPP?

Có thể nói nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất rủi ro rất cao, lợi nhuận thấp cho nên tổng kết trong thời gian gần đây thì không quá 5-6% doanh nghiệp đầu tư vào trong lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn và phần lớn doanh nghiệp ấy lại là doanh nghiệp nhỏ với tiềm lực về mặt tài chính hạn chế. Cho nên bây giờ để cho chính sách phát triển công nghệ cao có thể vào được sản xuất thì chúng ta cần phải tạo ra hành lang pháp lý và những chính sách khả thi để cho các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư.

Trong đó, cần tập chung vào các chính sách về mặt thị trường để hỗ trợ cho doanh nghiệp phát triển thương hiệu. Chính sách về đất đai để cho nhà đầu tư yên tâm làm ăn lâu dài bởi đặc thù đầu tư cho nông nghiệp thường có độ trễ lợi nhuận do đó đòi hỏi phải có thời gian; Cuối cùng là cần phải có sự hỗ trợ về tài chính, cụ thể là về các nguồn vốn vay ưu đãi của hệ thống ngân hàng.

Theo ông, cần có biện pháp gì để mô hình đối tác công tư trong nông nghiệp có thể đạt hiệu quả?

Thực chất thì đối tác công tư là một sự phát triển cấp cao của mô hình liên kết 4 thành phần là nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người nông dân. Bây giờ đối tác công tư chúng ta chính là gom lại đối tác công gồm ngân hàng và nhà nước trong đó vai trò nhà nước địa phương rất là quan trọng. Thứ hai là mặt tư tức là doanh nghiệp và người nông dân. Doanh nghiệp sẽ thay mặt cho người nông dân để tổ chức sản xuất và thương mại hóa sản phẩm thay cho họ.

Làm thế nào để đối tác công tư có thể phát triển trong nông nghiệp?

Điều quan trọng nhất lúc này chính là các vấn đề về đất đai và vốn. Bởi thực tế hiện nay phần lớn doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp là doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa. Để cho họ đầu tư có hiệu quả nhà nước cần phải có chính sách hỗ trợ về mặt vốn trong đó có vốn đầu tư chính sách về thuế và chính sách thương mại. Tiếp theo là vấn đề về đất đai, trong thực tế hiện nay tất cả đất đai đều giao cho nông dân do vậy làm sao để nông dân có thể yên tâm giao đất lại cho doanh nghiệp. Và cũng phải trả lời câu hỏi là giao lại nguồn lực này bằng hình thức nào. Trước mắt, chúng ta có thể thông qua phương thức như: Chuyển quyền sử dụng đất, cụ thể là góp vốn doanh nghiệp bằng quyền sử dụng đất, dưới nhiều hình thức khác nhau.

Trên thực tế, Việt Nam đã có nhiều dự án đầu tư công nghệ cao vào nông nghiệp, nhưng hầu hết đều thất bại, theo ông đâu là nguyên nhân?

Nguyên nhân chính là trong thời gian qua hầu hết nhiều dự án công nghệ cao dựa chủ yếu vào nhà nước và triển khai với tính chất trình diễn công nghệ là chính chưa thực sự xác định đó là các dự án có yếu tố thương mại rất lớn. Vì vậy, VN mới chỉ thành công ở mức trình diễn công nghệ nước ngoài trong điều kiện Việt Nam. Tuy nhiên khi phát triển trên diện rộng thì nó chưa đạt được hiệu quả như mong muốn vì chưa có sự tham gia và vai trò của doanh nghiệp. Trong khi về nguyên tắc, thì chính doanh nghiệp mới tự tìm ra thị trường, tự tìm ra công nghệ thì chúng ta chưa tính đến.

Theo ông, trong thời gian tới chính sách công nghệ cao của Việt Nam sẽ cần được cụ thể hóa ra sao ?

Nếu như trước đây các chính sách đầu tư của Việt Nam thực hiện hoàn toàn bằng biện pháp hành chính tức là động viên là chính. Thì bây giờ VN phải có cơ sở về mặt tài chính rõ ràng. Nhà nước cần tạo mọi điều kiện cho doanh nghiệp để họ có thể mạnh dạn kêu gọi các nguồn trí thức từ nước ngoài về với Việt Nam.

Mặt khác, hiện VN có quá nhiều chính sách nhưng phần nhiều trong số đó là các chính sách ở tầm vĩ mô và để triển khai trong thực tiễn sản xuất thì đòi hỏi các địa phương phải có sự tham gia quyết liệt. Như trường hợp của tỉnh Nghệ An, nếu không có sự quyết tâm của lãnh đạo thì không thể có đất cho doanh nghiệp sản xuất. Do đó việc chính quyền địa phương “bắt tay” với doanh nghiệp tạo điều kiện hỗ trợ nguồn kinh phí thu hồi đất nhanh chóng kịp thời là rất cần thiết.