Nặng gánh nợ nần

Diễn biến nợ xấu đang đi vào giai đoạn thật sự xấu khi hàng loạt đại gia Việt Nam hé lộ những khoản nợ trên nghìn tỷ. Nhiều khoản trong số đó nguy cơ mất vốn cao, dẫn đến nhiều DN VN lừng lẫy một thời lâm vào tình trạng nguy kịch.

Thị trường chứng khoán đang ở giai đoạn khó khăn, những nỗ lực vươn lên của 2 sàn chứng khoán VN (VNIndex và HNX-Index) bị nhấn chìm những ngày vừa qua với sự kiện đại gia Nguyễn Đức Kiên, thường gọi là “Bầu Kiên” bất ngờ bị bắt giữ để điều tra về một số sai phạm trong hoạt động kinh tế. Thị trường chứng khoán quá khắc nghiệt trong những năm qua, nhưng lợi ích thấy rõ nhất là thị trường mang lại một cái nhìn tương đối minh bạch về hoạt động của các công ty niêm yết.

“Câu lạc bộ” nợ nghìn tỷ

Có thể thấy rõ điều này khi hàng trăm DN phải báo cáo lỗ, các khoản tồn kho đang ở mức cao khủng khiếp, và đặc biệt, nợ nần đang nhấn chìm hoạt động của rất nhiều DN. Trong số các DN niêm yết trên 2 sàn Hà Nội và TP HCM đã công Báo cáo tài chính 6 tháng đầu năm, có 16 đơn vị đang gánh khoản vay và nợ ngắn hạn từ ngân hàng trên 1.000 tỷ đồng, đơn vị cao nhất đã vượt mức 3.000 tỷ đồng.

Đó mới chỉ tính các khoản nợ ngắn hạn, khoản gây áp lực lớn nhất đối với DN. Rất nhiều trường hợp DN sau khi đổ bể đã lộ ra tình trạng dung các khoản vay ngắn hạn để đầu tư vào các dự án dài hạn.

Trong những cái tên công bố nợ nghìn tỷ có thể nhận ra khá nhiều thương hiệu nổi tiếng. Công ty cổ phần Tập đoàn Hòa Phát dẫn đầu danh sách nợ với con số 3.856 tỷ đồng, chiếm hơn một phần ba vốn chủ sở hữu. Trong đó, khoản vay ngân hàng lên đến hơn 3.728 tỷ đồng, chiếm gần 97% tỷ trọng. 3846 tỷ nợ này đã là con số đã giảm đáng kể từ mức 4.555 tỷ hồi đầu năm.

Hiện vốn chủ sở hữu của Hoà Phát đạt 8.005 tỷ đồng, tổng tài sản trên 17.716 tỷ đồng.

Nhưng cái tên ôm nợ đáng nể khác phải kể đến top 2000 tỷ, gồm Tổng công ty Khí Việt Nam, Tổng công ty cổ phần Dịch vụ kỹ thuật dầu khí Việt Nam, Công ty cổ phần Hùng Vương và Tổng công ty cổ phần Khoan và dịch vụ khoan dầu khí.

Không được cái tên Dầu khí hậu thuẫn, hoạt động trong ngành nhiều rủi ro và các vụ vỡ nợ lớn thời gian qua, Hùng Vương gây nhiều lo ngại. Đến 30/6/2012, nợ ngắn hạn của HVG lên mức 2.441 tỷ đồng, tăng gần 5% so với thời điểm đầu năm. Trong đó, lượng vay ngắn hạn ngân hàng là 2.431 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 99,6% trên tổng nợ. Vay dài hạn đến hạn trả chỉ đạt khoảng 10,3 tỷ đồng.

Một cái tên gây lo ngại khác là Công ty cổ phần Việt An. Theo báo cáo tài chính đã công bố, 6 tháng đầu năm DN này có khoản nợ ngắn hạn đạt trên 1.200 tỷ đồng, trong khi đó, vốn chủ sở hữu chỉ vỏn vẹn 417 triệu đồng, tổng tài sản đạt hơn 1.700 tỷ đồng, thấp hơn số nợ ngắn hạn sắp tới ngày thanh toán.

Đáng lo nhất là trong số trên 1200 tỷ nợ nầy của Việt An, 99% là nợ ngắn hạn, chỉ có 15 tỷ đồng nợ dài hạn.

“Câu lạc bộ nợ nghìn tỷ” còn phải kể đến các DN như Tổng công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam, Tổng công ty cổ phần Xây lắp Dầu khí Việt Nam, Công ty cổ phần Hóa dầu Petrolimex, Tổng công ty cổ phần Dịch vụ tổng hợp dầu khí , Công ty cổ phần Xi măng Hà Tiên 1, Công ty cổ phần Thép Việt Ý, ty cổ phần Tập đoàn Dabaco Việt Nam, Công ty cổ phần Tập đoàn Hoa Sen.

Đành rằng số lượng nợ chưa thật sự quan trọng bằng tương quan của nó với khả năng sinh lời của tài sản. Nhưng sau 4 năm, kể từ 2008 đến nay, kinh tế gặp nhiều khó khăn, DN chưa thật sự khởi sắc hoạt động trở lại mà còn chìm sâu trong tình trạng sản xuất suy giảm, tiêu thụ sản phẩm khó khăn, hàng tồn kho cao, thì con số nợ nần là một chỉ báo xấu.

Chênh vênh bờ vực

Nhiều DN nổi tiếng một thời giờ đang phải vật lộn sinh tồn với những khoản nợ hàng nghìn tỷ. Nổi bật nhất có thể kể tới cái tên Bianfishco. Sau khi nỗ lực trả tiền mua cá của nông dân, đến 18-8, một số chủ nợ nông dân vẫn tiếp tục căng băng rôn và hô hào đòi nợ trước trụ sở Bianfishco. Đã khoảng 20 ngày nay các chủ nợ nông dân và nhân công “cắm trại” tại khu vực này để đòi nợ.

Trong khi nhiều NH mở cửa giải chấp lượng cổ phiếu của Bianfishco để công ty này có thể đăng ký kinh doanh mới, NH cũng chấp nhận thành cổ đông bất đắc dĩ của Bianfishco, và Công ty xử lý nợ của Bộ tài chính cũng lần đầu tiên đoái thương đến một DN ngoài quốc doanh, nhưng Bianfishco vẫn đang chịu áp lực của nông dân đòi tuyên bố phá sản DN này.

Một cái tên khác là Tập đoàn Thái Hoà với nhiều thông tin bên lề bất lợi rằng cổ phiếu của tập đoàn này sẽ bị huỷ niêm yết vì lỗ lã. Trong báo cáo, đơn vị kiểm toán khuyến cáo khi nợ phải trả ngắn hạn của Thái Hòa hiện lên đến 1.051 tỷ đồng, cao hơn 263 tỷ đồng so với tài sản ngắn hạn. Trong đó hầu hết các khoản nợ ngắn hạn các tổ chức tín dụng đã quá hạn. Và Lỗ lũy kế từ đầu năm đến 30/6 của tập đoàn là trên 320 tỷ đồng.

Nhận định của kiểm toán làm dấy lên mối lo ngại về việc cổ phiếu THV của Thái Hòa sẽ bị hủy niêm yết. Tuy nhiên, giải trình về vấn đề này, Chủ tịch Thái Hòa - ông Nguyễn Văn An chấn an dư luận: "Sẽ không có chuyện THV bị hủy niêm yết". Lý do là vốn đầu tư của chủ sở hữu Thái Hòa có 577,5 tỷ đồng, vẫn vẫn còn cao hơn khoản nợ lũy kế 2 năm.

Thái Hòa giao dịch trên sàn Chứng khoán Hà Nội lần đầu tiên vào ngày 3/12/2010. Đóng cửa phiên giao dịch đầu tiên, giá cổ phiếu THV là 16.900 đồn/cổ phiếu. Nhưng giá cổ phiếu THV đã sụt giảm thảm hại, phiên giao dịch 20/8, cổ phiếu này giảm kịch sàn 100 đồng về mức đáy 1.800 đồng.

Còn rất nhiều những con nợ nghìn tỷ khác vào thời điểm này đang phải vật lộn giữa ranh giới sống – chết. Nguyên nhân của thảm cảnh này có thể bắt nguồn từ tình trạng đầu tư tràn lan và quản trị yếu kém. Ông Nguyễn Nam Sơn, Giám đốc điều hành Quỹ Đầu tư Việt Nam Capital Partners nhận định, doanh nghiệp hiện nay “chết” vì đầu tư đa ngành. Nhất là những công ty lớn đầu tư mạnh vào ngân hàng, công ty chứng khoán và bất động sản.

Thời điểm này thị trường bất động sản còn chìm sâu, mà theo ông Nguyễn Nam Sơn, sẽ có nhiều DN BĐS sẽ phá sản trong vòng 2 năm tới. Thị trường cũng chứng kiến những cái chết của DN chứng khoán trong vài năm qua.

Theo thạc sĩ Nguyễn Xuân Thành, Giám đốc chính sách công - Chương trình giảng dạy kinh tế Fullbright, tỷ lệ nợ phải trả trên vốn chủ sở hữu của 167 công ty phi tài chính niêm yết trên cả 2 sàn chứng khoán Hà Nội và TP HCM ở mức 1,53 lần. Đây là tỷ lệ cao so với nhiều nền kinh tế khác, cả phát triển lẫn mới nổi. Xây dựng và bất động sản là nhóm ngành có tỷ lệ vay nợ cao nhất với tổng nợ phải trả gấp hơn 2 lần vốn chủ sở hữu.

Nhiều “đại gia” đã không còn khoe tiềm lực vào thời gian này. Nói như Chủ tịch Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai - Đoàn Nguyên Đức: Ở thời điểm này không ai dám vỗ ngực nói rằng mình khỏe... Cuộc đào thải khắc nghiệt trong gần 4 năm gần đây đã khiến những DN nhỏ, yếu chấp nhận bỏ cuộc chơi.

Một số đại gia đã công bố các kế hoạch bán tài sản để tái cơ cấu nợ. Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Quốc Cường Gia Lai - bà Nguyễn Thị Như Loan, cho biết dù thời điểm này Quốc Cường Gia Lai đã cơ cấu lại hoạt động theo hướng bán bớt một số dự án bất động sản, hạn chế vay vốn. Chuyển nhượng thời điểm này thì phải chịu giá thấp hơn so với trước đây, nhưng Quốc Cường Gia Lai vẫn phải bán để giảm dư nợ và tránh áp lực lãi vay.

Con số nợ xấu tại khu vực DN hiện đã rất lớn, nhưng tương lai nó còn tăng chóng mặt hơn nữa khi Nhiều chủ đầu tư thanh lý tài sản xấu cho ngân hàng, chỉ giữ lại tài sản có khả năng sinh lời nên nợ xấu sẽ tăng chóng mặt vào năm 2013.

Lê Minh