Cần hạn chế những vụ M&A hướng tới độc quyền

12:09:19 | 20/9/2012

Năm 2012 được nhiều chuyên gia nhìn nhận là năm khởi đầu tăng trưởng mạnh mẽ của các hoạt động tập trung kinh tế theo hình thức mua bán & sáp nhập (M&A) tại khu vực ASEAN nói chung và Việt Nam nói riêng. Theo đó ngày càng có nhiều nhu cầu mua, bán các công ty cũng như xu hướng hình thành doanh nghiệp, đầu tư chéo giữa các công ty để giúp doanh nghiệp cải thiện khả năng cạnh tranh và tìm hướng phát triển mới. Xuất phát từ thực tế này, Cục Quản lý cạnh tranh – Bộ Công Thương mới đây đã phối hợp với Ban Thư ký ASEAN, Chương trình hợp tác kinh tế trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại tự do Australia - New Zealand đồng tổ chức Hội thảo quốc tế "Mua bán và sáp nhập: Những tác động đến khu vực ASEAN".

Các thương vụ M&A tại ASEAN tăng liên tục từ năm 1995, ngày càng nhiều giao dịch có giá trị lớn. Riêng trong nửa đầu năm 2012, tổng giá trị các thương vụ mua bán xuyên biên giới tại ASEAN đạt cao nhất từ trước tới nay với 26,2 tỷ USD, lớn hơn cả giá trị giao dịch 23,2 tỷ USD của năm 2011; trong khi đó tổng giá trị giao dịch trên toàn châu Á gần như không đổi. Dự báo năm 2012 số vụ M&A nội khối giảm 22% nhưng giá trị lại tăng đến 179%. GS. Christopher Kummer - Chủ tịch Viện M&A và liên kết (IMAA), Thụy Sỹ nhấn mạnh: “M&A đang tạo ra nhiều lợi ích trong khối ASEAN, vì thế nên khuyến khích xu hướng này để có lợi cho doanh nghiệp và người tiêu dùng”.

Riêng tại Việt Nam, trong 3 năm vừa qua, giá trị giao dịch M&A tại Việt Nam có xu hướng gia tăng cả về mặt số lượng, quy mô và mức độ phức tạp. Năm 2009 ghi nhận 295 vụ với tổng giá trị 1,14 tỷ USD; năm 2010 là 245 vụ với tổng giá trị 1,75 tỷ USD; năm 2011 có 266 vụ với tổng giá trị giao dịch đạt kỷ lục là 6,25 tỷ USD và chỉ trong quý I/2012 đã có trên 60 vụ M&A với gần 2 tỷ USD. Trong 5 năm gần đây, tăng trưởng hoạt động M&A tại Việt Nam đạt mức bình quân trên 30%. Trong số này, trên 2,6 tỷ USD (khoảng 65%) là các giao dịch liên quan đến nhà đầu tư nước ngoài. Ông Chu Tiến Dũng - Chủ tịch HĐTV Công ty Phát triển Công viên Phần mềm Quang Trung (QTSC) cho biết hiện có nhiều công ty công nghệ thông tin và phát triển phần mềm nước ngoài có ý định mở rộng quy mô hoặc tìm kiếm đối tác đầu tư là các doanh nghiệp phần mềm tại Việt Nam. Chính vì thế, con đường mua bán và sáp nhập là không thể tránh khỏi. Không chỉ riêng lĩnh vực công nghệ thông tin mà các lĩnh vực khác như tài chính - ngân hàng, nông nghiệp, sản xuất hàng tiêu dùng…., hoạt động M&A cũng diễn ra khá sôi động.

Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh Bạch Văn Mừng cho biết trong quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu, đặc biệt là hướng tới việc thành lập Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) vào năm 2015, ước tính trong những năm tới đây, M&A sẽ phổ biến không chỉ ở Việt Nam mà còn ở các nước ASEAN cả về mặt giá trị và quy mô. Tuy vậy, các cơ hội thường được đề cập đến là các cơ hội liên quan tới khả năng nhà đầu tư nước ngoài có thể “lấn sân” sang ASEAN, khả năng hội nhập của các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong khu vực nhằm hướng tới mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh tế khi tiến hành M&A, sự chuyển mình của các hệ thống pháp luật với trọng tâm là công tác quản lý cạnh tranh đối với M&A.

Đáng chú ý là trong giai đoạn có nhiều xáo trộn sau các cuộc khủng hoảng tài chính và nợ công, M&A được coi là một chiến lược hợp lý để duy trì hoạt động của các công ty bên bờ vực phá sản, vực họ dậy để tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích không thể phủ nhận của các thương vụ M&A đem lại cho sự phát triển kinh tế, vẫn tồn tại nhiều quan ngại rằng nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các hoạt động này sẽ là cơ hội cho các doanh nghiệp lớn thâu tóm thị trường, mở rộng quy mô và triệt tiêu cạnh tranh, ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường kinh doanh bình đẳng không chỉ ở phạm vi nội địa của quốc gia mà còn cả quy mô khu vực. Chính vì vậy, hoạt động M&A cần được điều chỉnh bởi khuôn khổ pháp lý về cạnh tranh và có giám sát, kiểm tra chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước.

Cũng về vấn đề quản lý các thương vụ M&A, bà Rosemary Ann Webb, thành viên Nhóm điều chỉnh và sáp nhập - Ủy ban Thương mại lành mạnh Úc khuyến nghị việc đặt ra các ngưỡng thông báo đối với việc chi phối thị phần phải được đưa vào trong luật, đặc biệt với những vụ M&A lớn.

Ở tầm vĩ mô, Trưởng chi nhánh Luật và chính sách cạnh tranh Unctad, TS. Hassan Qaqaya cho rằng cần có sự điều chỉnh, bổ sung các điều luật quản lý cạnh tranh hướng tới cả các vụ M&A xuyên quốc gia bởi đây là xu hướng tất yếu của thị trường. Nếu Luật không được cập nhật kịp thời sẽ ảnh hưởng rất lớn đến xu hướng cạnh tranh này, gây bất lợi cho nền kinh tế khu vực. Tuy nhiên đề cao liên kết hợp tác nhưng cũng nên hạn chế những vụ M&A hướng tới độc quyền vốn rất dễ gây nên thực trạng thâu tóm thị trường như hiện nay.

Đồng quan điểm với TS. Hassan Qaqaya, TS. Hiroyuki Odagiri, Ủy viên Ủy ban Thương mại lành mạnh Nhật Bản cho rằng số lượng các vụ mua bán, sáp nhập ngày càng gia tăng ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu, trong đó có cả tác động tích cực lẫn tiêu cực. Chính vì vậy khi ban hành luật mới, các nhà quản lý cần chú trọng đến tính bao trùm thị trường và sẵn sàng cho việc cạnh tranh toàn cầu.

Để hạn chế rủi ro trong giao dịch M&A, bà Trần Phương Lan - Trưởng ban Giám sát và Quản lý cạnh tranh, Cục Quản lý cạnh tranh khuyến nghị Luật Cạnh tranh Việt Nam không quy định bắt buộc có sự tham vấn trước khi tiến hành tập trung kinh tế. Tuy nhiên để tránh những rủi về sau, các doanh nghiệp nên tham vấn với Cục Quản lý cạnh tranh để nắm được quy định của Luật trước khi thực hiện những vụ M&A có khả năng nằm trong ngưỡng phải thông báo hoặc bị cấm. Đây là việc làm cần thiết giúp các doanh nghiệp tránh được những vụ M&A “rởm” đang có chiều hướng gia tăng hiện nay.

Mỹ Châu

Sự kiện sắp tới

Triển lãm công nghiệp ô tô - Automechanika Hochiminh 2022 đã trở lại

29/06/2022 - 01/07/2022

Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn - SECC (799 Nguyễn Văn Linh, quận 7, TP.HCM)

VIFA EXPO 2022: Bệ phóng đưa ngành gỗ và nội thất Việt quay lại chuỗi cung ứng toàn cầu sau đại dịch

31/8- 3/9/2022

Trung tâm Hội chợ Triển lãm Sài Gòn (SECC) – 799 Nguyễn Văn Linh, Quận 7, TP.HCM