Xanh hóa Tiểu vùng Mekong

Với nhu cầu cấp thiết về xây dựng một hệ thống chính sách tạo điều kiện tăng trưởng xanh cho khu vực GMS, vừa qua Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) và Viện Khoa học xã hội Việt Nam (VASS) đã tổ chức hội thảo "Tăng cường năng lực các nhà hoạch định chính sách trong Tiểu vùng Mekong" với chủ đề "Mekong - Trung tâm tăng trưởng xanh ở châu Á-Thái Bình Dương” diễn ra trong hai ngày 25 và 26/9 tại thành phố Hạ Long (Quảng Ninh).

Tham gia hội thảo có các nhà khoa học Việt Nam, Lào, Campuchia, Myanmar, Thái Lan, Hàn Quốc và Trung Quốc. Đây là sáng kiến tiên phong của cộng đồng các nhà khoa học Hàn Quốc, Việt Nam và các nước trong tiểu vùng Mekong nhằm tăng cường trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực cho các nhà hoạch định chính sách về tăng trưởng xanh ở tiểu vùng.

Trong 25 năm qua, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực, song sự phát triển chưa thực sự bền vững, chất lượng tăng trưởng, hiệu suất, hiệu quả và tính cạnh tranh của nền kinh tế còn thấp. Bởi vậy, điều chỉnh chiến lược tăng trưởng theo hướng tăng trưởng xanh, qua đó tái cấu trúc nền kinh tế, giảm khí thải nhà kính và ứng phó với biến đổi khí hậu là con đường mà Việt Nam phải hướng tới.

Một trong những mục tiêu hàng đầu đặt ra là hướng tới một nền kinh tế xanh, trong đó đáp ứng cả ba trụ cột quan trọng của phát triển là Phát triển kinh tế, Bền vững môi trường và An sinh xã hội. Có thể nói, việc lựa chọn chiến lược phát triển xanh là rất thích hợp, phản ánh xu hướng thời đại.

Kể từ khi sáng kiến hợp tác phát triển giữa các nước thuộc lưu vực sông Mekong của Ngân hàng Châu Á (ADB) năm 1992, đến nay tiểu vùng Mekong (GMS) đã đạt được những thành tựu phát triển to lớn và nhận được nhiều sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, tiểu vùng lại đang đứng trước những sức ép to lớn, đặc biệt là vấn đề bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tiểu vùng Mekong được đánh giá là khu vực có nguồn tài nguyên phong phú và phát triển năng động có vị trí địa lý - chính trị quan trọng ở Đông Nam Á. Tuy nhiên quá trình phát triển kinh tế và dân số tăng nhanh, việc khai thác nguồn tài nguyên không bền vững và tình trạng quản lý yếu kém đang tạo ra những áp lực to lớn đến môi trường, đe doạ sinh kế của hàng chục triệu người dân ở tiểu vùng Mekong. Sự phát triển thiếu bền vững cũng tác động đến sinh kế của người dân ở hai bên dòng sông Mekong, như làm gia tăng lũ lụt, ô nhiễm môi trường nước, mất đa dạng sinh học, mở rộng diện tích ngập mặn... Quá trình tái cấu trúc và chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh hóa ở GMS đòi hỏi các nước trong tiểu vùng cần thay đổi phương thức phát triển dựa vào việc sử dụng nhiều năng lượng và tài nguyên thiên nhiên, nỗ lực phối hợp với nhau để khai thác bền vững nguồn tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái tốt hơn và bảo vệ môi trường.

Theo ông Nguyễn Xuân Thắng - Chủ tịch Viện khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế xanh tại lưu vực sông Mê Kông cần được tiến hành từng bước và đồng bộ trên cả ba phương diện: Đổi mới các yếu tố thúc đẩy tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tập trung vào chiến lược phát triển, giảm hàm lượng thải khí các-bon từ các hoạt động kinh tế thông qua việc chuyển sang phát triển các ngành công nghiệp sạch, tăng cường ứng dụng công nghệ xanh, sử dụng năng lượng sạch, thay đổi cơ cấu đầu tư, xuất khẩu, đa dạng sinh học…; Thiết lập các thể chế, chính sách cho nền kinh tế xanh, tập trung vào việc xây dựng và thực thi các quy định về phát thải, thành lập các cơ chế giám sát và kiểm soát, ban hành các chính sách khuyến khích sản xuất và tiêu dùng xanh, thay đổi hình thức kết nối vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu…. Ngoài ra, cần thay đổi nhận thức xã hội, tập trung vào việc nâng cao nhận thức xã hội đối với bảo vệ môi trường, đầu tư tạo các việc làm xanh, hình thành các chuẩn mực xanh trong xã hội và tăng cường trách nhiệm môi trường của các doanh nghiệp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống và vị thế của Tiểu vùng.

Ông Cae One Kim, cố vấn cao cấp Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu nhấn mạnh, khó khăn nhất trong việc các quốc gia ở Tiểu vùng Mekong thực hiện tăng trưởng xanh là sự phối hợp giữa các quốc gia trong tiểu vùng với nhau. Các quốc gia luôn bàn về thuyết tăng trưởng xanh nhưng lại không áp dụng tăng trưởng xanh trong thực tiễn vì thiếu công nghệ tăng trưởng xanh và thiếu vốn. Hàn Quốc cam đoan sẽ hỗ trợ các nước trong tiểu vùng để đạt được tầm cao trong quy hoạch và thực hiện tăng trưởng xanh.

Đỗ Ngọc